चार हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा निजगढ विमानस्थल उपयुक्त, स्थानीयलाई मुआब्जा दिएर सार्नु पर्ने
फाइल फाेटाे काठमाडौं । निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण सम्बन्धमा सरकारले गठन गरेको विज्ञ समूहले अध्ययन प्रतिवेदन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई हस्तान्तरण गरेको छ । आइतबार बिहान प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा आयोजित कार्यक्रममा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्ययनमन्त्री जीवनराम श्रेष्ठको उपस्थितिमा विज्ञ समूहका संयोजक वीरेन्द्रबहादुर देउजाले प्रधानमन्त्री देउवालाई अध्ययन प्रतिवेदन हस्तान्तरण गरेका हुन् । सर्वोच्च अदालतको परमादेश अनुसार पूर्ण क्षमताको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणको लागि अध्ययन गरी प्रतिवेदन पेश गर्न मन्त्रिपरिषद्को गत साउन २६ गतेको निर्णयानुसार गठित विज्ञ समूहले अध्ययन प्रतिवेदन तयार गरेको हो । नेपालको दूरगामी विकास तथा आर्थिक समृद्धिको लागि बढ्दो हवाई ट्राफिक धान्न सक्ने पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल आवश्यक रहेको विज्ञ समूहको निष्कर्ष रहेको छ । प्रतिवेदन अनुसार पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलका लागि उपयुक्त स्थान काठमाडौं-तराई द्रुतमार्ग (फास्ट ट्र्याक) र पूर्व-पश्चिम राजमार्गसँगै जोडिएको पसाहा नदी र बकैया नदी बीचको करिब ९ हजार हेक्टर क्षेत्रफल भित्रको करिब ४ हजार हेक्टर क्षेत्र उपयुक्त रहेको छ । रुख कटानी तथा वातावरणीय क्षती न्यूनीकरण गर्न सर्वोच्च अदालतको आदेशलाई ध्यानमा राखी एयरपोर्ट सिटीको अवधारणालाई पुरै त्याग्नुपर्ने सुझाव विज्ञ समुहले दिएको छ । करिब ९ हजार हेक्टरको विमानस्थल संरक्षण क्षेत्र घोषणा गरी विभिन्न चरणमा विमानस्थल निर्माण गर्ने गरी जम्मा करिब ४ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमात्र विमानस्थल निर्माणको लागि उपयोग गर्ने र बाँकी क्षेत्रमा भएका रुखको संरक्षण लगायत नदी कटान रोकथाम तथा अन्य आवश्यक संरक्षण कार्य विमानस्थल व्यवस्थापनले गर्नुपर्ने र पहिलो चरणमा करिव पन्ध्र सय हेक्टर क्षेत्रफलमा मात्र रुख कटानी गर्ने र बाँकी क्षेत्रमा दोश्रो चरण सुरु नभएसम्म रुख कटान नगर्न भनिएको छ । वातावरणमा प्रतिकुल असर नपर्ने गरी वातावरणीय व्यवस्थापन योजना तयार गर्ने गरी सोको कानुनी विधि र प्रक्रिया पुरा गरी आवश्यक स्विकृती प्राप्त गरी विमानस्थल निर्माण कार्य गर्नुपर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । वातावरण र विकासलाई सरकारले समुचित सन्तुलन तथा व्यवस्थापन गर्दै जान सक्ने अन्तराष्ट्रिय कानुन एवं सर्वोच्च अदालतवाट प्रतिपादित नजिर सिद्धान्त समेत रहेकोले देश विकास सम्बन्धी कार्यमा वातावरण र विकासबीच