समाज : साहित्य

काठमाडौं । आइएमईको वर्ड भ्रमण विथ साइग्रेसको सुरु भएको छ । नेपालका सात वटै प्रदेशका मुख्यमुख्य शहरहरूमा गरिने उक्त कार्यक्रम आजबाट सुरु भएको हो ।  सो कार्यक्रम मङ्सिर १७ सम्म संचालन हुनेछ । वर्ड भ्रमणमा नेपालको लोकप्रिय स्टोरी टेलर साईग्रेसद्वारा श्रमका लागि विदेशमा गएका नेपाली कामदारहरुको संघर्षको कथा सँगसँगै रेमिटेन्स रकमको सही सदुपयोग र यसबाट प्राप्त हुने लाभका विषयलाई कथा मार्फत प्रस्तुती गर्ने कम्पनीले जानकारी दिएको छ । कार्यक्रमको टिकेटिङ्ग पार्टनर ‘आइएमई पे’ रहेको छ भने आतिथ्य पार्टनर रोडहाउस क्याफे रहेको छ । साथै एडुकेसन पार्टनर टेक्सस् कलेज अफ म्यानेज्मेन्ट र आइटी रहेको छ भने मिडिया पार्टनर रुटिन अफ नेपाल बन्द हुने भएको छ । उक्त कार्यक्रम आइएमई लिमिटेड र आइएमई पेका आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल फेसबुक, युट्युब, ट्विटर, लिंकडिन पेजहरूका अतिरिक्त साईग्रेसका अफिसियल पेजहरुबाट पनि प्रसारण हुने कम्पनीले जनाएकाे छ । कार्यक्रम तालिका १।  होटल रुबस, धनगढी-  ९ नोभेम्बर, दिउँसो २ः३० बजे २।  क्लब ग्राभिटी, पोखरा-  २२ नोभेम्बर, दिउँसो ४ः०० बजे ३।  राष्ट्रिय नाच घर, काठमाडाैं-  ३ डिसेम्बर, दिउँसो ३ः३० बजे ४।  साई पार्टी प्यालेस, झापा-  १३ नोभेम्बर, दिउँसो ३ः०० बजे ५।  डि कन्सेप्ट, बुटवल- २० नोभेम्बर, दिउँसो २ः३० बजे ६।  चितवन गार्डेन रिसोर्ट चितवन १९ नोभेम्बर, दिउँसो २ः३० बजे ७।  बिपिकेआइएच्एस अडिटोरियम, धरान- १५ नोभेम्बर, दिउँसो २ः०० बजे

सानै पोस्टको सरकारी जागिर खाएपनि आमाले मलाई सानोमा हुर्काउन धेरै दुःख गर्नुभयो । आफ्ना रहर र खुसीहरु बिर्सिएर एक्लो छोरालाई नै हेरेर चित्त बुझाउनु भयो । छोराकै खुसीमा आफनो खुसी देख्नुभयो । आमाले मेरो लागि गरेको दुःख सम्झेर होला, म आमाले भनेको हरेक कुरा मान्दछु । आमाले भनेपछि नाई भन्न जानिनँ मैले । आमा पनि मैले भनेको हरेक कुरा मान्नु हुन्छ । हामी सकारात्मक सोचको छौं । दुवै जना कर्मलाई विश्वास र पुजा गर्ने । दुई जनाको परिवार, आमा र छोराको परिवार । सायद त्यही आमाको दुःख र आशिषले होला, आज म पनि नेपाल सरकार अन्तर्गतकाे राजस्व विभागको शाखा अधिकृत भएको । मेरी आमालाई गफ गरिरहनु पर्छ । आफन्त इष्टमित्रकोमा गईरहनु पर्दछ । आफन्त भनेपछि हुरुक्कै हुने बानी । आमा सानैदेखि व्यवहारमा परेर होला, बोल्न र जुनसुकै कुरा पनि टाक्क टुक्क मिलाउन सिपालु । हरेक कुराको समाधान भएको मान्छेमा गन्छु म मेरी आमालाई । आफन्तहरुले पनि खुब मन पराउँछन् आमालाई । मन पनि किन नपराउनन त, लगभग