गुन (लघुकथा)
काठमाडाैं । बैगुनी छ मान्छे । कोभिड-१९ को नयाँ भेरियन्ट देखा परेसँगै आक्रान्त छ मुलुक । कोरोना सङ्क्रमितको सङ्ख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । नफर्कने बाटो लाग्नेहरु बढिरहेका छन् । त्यसको त आत्मबल र उपचारका कारण सङ्क्रमण मुक्त हुनेहरुको सङ्ख्या पनि कम छैन । ७२ वर्षीय प्रेममाया पनि ५ दिनको उपचार पछि निको भएर आज अस्पतालबाट घर जाँदै छिन् । खुसी हुनुपर्ने हो तर अस्पतालबाट डिस्चार्ज हुँदै गर्दा उनी रोएको देखियो । एकदिन भेन्टिलेटरमा प्रयोग गरिएको अक्सिजन र उपचार खर्च तिर्ने बेला उनी रोएको देखेर डाक्टरहरुले भने ‘नरुनोस् हामी तपाईंको उपचार खर्च बरु मिनाहा गर्दिन्छौं ।’ यो सुनेर उनले भनिन्- ‘म यो पैसा तिर्न नसकेर रोएकी होइन बाबु । म लागेको पैसा तिर्न सक्षम छु । मैले तिरेको पैसाले बरु अरु कोही दुःखीले उपचार पाओस् ।’ ‘अनि किन रुनु भएको त ?’ नर्सको प्रश्नमा आमैले जवाफ दिइन् । ‘मैले ७२ वर्षसम्म प्रकृतिले दिएको वायु लिँदा कतै कहिल्यै एक रुपैयाँ पनि तिरिनँ । आज एकदिन अक्सिजन लिएको यति धेरै पैसा तिर्दै छु । प्रकृतिले कत्रो गुन लगाएको रहेछ हामीमाथि । भोलिका पुस्ताले प्रत्येक पल यस्तो महङ्गो ग्यासँ बोकेरै हिड्नुपर्ने अवस्था आउने हो कि भन्ने सम्झेर आँसु झरे बा ।’ यस्तो गुन बिर्सेर मान्छे प्रकृतिको दोहनमा लागेको पाउँदा दुःख लाग्छ । प्रकृतिको ऋण चुकाउन कम्तिमा प्रत्येक जन्मदिनमा एउटा वृक्षरोपण गरौं । अब चेतौँ है ! मेरो यही सन्देश छ सबैलाई । अन्तमा आमै मुस्कुराइन् । तारकेश्वर गापा-१ दाङसिङ नुवाकोट हाल पोखरा-११
मैले बिगारेको हुँ लघुवित्त (कबिता)
मलाई थाहा छ तपाईं अवश्य पत्याउनु हुन्छ किनकी मैले बिगारेको हुँ लघुवित्त मलाई थाहा छ मेरो यो भावना तपाई अवश्य पढ्नु हुन्छ किनकी मैले बनाएको हो भनेको भए तपाईं नदेखे जस्तो गर्नुहुन्थ्यो मैले फेरी भनेको छु मैले बिगारेको हुँ लघुवित्त बिगार्ने, भत्काउने सबैलाई हेर्न सुन्न पढ्न मन लाग्छ नि हैन र ? म त्यहि निकाय हुँ जस्ले बग्रेल्ती संस्थाहरु खोल भनेर आँखामा पट्टी बाँधेर अनुमति दिन्छ, यो समाजमा यसको प्रभाव कस्तो पर्ला अहँ मलाई मतलब छैन, मलाई चासो छैन म सक्दिन यिनको रेखदेख गर्न, अनुगमन गर्न मैले बिर्सिसके जन्माएपछि राम्रो शिक्षा दिक्षा दिनुपर्छ राम्रो लालन पालन गर्नुपर्छ मैले जन्माएका सन्तानहरु ठुला भएका छन् सुकिला मुकिला चिरि चट्ट परेका छन् मोटाएका छन् पँहेलपुर भएका छन् के स्वस्थ भएरै मोटाएका हुन् त ? भित्रैबाट संस्कार सिकेका छन् त ? त्यति नै समझदार छन् त ? ठुलो हुनु र असल बनेर ठुलो हुनुमा बहुत भिन्नता छ । म यो कुरा मज्जाले जान्दछु । मेरो हातमा कलम पनि छ लौरो पनि छ मेरो हातमा कैंची पनि छ, हथौडा पनि छ मलाई च्वाट्ट काट्न र ठ्याक्क ठोक्न आउँछ यति भए पुग्दैन र म गर्वका साथ भन्छु मैले बनाएको हो लघुवित्त मैले जन्माएको हो लघुवित्त । म त्यहि समुह हुँ जसले यो क्षेत्रमा अकुत मुनाफा देखेर