समुचित सन्तुलनका लागि आवश्यक कानूनी व्यवस्था गर्न नेपालको संविधानले सरकारलाई संवैधानिक दायित्व दिएको प्रतिवेदनमा स्मरण गरिएको छ । पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणकालागि आवश्यक जग्गा प्राप्त गरी प्रभावित सरोकारवालाहरुलाई कानून बमोजिमको मुआव्जा, क्षतिपुर्ति तथा पुनर्वासको व्यवस्था गरी निर्माण कार्य गर्नु विज्ञ समुहको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । पर्सा राष्ट्रिय निकुन्जको विस्तारित क्षेत्रभित्र हात्तीको प्रमुख जैविक मार्ग रहेको तर केहि हात्तीहरु निर्माणस्थलको नजिकै विचरण गर्न आउने क्षेत्र निर्माणस्थलभन्दा वाहिर रहेकोले सो क्षेत्र समेत सरकारले संरक्षण गर्न सक्ने साथै चराचुरुङ्गीहरुको हकमा लामो दूरीका अन्तराष्ट्रिय बसाई-सराई गर्ने तथा हवाई दुर्घटनाका कारक हुन सक्ने ठुला प्रजातिका चराहरु (हाँस, चिल, गिद्ध)को मार्ग निर्माणस्थल नजिक नदेखिएको साथै नेपालका संकटापन्न गिद्धहरुको उपस्थिति पनि सो क्षेत्रमा न्यून रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण तथा संचालन भएपछि नेपालको हवाई आकाशमाथिबाट उडने गरी प्रस्तावित हिमालय – २ रुट (काठमाडौं- गुवाहाटी – कुनमिङ्ग) र एल- ६२६ (काठमाडौं- महेन्द्रनगर दिल्ली) लाई दुई तर्फी गर्न सकिने र यसबाट युरोप, मध्यपूर्व, पूर्वी एसिया प्रशान्त क्षेत्रका मुलुकहरुसम्म आउने जाने दुई तर्फी अन्तराष्ट्रिय हवाई उडानहरुको दूरी, समय र ईन्धन खपत उल्लेखनीय रुपमा घट्न जाने र ईन्धनको बचतबाट कार्बन उर्सजन कम हुन जाने प्रतिवेदनमा जनाइएको छ । पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण जति ढिला भयो, उति महँगो र जटिल हुँदै जाने र नेपालको विकासको प्रतिफल ढिलो हुँदै जाने हुँदा विशेष अधिकार सम्पन्न विकास संस्था गठन गरी यसलाई समयबद्ध तबरले छिटो निर्माण गर्नुपर्ने सुझाव समेत विज्ञ समूहले दिएको छ । प्रधानमन्त्री देउवाले विमानस्थल निर्माणमा ढिलाइ गर्न नहुने बताउनुभयो । निर्धारित समयमै विज्ञ समूहले अध्ययन गरी प्रतिवेदन बुझाएकोमा प्रधानमन्त्री देउवाले धन्यवाद दिए । मन्त्री श्रेष्ठले विज्ञ समूहले दिएको प्रतिवेदन अनुसार काम अघि बढाउने बताए । पूर्ण क्षमताको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण कार्य छिट्टै सुरु गरिने उनको भनाइ छ । हवाई पूर्वाधार विज्ञ बीरेन्द्र बहादुर देउजाको संयोजकत्वमा रहेको विज्ञ समुहमा अर्थशास्त्री रामेश्वर खनाल, विकास योजना विज्ञ डा. सूर्यराज आचार्य, शहरी विकास विज्ञ प्राडा. संगीता सिंह, वन्यजन्तु तथा वातावरण विज्ञ प्राडा. प्रेम बहादुर बुढा, वनस्पती तथा वातावरण विज्ञ प्रा. डा. सुरेश कुमार घिमिरे, समाजशास्त्री डा. लछी सिंह, वरिष्ठ पाइलट कृष्णविक्रम पौडेल, वरिष्ठ अधिवक्ता डा। चन्द्रकान्त ज्ञवाली र हवाईरुट विज्ञ महेशकुमार बस्नेत सदस्य थिए ।