धेरै इष्ट मित्रहरुको विवाह गराइ दिनुभएको छ । कसैको छोरी बढिन् भने आमालाई नै गुहार्छन् । तिम्रो त धेरै जनासँग चिनजान छ, राम्रो छ, यसो केटा खोज न भन्छन् । अनि कसैको छोरा बढे भने राम्रो र सुशील केटेी खोज न भन्छन् । एक हिसाबले आमा टोलकै लमी जस्तै हो । एक दिन आमाले म अफिस जाने बेलामा भन्नुभयो– सुन त, दुनियाँलाई केटा खोजें, केटी खोजें, अव तँ पनि जागिरे भइहालिस्, तेरो पनि विवाह गर्ने बेला भयो, कोही छ मन पराएको ? मैले अनकनाउँदै छैन भने । जवाफमा आमाले त्यसो भए म केटी खोज्छु है, राम्रो बुहारी खोज्छु है, तँ पनि जागिरे, बुहारी पनि जगिरे ल्याउनु पर्दछ नि भन्नुभयो । दुबै जना जागिरे भयो भने आर्थिक हिसाबले सजिलो र सुख हुन्छ भन्ने आमाको भनाई थियो । कमाउने केटी विवाह गर्नु पर्दछ भन्ने सुनाउनु भयो । आमाको नजर बैंकमा काम गर्ने केटीहरुतिर गएको रहेछ । त्यसैले भन्दै हुनुहुन्थ्यो– बैंक छ्यापछ्याप्ति छन् । कुनै एक बैंकको नोकरीवाला केटी विवाह गर्नु पर्दछ बुझिस ? घरधन्दा गर्ने म छदैँछु, सकुन्जेल घर सफागर्ने खाना पकाउने म गर्छु, तिमीहरु जागिर गर, म हुन्जेल, मेरा हातगोडा चलुन्जेल, बुहारीले दु:ख र घरको काम गर्नु पर्दैन । आमाले यसो भन्दै गर्दा ल ल, जे गर्नु भन्दै म अफिसतिर लागे । वेलुका साँझ परेपछि म घर आउँदा आमा फतफताउँदै भान्सामा खाना पकाउँदै हुनुहुँदो रहेछ । के भयो ? किन फतफताएर एक्लै बाेलिराखेको ? हात गोढा धुँदै मैले प्रश्न गरे । हेर्न आज एउटा निजी बैंक गएको, तलाई केटी हेर्न र कुन केटी ठिक हुन्छ भनेर जाँच्न । त्यहाँ अविवाहित उमेर अलि पाकै भएकी मेनेजर रहिछिन् । यसो लोनको बहानामा कुरा गरेको बढै बाम्ठेकी पो रहिछन् । मन परेन । अनि मैले आमालाई भने, चिन्नु न जान्नु तपाईंलाई मन परेपनि को हुन्, कहाँका हुन, विवाह विवाह गर्न मान्छन् मान्दैनन ? उनीहरुको राय नबुझी सिधै जाने हो त ? मैले आमालाई प्रश्न गरे । सिधै त कहाँ हो र, बैंककै कामको बहानाले पो कुरा गरेको त हो नि । चिन्नु किन परेको छ र ? मलाई केटी ठिक लाग्यो भने म टाक्कटुक्क एक एक ओटा नाता केलाएर साइनो लगाई हाल्छु नि । दुनियाँको विवाह गराएँ, तेरो लागि त राम्रो खोज्नु परो नि दिमाग लगाएर । आमाले यसो भन्दै गर्दा म ट्वा, परें । भोलिपल्ट फेरि म अफिसतिर लागे । अचेल मेरी आमाको म अफिस गएपछि कामै यहि भएको छ । खाता खोल्ने बहानाले, लोन लिने बहानाले दैनिक जसो एक एक ओटा बैंक जाने, अनि बैंकका लेडिज कर्मचारीलाई सुटुक्क चियो गर्ने । उनीहरुको बोली विचार गर्ने, चालचलन विचार गर्ने, हिँडाई, लगाई, अग्लाई, मोटाइ विचार गर्ने । म