सेवा : शिक्षा

काठमाडौं । मुक्तिनाथ विकास बैंकले देशका विभिन्न जिल्लाका सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत १ हजारभन्दा बढी विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री तथा अध्ययन सहयोग उपलब्ध गराएको छ । बैंकले आर्थिक रूपमा विपन्न तथा शैक्षिक सामग्रीको अभावमा रहेका विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विद्यालय पोसाक, स्कुल ब्याग, स्टेशनरी सामग्री, खेलकुद सामग्री तथा एक शैक्षिक वर्षको अध्ययन खर्चसमेत सहयोग गरेको जनाएको छ । कार्यक्रमअन्तर्गत मोरङ, महोत्तरी, अर्घाखाँची, डडेलधुरा, रुपन्देही, उदयपुर, झापा, नवलपरासी, सर्लाही र कञ्चनपुरका सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीलाई विभिन्न प्रकारका शैक्षिक सामग्री वितरण गरिएको बैंकले जनाएको छ । साथै, सामाजिक संस्था ‘अस्तित्व नेपाल’सँगको सहकार्यमा आगलागीबाट प्रभावित (बर्न सर्भाइभर) तथा आर्थिक रूपमा कमजोर ६ जना बालबालिकाको एक वर्षको अध्ययन खर्च पनि बैंकले व्यहोरेको छ । यसका अतिरिक्त सुर्खेत, रुपन्देही र महोत्तरीका विद्यालयलाई डिजिटल स्मार्ट बोर्ड, सिलिङ फ्यान तथा खेलकुद सामग्रीसमेत हस्तान्तरण गरिएको बैंकले जनाएको छ । बैंकका अनुसार उक्त सहयोगले आर्थिक अभावका कारण पठनपाठनमा समस्या भोगिरहेका विद्यार्थीको अध्ययनलाई सहज बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ । शिक्षा सामाजिक तथा आर्थिक रूपान्तरणको आधार भएकाले यस्ता सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिइने बैंकले जनाएको छ ।

काठमाडौं । एनआईसी एशिया बैंकले सुदूरपश्चिम र लुम्बिनी प्रदेशका चार सामुदायिक विद्यालयलाई सूचना प्रविधिसम्बन्धी शैक्षिक सामग्री सहयोग गरेको छ । बैंकले डडेलधुरा, रुकुम पश्चिम र अछाम जिल्लाका चार विद्यालयलाई ल्यापटप, डेस्कटप कम्प्युटर, प्रिन्टर तथा प्रोजेक्टर उपलब्ध गराएको जनाएको छ । सहयोग प्राप्त गर्ने विद्यालयमा डडेलधुराको श्री भुवनेश्वरी माध्यमिक विद्यालय, रुकुम पश्चिमको श्री यमुनानन्द नमुना माध्यमिक विद्यालय, अछामको श्री मंगला नेपाल राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालय र श्री अन्नपूर्ण माध्यमिक विद्यालय रहेका छन् । बैंकका अनुसार विद्यार्थीलाई गुणस्तरीय शिक्षासँगै सूचना प्रविधिमा पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्यले विद्यालयहरूको आवश्यकताअनुसार प्रोजेक्टर, प्रिन्टर, ल्यापटप तथा डेस्कटप कम्प्युटर हस्तान्तरण गरिएको हो । सामग्री सम्बन्धित शाखा प्रमुखहरूले विद्यालय व्यवस्थापन समिति तथा प्रधानाध्यापकलाई औपचारिक कार्यक्रममार्फत हस्तान्तरण गरेका थिए । बैंकले उपलब्ध गराएको सामग्रीबाट विद्यालयको पठनपाठन, प्रशासनिक कार्य तथा सूचना प्रविधिमा आधारित शिक्षण सिकाइ प्रक्रिया थप प्रभावकारी हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ । साथै, आगामी दिनमा पनि शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक विकासका क्षेत्रमा संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने जनाएको छ ।