भारी मतान्तरले विजयी हुन्छु, अबको राजनीति उद्यमशिलतासहितको हुनु पर्छ : हरि ढकाल
नेपाली सेयर बजारमा परिचित नाम हो हरि ढकाल । सेयर लगानीकर्ताका रुपले परिचित ढकाल आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रतिनिधिसभाको चुनावका लागि स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिने तयारी गरिरहेका छन् । उनले चितवन क्षेत्र नं १ बाट स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिने घोषणा गरिसकेका छन् । अहिले उनी चुनावी तयारीमै व्यस्त छन् । देशभर स्वतन्त्र उम्मेदवारको लहर चलिरहेको बेला ढकाल पनि चुनावी क्षेत्र नं. १ बाट विजयी हुने उद्धेश्यका साथ तयारी गरिरहेका छन् । नेपाली पुँजी बजारको सुधारका लागि पनि लामो समयदेखि संघर्ष गर्दै आएका ढकाल अर्थतन्त्रका केही महत्वपूर्ण एजेण्डाहरु लिएर चुनावमा भाग लिँदैछन् । उनै ढकालसँग उनको उम्मेदवारी, नेपाली राजनीतिमा स्वतन्त्र उम्मेवारको महत्व र उनको चुनावी तयारीको विषयमा कुराकानी गरेका छौं । तपाई व्यावसायीक पृष्ठभूमिको मान्छे राजनीतिक उन्मुख हुनुहुँदैछ, अब नयाँ मान्छेसँग आफ्नो परिचय दिँदा कसरी दिनुहुन्छ ? मेरो सामान्य परिचय चितवन रत्ननगर-१५ को ज्योतिषी ढकालको नाती, दुर्गानाथ ढकालको छोरा हुँ । तर, मैले नयाँ साथीहरुलाई मेरा एजेण्डाहरुबाट चिनाउने गरेको छु । किनभने मैले प्रतिनिधि सभा सदस्यका लागि उम्मेदवारी दिएको छु । चितवन क्षेत्र नम्बर १ मा निर्वाचित हुनका लागि मेरो योजना र भिजनहरु देखाएर चिनाउँछु । किनकी मेरा एजेण्डाका मार्फत् राजनीतिमा आएको हुँ । पछिल्लो समय ४० दिन चितवनमा बस्दा नयाँ साथीहरुलाई जसले मलाई चिन्नु हुन्थेन, मैले मेरो एजेण्डाका मार्फत उहाँहरुलाई चिनाएँ । तपाईंले स्तवत्तबाट उम्मेदवारी दिने तयारी गर्नु भएको छ, अखिल र एमालेसँग नजिक भएर गरेको राजनीति किन त्याग्नु भयो ? मैले ४÷५ वर्षदेखि पार्टीको सदस्यता नवीकरण गरेको छैन । मैले आस्था राखेको पार्टीमा यो बीचमा विभिन्न घटनाक्रमहरु भएका छन् । जुन समयमा मैले पार्टीमा आस्था राख्थे ठीकठाक भएको छैन । राजनीतिक पार्टीहरु सैद्धान्तिक रुपमा बहस गर्न, घोषणा पत्र र एजेण्डा दिन अब्बल छन् । पार्टीका नेताहरुको अभिव्यक्तिहरु पनि अब्बल छन् । तर, सिद्धान्त अनुसार पार्टी चल्न सकेका छैनन् । सबै राजनीतिक पार्टीहरु जनताको तहमा पुग्न सकेनन् । जनतामा पुग्नु पर्ने भएपनि त्यो लेभलमा नेपालका पार्टीहरु कहिले पुग्छन् ? थाहाँ छैन । आम पब्लिकले पनि राजनीति गर्नेहरु कमाउने उद्देश्य राखेर अबको राजनीति गर्दैछ भनिरहेका हुन्छन् । सांसद, मन्त्री लगायतको पदको दुरुपयोग गर्नका लागि राजनीति गरिरहेका छन् । आफ्नो परिवारको फाइदाका लागि काम गर्न राजनीति गरिरहेका छन् । स्वार्थ बाझिने, नीतिगत भ्रष्ट्राचार अहिलेका नेतृत्वले गरिरहेका छन् । म पूर्ण रुपमा व्यावसायमा लागेको