पैसाको बाजि लगाउँछु मलाई लघुवित्तको “ल” भन्दा नाफाको “न” प्रिय लाग्छ मलाई गरिबीको “ग” भन्दा बोनसको “ब” प्रिय लाग्छ गरिबी हटाउने, घटाउने जिम्मा मैले लिएको छैन मुखले अलिअलि लिए पनि व्यवहारले अँह कत्ति लिएको छैन त्यसैले त म भन्न सक्छु मैले बनाएको हुँ लघुवित्त म त्यहि व्यक्ति हुँ जो निकाय र समुहको मुनि बसेको हुन्छु म त्यहि व्यक्ति हुँ जो माथिबाट र तलबाट बिचैमा हुन्छु मैले गरिबी हटाउने अशिक्षा घटाउने नारा घोक्नुपर्छ म भन्दा मुनिकालाई ठोक्नुपर्छ म भन्दा माथिकालाई ढोग्नुपर्छ मैले योजना गरेको नाफा मैले जसरी पनि दिएकै हुन्छु त्यसैले त म भन्न सक्छु मैले बनाएको हुँ लघुवित्त म त्यहि कर्मचारी हुँ जो हर बिहान आँखा मिच्दै खुर्के भन्ज्याङको चौतारीमा पुगेर एक विसो सुस्केरा हाल्दै थकान मार्छु मलाई आफ्नो घरको चिन्ता कम पारी गाउँ पुतली दिदीको चिन्ता बढी लागेको छ हिजै सुनेको, पुतली दिदी त कालापहाड लागिन् रे मलाई यो सुन्ने बित्तिक्कै ज्वारो आउला आउला जस्तो हिजोबाटै भएको हो मलाई राति निन्द्रै परेन मलाई पीडा छ हजुर अब पुतली दिदिको ऋण कसरी उठाउने मलाई थाहा छ अब हाकिमले ठटाउँछ यता सदस्य कराउँछ हे भगवान पुतली दिदीको पैसा जसरी पनि उठोस् पुतली दिदी भागेको सबै कुरा झुठ होस् हुन त मलाई थाहा थियो पुतली दिदी दशौं बैठकमा छिन् दर्जनौ संस्थामा छिन् थाहा भएर पनि अब के गर्नु एउटा बाख्रा किन्नको लागि लाखौं माग गराए नाई भन्न सकिन कुरा काट्न सकिन घरमै पुगेर हेर्न सकिन घरको अरु मान्छेलाई सोध्न सकिन म त्यहि पुतली दिदी हुँ सहि पढ्नु भयो म त्यहि पुतली दिदी हुँ मैले ठगे रे, मैले लुटे रे सबैले यस्तै भन्छन् मैले लुटेको भए ठगेको भए यो एकसरो लुगा लगाएर किन यस्तो महामारीमा कालापहाड जान्थे मलाई माया छैन र आफ्नो ईज्जतको मेरो गाउँको मेरा आफन्तको दुई छाक मिठो मसिनो खाएर गुजारा चलाएर बसेकी म पुतली एक दिन-दिदी बाख्रा पाल्नुस् ऋण लिनुस् सजिलो सस्तो भन्दै आउने तिमी नै हौ मलाई अझै याद छ दुई बिस हजार तिम्रै संस्थाबाट ऋण लिएर ५ वटा बाख्रा किनेर हौंसिएको बाख्रा किनेको खुसी २९ दिन मात्रै टिक्यो ३०औं दिनमा त किस्ता पो आउने रहेछ बेलुका हस्याङ फस्याङ गर्दै साहुबाट ऋण निकाले बिहानै त्यहि बैठकमा किस्ता तिरे समय बित्दै गयो साहुबाट ल्याउने बैठकमा बुझाउने अर्को सर आए बैठक बसाए अब साहु चाहिएन यताबाट निकाले उता तिरे उता निकाले यता तिरे फेरी सर अर्को सर आए हात जोडे उहाँलाई पुतली दिदि चाहिएको मलाई पैसा चाहिएको रक्सीको नसामा जस्तो कसरी हराउँदै गएछु थाहै भएन महिना भरि पैसा खोज्दै बैठक बस्दै गयो बाख्रालाई न त घाँस न त पानी अस्ति साँझनै हो औंला भाँच्दै गनेको ऋण त १०औं लाख पुगेछ संस्था दर्जन पुगेछन् कहिले मिठो खाईन कहिले राम्रो लाईन कहाँ कसरी लाखौं गयो पत्तै भएन गाउँ, समाज सबैले हेप्न थाले सबैले भन्न थाले यसैले हो बैठक बिगारेको, लघुवित्त बिगारेको म कसरी अस्वीकार गरुँ यत्रो लाखौं लिएर समयमै तिर्न नसकेर जाँदैछु तिर्न त म कान्लो बेचेर पनि तिर्छु भाँडा माझेर पनि तिर्छु गिट्टी कुटेर पनि तिर्छु मलाई माफ गरिदिनुस् मलाई समय दिनुस् म स्वीकार गर्छु मैले बिगारेको हुँ बैठक हो मैले बिगारेको हुँ लघुवित्त । सुरेन्द्र भण्डारी लघुवित्त कर्मी
