समाज : साहित्य

पोखरा । नेपाली कांग्रेस पूर्व महामन्त्री एवम् पूर्व सभामुख तारानाथ रानाभाटले नेपाली काङ्ग्रेसमा रूपान्तरण अपरिहार्य भइसकेको बताएका छन् । कांग्रेसमा २००७ र २०४६ सालको जस्तो ऊर्जा कायम राख्नका लागि सुवर्ण शमशेर र गणेशमानका जस्तो त्याग र बीपी कोइरालाका जस्तो जीवनसापेक्ष वैचारिक हस्तक्षेप राख्ने गरी नेतृत्वमा रूपान्तरण आवश्यक रहेको रानाभाटले बताए । नेपाली लेखक संघ, कास्कीद्वारा आयोजित किशोरदत्त बरालद्वारा लिखित पुस्तक ‘नेपाली कांग्रेसको रूपान्तरणका सूत्रहरू’ को लोकार्पण समारोहमा प्रमुख अतिथिका रूपमा बोल्दै रानाभाटले यस्ताे बताएका हुन् । कार्यक्रममा पुस्तकमाथि समीक्षकीय दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दै प्रा.डा. यादव शर्मा गौँडेलले लेखकले पुस्तकमा नवीन चिन्तन र विचार प्रक्षेपण गरेको बताए । राजनीतिक दल भनेका समाजका अगुवाहरूको जमात बन्नुपर्ने उद्घोष पुस्तकमा गरिएको बताउँदै उनले पुस्तकमा उद्यमशीलता, रोजगारी र पुँजी निर्माणलाई विशेष जोड दिइएको बताए । कृषि, जडीबुटी, पर्यटन र जलस्रोतलाई केन्द्रमा राखेर पार्टीको नेतृत्वले आफूलाई उद्यमशील बनाउँदै कार्यकर्ता पङ्क्तिलाई समेत उद्यमशीलतातर्फ अग्रसर गराउनु पर्ने वर्तमान आवश्यकतालाई पुस्तकले दह्रोसँग उठान गरेको उनले बताए । पुस्तकमा विचार मात्रै नदिएर पार्टीको रूपान्तरणका व्यावहारिक एवम् वैज्ञानिक उपायलाई समेत प्रस्तुत गरिएकाले प्रस्तुत पुस्तक एकपटक राजनीतिमा लाग्ने र आफूलाई व्यावहारिक बनाउन चाहने सबैले अध्ययन गर्नुपर्ने गौँडेलले बताए । विगत र वर्तमानको ऐनाका रूपमा पुस्तक आएको उल्लेख गर्दै उनले शिक्षा, प्रविधि एवम् आर्थिक क्षेत्रलाई राजनीतिक दल सञ्चालनसँग जोडेर व्यवस्थापन कौशल र अर्थशास्त्रीय दृष्टिकोणसमेत पुस्तकमा आउनुले पुस्तक ओजिलो बनेको बताए । अर्का समीक्षक एवम्कांग्रेस नेता देवराज चालिसेले प्रस्तुत पुस्तक किशोरदत्त बरालको अनुभवबाट खारिएको विचार बोकेर आएको उल्लेख गरे । काङ्ग्रेसको मूल्य, मान्यता र लक्ष्य के हुनुपर्छ भन्नेबारे पुस्तकले विभिन्न आधार प्रस्तुत गरेको बताउँदै चालिसेले नेतृत्व सङ्लिए मात्र सिङ्गो राजनीति सङ्लिने कुरालाई पुस्तकले विशेष जोड दिएको बताए । राजनीतिक दलमा निर्णय प्रक्रिया, पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र आर्थिक अनुशासनको ठूलो मूल्य रहेको कुरालाई लेखकले प्रमुखताका साथ उठाएको हुँदा पुस्तकले वास्तविकताको उठान गर्दै कांग्रेस रूपान्तरणको स्पष्ट खाका प्रस्तुत गरेको औँल्याए । पुस्तकमा रहेका कुरा हरेक नेतृत्व र कार्यकर्ताले अध्ययन र अनुसरण गर्न आवश्यक रहेकोमा उनले जोड दिए । कार्यक्रममा बोल्दै