अफिसबाट घर आउँदा आज पनि आमा भान्सामा एक्लै फतफताई रहनुभएको थियो । हात गोढा धुँदै मैले प्रश्न गरें, के भयो आमा ? आमाले भन्नुभयो– हेर न आज एक बैंक गएको इन्चार्ज सिन्चार्ज के भन्दा रहिछन्, त्यो केटीले त झपारी पो बाइ मलाई । हजुर आमा धेरै प्रश्न गर्नुहुँदो रहेछ पो भनी । राम्रो लागेर घर कहाँ हो भनेर सोेधेको, भरे त रिसाई पो । म आमाको कुरा सुनेर मुसुक्क हाँसे, केही भन्नै सकिन । लगभग एक डेढ महिना जति आमा दैनिकजसो यो शहरको हरेक बैंक धाउनु भयो । आमाले आफनो लागि चित्त बुझदो बुहारी भेट्टाउनु भएन । तर हरेस पनि खानु भएन । लागि रहनु भयो । हराएकी बुहारी खोज्न । दुई तीन महिनासम्म आमाले बुहारी नभेट्टाएपछि मलाई पनि आमाले यसरी मेरो हुनेवाला श्रीमती खोज्न सक्नु हुन्न भन्ने लागिसकेको थियो । एक दिन अफिसबाट घर फर्कदै घरको मुल गेट खोल्दै गर्दा सधै भान्सामा हुने आमा आज हस्याङ फस्याङ गर्दै मेरो बाइकको आवाज सुनेर गेटमै दैडिएर आउनु भयो । के भयो ? किन दौडिदै आउनु भएको आमा ? भनेर भन्दा आमाले सायद आँगनमा बाेलेको छिमेकीले सुन्छन् भनेर होला मेरो कानमा साउती मार्दै भन्नु भयो आज बुहारी खोजे नि । कहिले भेटिँदैन कहिले दुई दुई वटा । ल हेर फोटो भन्दै आफ्नो मोवाइलमा दुईजना बैंकर केटीको फोटो, जुन आमाले उनीहरुसँग गफै गफमा तिम्रो अनुहार त मेरी छोरीको जस्तै छ, म उसलाई देखाउछु ल, आउ त फोटो खिचुम् भन्दै फकाउँदै उनीहरुसँग सेल्फी खिच्नु भएको रहेछ । त्यो देखाउनु भयो । आमाले मलाई अझ प्रष्ट पार्दै भन्न थाल्नु भयो– ल हेर यो गोरी अनि गालामा हाँस्दा खोविल्टो (डिम्पल) परेको छ नि, यो फलानो बैंकको फलानो शाखाको टेलरमा काम गर्ने । अनि अर्को सेल्फी फोटो देखाउँदै भन्नुभयो– यो ओठमाथि कोठी छ नि, यो चाहि फलानो बैंकको फलानो शाखाको सीएसडीमा काम गर्ने । अब तँ निक्र्याेल गर है, सीएसडीवाली कि टेलरवाली ? मलाई भोलि भन् भन्दै आमाले फेरि भन्नुभयो सुन त अस्ति गाउँको जग्गा बेचेको पैसा पचास लाख छ नि त्यो यो टेलरवालीको बैंकमा राखेर उसैले ल्याएको कस्टमर भनेर भन्नुपर्छ बुझिस् । अहिले र्माकेटमा डिपोजिट क्राइसिस छ क्या, त्यहि टेलरवालीले ल्याएको कस्टमर हो म, भनेर डिपोजिट उसको बैंकमा गर्यो भने उसको पनि अफिसमा सान बढ्ने अनि मलाई पनि चिनजान र कुरा अगाडि बढाउन सजिलो । तंँलाई पनि आमाको खाता छ भन्दै यसो दिनै पच्छिे सानो तिनो हजार पाँच सयको चेक काट्नु क्या, जाने हेर्ने बाटो खुल्छ । नभए कुरा मिलेन भने आफनो डिपोजिट हो निकाल्ने नि । आमाले आफ्नो चलाखीपन सुनाउनु भयो । म फेरि ट्वा परे । र, खाना खाइसकेपछि सुत्न कोठातिर