काठमाडौं । कक्षा १२ उत्तीर्ण गरेपछि धेरै नेपाली विद्यार्थीको पहिलो रोजाइ हुने देश हो, अस्ट्रेलिया । वर्षौंदेखि हजारौं विद्यार्थी उच्च शिक्षाको सपना बोकेर अस्ट्रेलिया जाने तयारी गर्छन् । तर, पछिल्ला केही वर्षयता अस्ट्रेलियाले विद्यार्थी भिसा नीतिमा गरेको निरन्तर कडाइ र शुल्क वृद्धिले त्यो सपना दिनप्रतिदिन महँगो बन्दै गएको छ । जुलाई एक तारिखदेखि लागू हुनेगरी अस्ट्रेलिया सरकारले विदेशी विद्यार्थीका लागि विद्यार्थी भिसा  र आवेदन शुल्क बढाएको छ । २ हजार अष्ट्रेलियन डलरबाट बढाएर २ हजार ५ सय अष्ट्रेलियन डलर पु¥याएपछि नेपालमा अध्ययनका लागि अस्ट्रेलिया जाने तयारी गरिरहेका विद्यार्थी र उनीहरूका अभिभावक फेरि एकपटक अन्योलमा परेका छन् । अहिले कक्षा १२ उत्तीर्ण गरी स्नातक अध्ययनका लागि आवेदन दिने तयारीमा रहेका धेरै विद्यार्थीले आफ्नो योजना पुनः समीक्षा गर्न थालेका छन् । कसैले अस्ट्रेलियाको विकल्प खोजिरहेका छन् भने कतिपय थप आर्थिक व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने चिन्तामा छन् । नेपालबाट अस्ट्रेलिया, अमेरिका, क्यानडा लगायतका देशमा विद्यार्थी पठाउँदै आएको कंगारु एजुकेशन फाउन्डेसनका प्रमुख महेशबाबु तिमिल्सेनाका अनुसार पछिल्लो निर्णयले विद्यार्थी र अभिभावक दुवैमाथि आर्थिक दबाब बढाएको छ । उनका अनुसार विद्यार्थी भिसा आवेदन शुल्क मात्रै होइन, अध्ययनसँग सम्बन्धित अन्य विभिन्न शुल्क पनि बढाइएकाले समग्र अध्ययन खर्च उल्लेख्य रूपमा महँगिएको छ । ‘पहिले विद्यार्थी भिसा आवेदन शुल्क २ हजार अस्ट्रेलियन डलर थियो । अहिले त्यो बढेर २ हजार ५ सय डलर पुगेको छ । यो केवल भिसा शुल्कको वृद्धि मात्र होइन, विद्यार्थीले अध्ययनका क्रममा तिर्नुपर्ने अन्य खर्च पनि बढ्दै गएका छन्,’ तिमिल्सेना भने । उनका अनुसार यसको प्रत्यक्ष असर अहिले आवेदनको तयारीमा रहेका विद्यार्थीमा देखिन थालेको छ । उनी भन्छन्, ‘भिसापछि लाग्ने अध्ययनसम्बन्धी शुल्क पनि बढेको छ । यसले नयाँ विद्यार्थी मात्र होइन, अहिले अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थीलाई पनि आर्थिक रूपमा थप दबाबमा पारेको छ। खर्च बढ्दै जाँदा विद्यार्थी र अभिभावक दुवै अन्योलमा परेका छन्  ।’ कन्सल्टेन्सीहरूका अनुसार अहिले धेरै विद्यार्थी र अभिभावकको एउटै प्रश्न छ अब अस्ट्रेलिया जाने कि नजाने ?’ तिमिल्सेनका अनुसार शुल्क वृद्धिसँगै जीवनयापन खर्च, ट्युसन शुल्क र भिसा नीतिमा भइरहेको परिवर्तनले अस्ट्रेलिया अध्ययनको योजना बनाएका विद्यार्थीहरू निर्णय गर्न हतार गरिरहेका छैनन् । कतिपयले आवेदन प्रक्रिया केही समयका लागि रोक्ने निर्णय गरेका छन् भने केहीले बेलायत, जापान, युरोप वा अन्य गन्तव्यतर्फ ध्यान दिन थालेका छन् । शिक्षा क्षेत्रमा काम गर्नेहरूका अनुसार अस्ट्रेलियाले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी नीतिलाई थप कडा बनाइरहेका बेला त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालजस्ता मुलुकका विद्यार्थीमाथि पर्न थालेको छ । विशेषगरी मध्यमवर्गीय परिवारका विद्यार्थीका लागि उच्च शुल्कले विदेश अध्ययनको सपना अझ महँगो र चुनौतीपूर्ण बनाएको उनीहरूको भनाइ छ । अस्ट्रलियाले केमा गर्यो कडाइ ?  अष्ट्रेलिया आफ्नो देशमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने सपना देख्ने लाखौं विदेशी विद्यार्थीका लागि नयाँ आर्थिक चुनौति थपेको छ । उसले २०२६ को जुलाई एक तारिखबाट लागू हुने गरी  विद्यार्थी भिसा आवेदन शुल्कमा २५ प्रतिशतले बढाएकोे छ । विद्यार्थी भिसा आवेदन शुल्क २ हजार अष्ट्रेलियन डलरबाट बढाएर २ हजार पाँच सय अष्ट्रेलियन डलर पु¥याइएको हो । यसअघि सन् २०२५ को जुलाईमा पनि यो शुल्क बढाइएको थियो । त्यहाँको सरकारले यसलाई आप्रवासन व्यवस्थापन, सरकारी राजस्व वृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा प्रणालीमा सुधारका लागि आवश्यक कदम भनेको छ ।  