निषेधाज्ञामा सृजित हुने तनावको मुक्ति गर्न ‘कलम र कागज’ साथी
काठमाडौं । नयाँ भेरियन्टसहितको कोरोना फैलिएका बेला यसबाट बच्न जारी निषेधाज्ञाबीच तनावबाट मुक्तिका लागि कलम र कागज साथी हुन सक्नेमा जोड दिइएको छ । सुशील कोइराला मेमोरियल फाउण्डेसनले आयोजना गरेको ‘महामारी र फाउन्टेन पेन’ अन्वेषण यात्रा विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा फाउन्टेन पेन सङ्कलनमा विशेष रुचि राख्ने भारतीय पत्रकार, शिक्षक र लेखक शुभव्रत गाङ्गुलीले महामारीमा निषेधाज्ञाले गरेको आर्थिक अस्थिरतामा आय हुँदैन, घरपरिवार कसरी पाल्ने भन्ने चिन्ताले मानिसमा हुने तनाव व्यवस्थापन गर्न फाउन्टेन पेन सहयोगी हुन सक्ने बताए । अलमलमा जाने फुर्सदको समयलाई उपयोग गर्न कलम र कागजले मद्दत गर्ने भएकाले यसमा मानिसको ध्यानाकर्षण गराउनुपर्नेमा उनले जोड दिए । कार्यक्रममा फाउडेसनका सदस्य सचिव अतुल कोइरालाले निषेधाज्ञाबीच घरमै बस्न बाध्य मानिसका मनमा लागेका कुरा कलमका माध्यमबाट कथा, कविता, लघुकथालगायत साहित्यका विधामा ढालेर अभिव्यक्त गर्दा आत्मविश्वास बढ्नुका साथै शरीरमा रोग प्रतिरोधी क्षमतासमेत वृद्धि हुने बताए । हात हातमा मोबाइल, सामाजिक सञ्जालमा व्यस्त हुँदा अनुत्पादक क्षेत्रमा सक्रिय भई मानिसमा चिन्ता बढेकाले कलमको प्रयोग गर्न समाजलाई प्रेरित गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएका उनले सुनाए । यस्ता विषयमा फाउडेसनले अध्ययन अनुसन्धानलाई पनि निरन्तरता दिएको जनाएको छ । सो अवसरमा सुलेख (क्यालिग्राफर) विज्ञ केसी जनार्दनले हस्ताक्षर, कलम र दिमागले शरीर एवं मनका लागि ध्यानको काम गर्ने, हस्ताक्षर फरेन्सिक जाँच गर्न पनि उपयोगी हुने भएकाले यसको उपयोगिता रहेकामा जोड दिए । यसले लेखन सुधार गर्न पनि सहयोग गर्ने भएकाले समाजका सबै क्षेत्रमा लागेका मानिसका लागि कलम र कागज उपयोगी हुने भनाइ उनले राखे । कार्यक्रममा माइक्रोसफ्टका लेखा कार्यकारी दीपेन्द्रराज बज्राचार्य, डा यादव पण्डित, रोजी कट्टेल, रामचन्द्र पोखरेल, पत्रकार जगत नेपाललगायतले महामारीबाट शिक्षा, स्वास्थ्य, अर्थ लगायतसमाजका सबै क्षेत्र प्रभावित पारेकाले कलम र कागजको उपयोग गरेर प्रतिभा विकासका काम गर्न सकिने आफूहरुको अनुभव रहेकामा जोड दिएका थिए । लेखन कार्यले मन र शरीरको समन्वय हुँदा चलायमान भई स्वास्थ्याई समेत राम्रो हुने कार्यक्रमका वक्ताको भनाइ थियो । कागज र कलम दुवै वातावरणमैत्री भएको पनि कुनै नोक्सानी नगर्ने, कम्प्युटर, ल्यापटप, ट्याब्लेटलगायत विद्युतीय सामग्रीमा काम गरिरहँदा समस्या धेरै हुन सक्ने भएको पनि कागज र कलम निषेधाज्ञाका बेला उपयोग गर्न उनीहरुले सुझाएका छन् । रासस