लागें । आमाको मोवाइल मैसँग । अनायसै के सम्झे कुन्नि, आमाको मोवाइल खोलेर उही आमाले मन पराउनु भएको सीएसडीवाली र टेलरवालीको पालैपालो फोटो हेर्न थाले । साच्चै दुवै जना राम्रा थिए, गोरा, हँसिला । आमाले भनेझै हाँस्दा गालामा डिम्पल देखिने त्यो टेलरवालीमा मलाई हिन्दी सिनेमाको प्रिती जिन्टाको जस्तै झझल्को आयो । अनि म के के सम्झदै आफैसँगै हाँसे । अनि अर्को फोटोमा ओठ माथि कोठी भएकी सीएसडीवाली मलाई नेपाली सिनेमाकी रेखा थापा जस्तै लाग्यो । कता कता काउकुति लागेर आयो । उता पल्लो कोठामा आमाले भोलिको मेरो रोजाई र निर्णय के होला भन्दै सोच्दै गर्दा म भने डिम्पल र कोठीको बीचको दोधारमा फसेको थिए । मलाई हाँस्दा डिम्पल भएको मन पर्दछ । मलाई कोठी पनि मन पर्दछ । डिम्पल कोठी दुवै भएको केटी त औधि मन पर्दछ । तर, पनि आज मैले एक निर्णय गर्नु थियो । दुबै जना हेर्दा बत्तिसै लक्षणले युक्त थिए । तर, पनि टेलरवाली कि सीएसडीवाली आजको रातमा एक रोज्नु थियो । सोच्दा सोच्दै खै कति खेर भुसुक्कै निदाए, थाहै भएन ।

पोखरा । नेपाली कांग्रेस पूर्व महामन्त्री एवम् पूर्व सभामुख तारानाथ रानाभाटले नेपाली काङ्ग्रेसमा रूपान्तरण अपरिहार्य भइसकेको बताएका छन् । कांग्रेसमा २००७ र २०४६ सालको जस्तो ऊर्जा कायम राख्नका लागि सुवर्ण शमशेर र गणेशमानका जस्तो त्याग र बीपी कोइरालाका जस्तो जीवनसापेक्ष वैचारिक हस्तक्षेप राख्ने गरी नेतृत्वमा रूपान्तरण आवश्यक रहेको रानाभाटले बताए । नेपाली लेखक संघ, कास्कीद्वारा आयोजित किशोरदत्त बरालद्वारा लिखित पुस्तक ‘नेपाली कांग्रेसको रूपान्तरणका सूत्रहरू’ को लोकार्पण समारोहमा प्रमुख अतिथिका रूपमा बोल्दै रानाभाटले यस्ताे बताएका हुन् । कार्यक्रममा पुस्तकमाथि समीक्षकीय दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दै प्रा.डा. यादव शर्मा गौँडेलले लेखकले पुस्तकमा नवीन चिन्तन र विचार प्रक्षेपण गरेको बताए । राजनीतिक दल भनेका समाजका अगुवाहरूको जमात बन्नुपर्ने उद्घोष पुस्तकमा गरिएको बताउँदै उनले पुस्तकमा उद्यमशीलता, रोजगारी र पुँजी निर्माणलाई विशेष जोड दिइएको बताए । कृषि, जडीबुटी, पर्यटन र जलस्रोतलाई केन्द्रमा राखेर पार्टीको नेतृत्वले आफूलाई उद्यमशील बनाउँदै कार्यकर्ता पङ्क्तिलाई समेत उद्यमशीलतातर्फ अग्रसर गराउनु पर्ने वर्तमान आवश्यकतालाई पुस्तकले दह्रोसँग उठान गरेको उनले बताए । पुस्तकमा विचार मात्रै नदिएर पार्टीको रूपान्तरणका व्यावहारिक एवम् वैज्ञानिक उपायलाई समेत प्रस्तुत गरिएकाले प्रस्तुत पुस्तक एकपटक राजनीतिमा लाग्ने र आफूलाई व्यावहारिक बनाउन चाहने