नेपाली काङ्ग्रेस कास्कीका सभापति कृष्ण केसीले लेखकले विचार दिनुपर्ने र यस्तै पुस्तक जन्माइरहनुपर्ने कुरामा जोड दिए । संविधानसभा सदस्य शारदा पौडेलले लेखक किशोरदत्त बरालले पुस्तकमा उल्लेख गरेको विचार राजनीतिमा सक्रिय हुनेहरूले मनन गरेर आफ्ना व्यवहार परिवर्तन गर्दै लगेमा साँच्चिकै काङ्ग्रेस रूपान्तरित हुने र फेरि एकपटक प्रजातान्त्रिक संस्कारको विकास हुने विश्वास व्यक्त गरिन् । कार्यक्रममा लेखकीय मन्तव्य राख्दै पुस्तकका लेखक किशोरदत्त बरालले नेपाली काङ्ग्रेसमा २०४८ सालदेखि देखिएको बेथिति अन्त्य गर्न आवश्यक भएको औँल्याए । यसका लागि वैचारिक हिसाबले खारिएको र व्यावहारिक हिसाबले सच्चिएको नेतृत्वले वडादेखि केन्द्रसम्म हस्तक्षेप गर्नुपर्ने आवश्यकता देखेपछि पुस्तक लेखन अगाडि बढाएको सुनाए । उनले सपना र प्रतिबद्धताविनाको नेतृत्वले गर्दा पार्टी पार्टीजस्तो नबनेको र व्यक्तिवादी चरित्र मौलाउँदै गएकोप्रति दुःख व्यक्त गरे । अब काङ्ग्रेसबाहेक कुनै पनि गुट उपगुट निर्माण नगरी हरेक गाउँ तहबाट पुनर्जागरण र रूपान्तरण गर्दै पार्टीलाई पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने बताए । नेपाली लेखक संघ, कास्कीका अध्यक्ष सञ्जीव पौडेलको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रमको सञ्चालन सचिव कमल पौडेल ‘अथक’ले गरेका थिए भने स्वागत मन्तव्य संस्थाका निवर्तमान अध्यक्ष गणेश शर्माले राखेका थिए ।

काठमाडौं । साहित्यकार एवं पूर्वमुख्यसचिव, पूर्वराजदूत भोजराज घिमिरेको उपन्यास ‘इन्द्रमाया’ सार्वजनिक गरिएको छ । बिहीबार भर्चुअल माध्यम जुमबाट उक्त उपन्यास विमोचन गरिएको हो । नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले पुस्तक सार्वजनिक गरेका हुन् । साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको चर्चित उपन्यास ‘तीन घुम्ती’की प्रमुख पात्र इन्द्रमायालाई केन्द्रमा राखेर लेखिएको ‘इन्द्रमाया’ उपन्यासमाथि समालोचकद्वय साधना प्रतीक्षा र महेश पौड्यालले टिप्पणी गरेका थिए । समीक्षक साधनाले बीपी कोइरालाको उपन्यासकी एक विद्रोही र सचेत पात्र इन्द्रमायालाई भोजराज घिमिरेले पुनः सशक्त जीवन दिएको बताइन् । उपन्यासको भाषा, शिल्प र कला पक्षमा टिप्पणी गर्दै साधनाले इन्द्रमाया नेपाली समाजको समग्र चित्र भएको उल्लेख गरिन् । अर्का समीक्षक महेश पौड्यालले इन्द्रमायामा बीपीकी प्रिय पात्र इन्द्रमायालाई भोजराज घिमिरेले अत्यन्त न्याय गरेको बताए । पौड्यालले पूर्वकथा र पूर्वपात्रहरूललाई नयाँ परिवेशमा नयाँ शिल्प र सौन्दर्यका साथ प्रस्तुत गर्ने काम सजिलो नभए पनि भोजराज घिमिरेले उठाएको जोखिम प्रशंसनीय भएको उल्लेख गरे । साहित्यकार