यससँगै अस्ट्रेलियाले अस्थायी स्नातक भिसा, अंग्रेजी भाषा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको शुल्क पनि बढाएको छ । जसमा अस्थायी स्नातक भिसा अन्तर्गत चार हजार ६ सय अष्ट्रेलियन डलरबाट बढाएर ५ हजार ७ सय ५० अष्ट्रेलियन डलर बनाएको छ भने अंग्रेजी भाषा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको हकमा २ हजारबाट  २ हजार ५० अष्ट्रेलियन डलर कायम गरेको छ ।  यसअघि उनीहरूले पनि अन्य विद्यार्थीसरह २ हजार अष्ट्रेलियन डलर नै तिर्नुपथ्र्यो । पछिल्लो समय अस्ट्रेलियाले विश्वविद्यालयको ट्युसन शुल्क, वार्षिक शुल्क, विद्यार्थी स्वास्थ्य बीमा, भिसाका लागि देखाउनुपर्ने न्युनतम रकम पनि बढाएको छ ।  विद्यार्थी भिसासँगै अन्य भिसा श्रेणीको शुल्क पनि अस्ट्रेलियाले बढाएको छ ।  नेपाली विद्यार्थीलाई कस्तो पर्छ प्रभाव ?  अध्ययनका लागि नेपाली विद्यार्थीको मुख्य गन्तब्य अस्टे«ेलिया हो ।  अध्ययनको सुरुवाती लागत नै बढेपछि यसको प्रभाव नेपाली विद्यार्थीलाई पनि पर्ने भएको छ । उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि अस्ट्रेलिया जाने योजना बनाएका मध्यमवर्गाीय नेपालीलाई यसको असर अझ बढी पर्ने देखिएको छ । अस्टे«ेलिया सरकारको यो नीतिले कतिपय विद्यार्थीले त्यहाँको अध्ययन स्थगीत गर्ने वा त्यसको सट्टा अन्य देश रोज्न सक्ने नेपाली शिक्षाका जानकारहरू बताउँछन् ।  कंगारु कन्सलटेन्सीका प्रमुख महेशबाबु तिमिल्सेना शुल्क बढेकोमा विद्यार्थीले अर्को मुलुक रोज्ने भन्दा पनि भिसा अप्रुबल रेट नै निकै कम भएकाले विद्यार्थीले वैकल्पिक देश रोजिरहेको बताउँछन् । उनी अहिले विद्यार्थीको अस्ट्रेलियाको विकल्प स्वीजरल्याण्ड, क्यानडा युके लगायतका मुलुक रोज्न थालेका छन् ।  यस्तो अवस्थामा अस्टे«ेलिया जाने योजना बनाएका विद्यार्थीले पहिलेको भन्दा तयारी पनि बढी गर्नुपर्ने देखिएको छ । उनीहरूले सबै अध्ययन खर्चको यथार्थ बजेट बनाउने,आर्थिक स्रोतको विश्वसनीय प्रमाण तयार गर्ने, अध्ययनको उद्देश्य स्पष्ट हुने कागजात तयार गर्ने र आधिकारिक विश्वविद्यालय र विश्वसनीय शिक्षा परामर्शदातामार्फत मात्र आवेदन प्रक्रिया अघि बढाउने काम गर्नुपर्ने हुन्छ । अस्ट्रेलियाकै शिक्षा क्षेत्र चिन्तित अष्ट्रेलियाली सरकारले शिक्षा क्षेत्रमा गरेको निर्णयमा त्यहाँका शिक्षा क्षेत्रमा काम गर्नेहरू असन्तुष्ट बनेका छन् । त्यहाँको सरकारले शुल्क वृद्धि सार्वजनिक गरेसँगै अष्ट्रेलियाका शिक्षा र व्यवसायिक संस्थाले आलोचना गरेका छन् ।  अस्ट्रेलियन चेम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डस्ट्रीका अनुसार अष्ट्रेलियाको विद्यार्थी भिसा शुल्क पहिले नै विश्वकै उच्चमध्ये एक थियो । थप वृद्धि गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीले क्यानडा, बेलायत, आयरल्यान्ड वा न्यूजिल्यान्डजस्ता वैकल्पिक गन्तव्य रोज्न सक्ने जोखिम बढ्नेछ । त्यहाँका विश्वविद्यालयहरूले पनि विदेशी विद्यार्थीको आम्दानीमा अत्यधिक निर्भर रहनु दीर्घकालीन रूपमा जोखिमपूर्ण बन्दै गएको स्वीकार गर्न थालेका छन्। अस्ट्रेलियन टर्शियरी एजुकेसन कमिसनले विश्वविद्यालयहरूलाई विदेशी विद्यार्थीको आम्दानीमा मात्र भर नपर्न सुझाव दिएको छ ।