सबैले अध्ययन गर्नुपर्ने गौँडेलले बताए । विगत र वर्तमानको ऐनाका रूपमा पुस्तक आएको उल्लेख गर्दै उनले शिक्षा, प्रविधि एवम् आर्थिक क्षेत्रलाई राजनीतिक दल सञ्चालनसँग जोडेर व्यवस्थापन कौशल र अर्थशास्त्रीय दृष्टिकोणसमेत पुस्तकमा आउनुले पुस्तक ओजिलो बनेको बताए । अर्का समीक्षक एवम्कांग्रेस नेता देवराज चालिसेले प्रस्तुत पुस्तक किशोरदत्त बरालको अनुभवबाट खारिएको विचार बोकेर आएको उल्लेख गरे । काङ्ग्रेसको मूल्य, मान्यता र लक्ष्य के हुनुपर्छ भन्नेबारे पुस्तकले विभिन्न आधार प्रस्तुत गरेको बताउँदै चालिसेले नेतृत्व सङ्लिए मात्र सिङ्गो राजनीति सङ्लिने कुरालाई पुस्तकले विशेष जोड दिएको बताए । राजनीतिक दलमा निर्णय प्रक्रिया, पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र आर्थिक अनुशासनको ठूलो मूल्य रहेको कुरालाई लेखकले प्रमुखताका साथ उठाएको हुँदा पुस्तकले वास्तविकताको उठान गर्दै कांग्रेस रूपान्तरणको स्पष्ट खाका प्रस्तुत गरेको औँल्याए । पुस्तकमा रहेका कुरा हरेक नेतृत्व र कार्यकर्ताले अध्ययन र अनुसरण गर्न आवश्यक रहेकोमा उनले जोड दिए । कार्यक्रममा बोल्दै नेपाली काङ्ग्रेस कास्कीका सभापति कृष्ण केसीले लेखकले विचार दिनुपर्ने र यस्तै पुस्तक जन्माइरहनुपर्ने कुरामा जोड दिए । संविधानसभा सदस्य शारदा पौडेलले लेखक किशोरदत्त बरालले पुस्तकमा उल्लेख गरेको विचार राजनीतिमा सक्रिय हुनेहरूले मनन गरेर आफ्ना व्यवहार परिवर्तन गर्दै लगेमा साँच्चिकै काङ्ग्रेस रूपान्तरित हुने र फेरि एकपटक प्रजातान्त्रिक संस्कारको विकास हुने विश्वास व्यक्त गरिन् । कार्यक्रममा लेखकीय मन्तव्य राख्दै पुस्तकका लेखक किशोरदत्त बरालले नेपाली काङ्ग्रेसमा २०४८ सालदेखि देखिएको बेथिति अन्त्य गर्न आवश्यक भएको औँल्याए । यसका लागि वैचारिक हिसाबले खारिएको र व्यावहारिक हिसाबले सच्चिएको नेतृत्वले वडादेखि केन्द्रसम्म हस्तक्षेप गर्नुपर्ने आवश्यकता देखेपछि पुस्तक लेखन अगाडि बढाएको सुनाए । उनले सपना र प्रतिबद्धताविनाको नेतृत्वले गर्दा पार्टी पार्टीजस्तो नबनेको र व्यक्तिवादी चरित्र मौलाउँदै गएकोप्रति दुःख व्यक्त गरे । अब काङ्ग्रेसबाहेक कुनै पनि गुट उपगुट निर्माण नगरी हरेक गाउँ तहबाट पुनर्जागरण र रूपान्तरण गर्दै पार्टीलाई पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने बताए । नेपाली लेखक संघ, कास्कीका अध्यक्ष सञ्जीव पौडेलको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रमको सञ्चालन सचिव कमल पौडेल ‘अथक’ले गरेका थिए भने स्वागत मन्तव्य संस्थाका निवर्तमान अध्यक्ष गणेश शर्माले राखेका थिए ।