एलबी क्षत्रीले ऐतिहासिक पात्र र कथनको नयाँ निर्माण रोचक र जानकारीमूलकका साथै जीवन्त हुने धारणा राखे । प्रस्तुतिको शिल्प र कोणले हरेक पुराना पात्र र कथा नयाँ रूपमा आउन सक्ने उनको भनाइ थियो । बीपी कोइरालाकी पात्र इन्द्रमाया पनि जुनकुनै लेखकले आफ्नो पात्र बनाएर प्रस्तुत गर्न सक्ने पात्र भएको उनले बताए । समीक्षक तथा पुस्तक ‘इन्द्रमाया’का सम्पादक घनेन्द्र ओझाले लामो समय सरकारी सेवामा बिताएर उच्चप्रशासक र कुशल कूटनीतिज्ञका रूपमा सफल भोजराज घिमिरे अवकासपछि पूर्णकालीन लेखक भएका र उनका हरेक वर्षजसो नयाँ कृति आइरहेका उल्लेख गरे । यसअघि नै गीत, गजलका पुस्तक र एल्बम प्रकाशन गरिसकेका घिमिरेको दोस्रो आख्यानकृति इन्द्रमाया भएको बताउँदै ओझाले इन्द्रमायामा घिमिरेले ५० वर्षअघिको नेपाली सामाजिक, राजनीतिक परिवेशका साथै लैंगिक विभेद, कर्मचारीतन्त्रको अवस्था, महिला र पुरुष दुवैको सूक्ष्म यौन मनोविज्ञान प्रस्तुत गरेको बताए । त्यसबेलाको समाजमा रहेको उच्चमानवीयताको उदाहरण पनि इन्द्रमायाका पात्रहरूमार्फत् देखाएको ओझाको भनाइ थियो । गीतकार, कवि तथा पूर्वमुख्यसचिव डा. विमल कोइरालाले बीपीका कृतिलाई पर्गेलेर बीपीका पात्रहरूलाई टिपेर सुन्दर शिल्पमा सर ढंगले लेख्न सक्नु घिमिरेको विशेष खुबी भएको बताए । प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले लामो कालखण्ड सरकारी सेवामा बिताएर निवृत्त भएको एउटा व्यक्तित्वले अवकासपछिको सम्पूर्ण उलर्जा र समय साहित्यमा लगानी गर्नु साँच्चै उदाहरणीय भएको बताए । कुलपति उप्रेतीले भोजराज घिमिरेको अध्ययन, अनुसन्धान गर्ने जाँगर र परिमार्जन अनि परिष्कार गरिरहने स्वभावले नेपाली साहित्यमा नयाँ चिज आइरहने धारणा राखे । उपन्यासकार घिमिरेले आफ्नो रुचि र समय कटाउने सबै कुरा अहिले लेखन नै भएको उल्लेख गर्दै कविताबाट गीत, गजल हुँदै अहिले आख्यानमा सक्रिय रहेको बताए । बीपीका कृतिहरू र तिनका पात्रबाट आफू धेरै नै प्रभावित भएका कारण यो पुस्तक लेखिएको उनको भनाइ थियो । शिखा बुक्सले प्रकाशन गरेको इन्द्रमायाको मूल्य ४९९ रुपैयाँ छ ।

आफ्नै हुन् भनो यस्सो फकायो ठुस्स पर्छन् ए आइदेओन भनो मान्दैनन् खाइदेओन भनो मान्दैनन् आफ्नैले धोका दिँदा छिमेकी गुहार्नै परो यताका बटुलो उताका बटुलो मलाई अलि धेरै चाहियो भन्दिछन् मलाई अलि राम्रो चाहियो भन्दिन्छन् फेरी यता मिलायो फेरी उता मिलायो अन्त्यमा घर मुलिसंग सोधेको मानेनन् भन्दिन्छन् बल्ल बल्ल पुगे पुगे जस्तो हुन्छ अब कोरम पुग्ला पुग्ला जस्तो भो भोज खाम न त भनो के मिल्दैन मिल्दैन आखिर सबै भ्यागुता न परियो बुरुक्क उफ्रिदिन्छन् सत्ता चलाउनै गाह्रो भ्यागुताको धार्नी पुर्याउनै गाह्रो