ब्यक्ति हो । मैले व्यवसाय गरिरहँदा पारदर्शी छ । बिक्री गर्याे भने क्यापिटल गेनबाट साढे ७ प्रतिशत राज्यले कर काटेर लैजान्छ । खरिद गर्याे भने सिस्टमबाट नै सबै काम हुन्छ । अबको राजनीति उद्यमशिलता सहितको राजनीति हुनुपर्छ । उद्यमशिलता सहितको राजनीतिले एउटा युवालाई एउटा घेरामा राख्दैन । उद्यमशिलताबाट आएको राजनीतिज्ञले विवेक प्रयोग गर्छ तर स्पोन्सरसिपबाट आएको राजनीतिज्ञले अरुको इन्ट्रेस्टमा काम गर्छ । उसले विवेक प्रयोग गर्न सक्दैन । उसको आफ्नो विवेकले काम गर्न समाथ्र्य पुग्दैन । राजनीतिलाई विशुद्ध समाज सेवाका रुपमा लैजानु पर्छ भन्ने विचारधारा राख्नेलाई ब्यापारी राजनीति गर्न आयो भनेर आलोचना पनि गर्छन् नी ? वि.स २०४६ सालदेखि राजनीति विशुद्धसमाज सेवा हो भनेर राजनीति गर्नेहरुको ब्यवहार पनि देखिरहेका छौं । सबैलाई थाहा नै छ, विगतको राजीतिज्ञले केकस्ता गतिविधि गरेर भनेर । सबै पार्टीभित्र राजनीति विशुद्ध समाज सेवा हो भनेर राजनीति गर्नेहरु हजारौंको संख्यामा हुनुहुन्छ । सबैले अवसर पाएका छैनन् । अवसर पाएको बेला उनीहरुले गलत रुपमा प्रयोग गरे । तर, सबैलाई एउटै फेबर बाट हेर्नु हुन्न । २०४६ सालदेखि २०७९ सालसम्मको राजनीति समाजले हेरेको छ । हिजोको समाज र आजको समाज फरक छ । व्यावसायिक क्षेत्रबाट नेतृत्व गरेर सांसद वा मन्त्रीमा पुगेका ब्यक्तिले राम्रो सन्देश दिन सकेनन्, उहाँहरुले ब्यवहारिक रुपान्तरणमा विकासको एउटा नयाँ ट्र्याक खोल्न भूमिका खेलेको देखिएन नी, यसलाई तपाईंले कसरी लिनुहुन्छ ? यो विषयमा म मात्रै होइन हाम्रो समूहले नै घनिभूत रुपमा बहस गरेका छौं । विनोद चौधरी, राजेन्द्र खेतान, मोतीलाल दुगड जस्ता ठूलो ब्यापारी होइन । सानो भुँईबाट आएको ब्यक्ति हो । भुँईबाट आउदाखेरि मसँग एउटा कुरा थियो, यहाँ भित्रको विसंगतिका विरुद्धमा काम गरे । विनोद चौधरी, राजेन्द्र खेतान, मोतीलाल दुगडको व्यावसायीक पृष्ठभूमि वा आर्थिक नेटवर्कसँग मेरो तुलना नै गर्न मिल्दैन । त्यो पृष्ठभूमिको म होइन । मेरो सामान्य कपडाको ब्यापार, सामान्य क्याफे सञ्चालन, सामान्य रुपमा आईपीओ भरेको, सामान्य पैतृक सम्पत्तिलाई सेयर बजारमा जोडेको मात्रै हो । उहाँहरु राजनीतिक दलमा आवद्ध भएर आउनु भएको हो । त्यो राजनीतिक दलहरु भित्रको गोलचक्करमा पर्नु भयो की, उहाँहरुले राजनीतिक दलमा राम्रो प्रस्तुति दिन सक्नु भएन की ? राजनीतिक दलहरु भित्र गुट, उपगुट लगायत अनेक हुन्छन् । त्यो गोलचक्करमा परेर उहाँहरुले प्रस्तुती दिन नसक्नु भएको हो की ? उहाँहरु सबै अग्रज हुनुहुन्छ । उहाँहरुले यो अन्तर्वार्ता हेर्ने हो भने मेरो विश्लेषण ठिकै पो होकी भन्नुहुन्छ । तर, आजका राजनीतिक दलहरु युवाहरुले नेतृत्व गरेका छन् । नयाँ दलहरु बन्दैछन् । त्यहाँ यस्तो प्रकारको राजनीति भइरहेको छैन । तपाईं प्रतिनिधिसभाको लागि निर्वाचनमा भाग लिँदै हुनुहुन्छ, किन ? नीतिगत भ्रष्ट्राचारको अन्त्य गर्न । जतिपनि कानुनहरु बनेका छन्, ती कानुनहरु फितलो भएका छन् । यी कानुनहरु संशोधन हुनुपर्छ भनेर घनिभूत रुपमा बहस भएको छ । कानुन संशोधन गरेर कडा कानुन ल्याउनपर्छ । भ्रष्ट्राचारको अन्त्य गर्न धेरै बहस भएतर आम जनसमुदायले कसरी भ्रष्ट्राचार हुन्छ भनेरै बुझेका छैनन् । उहाँहरुले भ्रष्टाचार भयो भन्ने मात्रै सुन्नु भएको छ । यहाँ ठूलो मात्रामा नीतिगत भ्रष्ट्राचार हुने गरेको छ । ‘र’ मा भ्रष्टाचार, ‘तर’ मा भ्रष्टाचार, ‘क’ मा भ्रष्टाचार, ‘पनि’ मा भ्रष्टाचार हुने गरेको छ । यसको लाभ लिने ठूलो समूह छ । यसलाई अभियानको रुपमा संसदामा सञ्चालन गर्नु पर्ने हुन्छ । नीति तथा कार्यक्रम तय हुँदाखेरि विकास पनि सँगै जोडिन्छ । तर, हामी कति धेरै पछाडि परेका छौं भन्ने सबै कुरा छर्लङ्ग नै छ । हामी दीगो विकास र पर्यावरणसहितको विकासका नीतिहरु प्रस्तुत गर्नका लागि उपस्थित हुँदैछौं । जस्तै, एउटा राम्रो पिपलको रुख छ । पिपलले शितल दिइरहेको छ । तर, त्यहि पिपलको रुखमा डोजर चलेर ढाल्दै गर्दा हेर्ने जनता पनि छन् । त्यो पिपलको रुख ढाल्नु हुँदैन भनेर आवाज उठाउने पनि छन् । बाटोलाई अलिकति अन्तबाट लगेर पिपलको रुख जोगाउनुपर्छ भन्ने खालको विकास हामी गर्नेछौं । अलिकति इन्जिनियरिङ्ग र क्रस गरेर लैजाँदा दुइवटा रुख बच्छन् । यो खालको विकास आजको दिनमा आवश्यक छ । तर, यस्तो अवस्था यहाँ छैन । पहाडि राजमार्गहरु बन्दाखेरि डोजरले बनाएको क्षति, डोजरले कोतरेका भित्ताहरु धेरै छन् । प्लेनबाट तल जमिनमा हेर्दा के चलिरहेको छ भनेर सोच्न गर्छु । यो धर्ती, नेपाल, मेरो क्षेत्र नम्बर १ चितवन मेरो जीवन कालका लागि मात्रै हो ? सन्ततीका लागि होइन ? सन्ततिका लागि होला नी त । सन्ततिका लागि हो भने त सबैभन्दा पहिला धर्ती जोगाउन पर्छ होला नी । यसका लागि मैले हरित चितवन, सुन्दर पूर्वी चितवनको नारा लिएको छु । सार्वजनिक जग्गामा जतिपनि खाली ठाउँहरु छ, त्यसमा फलफूलका रुख रोप्ने योजना छ । हामीले फलफूलका रुखहरु रोप्ने अभियान नीतिगत रुपमा नै बनाउँछौं । हामीसँग चितवनमा धेरै जग्गा छ ।त्यसमा फलफूलका रुखहरु विपत्तै रोप्यौं भने ४ वर्ष पछि फल दिन थाल्छ । रुख पनि भयो फल पनि भयो । यो खालको अवधारणा अहिले आएको छैन । हामी यसप्रकारको विकासका मोडल लिएर आएका छौं । आर्थिक समुन्नतिका पाटो, युवा रोजगारी, बैदेशिक रोजगार र रेमिट्यान्समाभएको मनोभाव तल्लो तहमा चिर्नुपर्ने छ । विदेश केही पनि होइन । त्यहाँ दुख पनि हुन सक्छ है भनेर त्यहाँको आकर्षणलाई छेक्नु पर्नेछ । उहाँहरुलाई विदेश जानबाट रोक्ने मात्रै नभएर यहाँ अवसर पनि दिलाउनु पर्नेछ । अहिलेको राजनीतिक पार्टीहरुले अवसर दिलाउनका लागि अहिले केही पनि गरेका छैनन् । मेरो क्षेत्रमा ४२ वटा वडाहरु छन् । प्रत्येक वडामा कृषि प्रवद्र्धन केन्द्र बनाउने योजना अघि सारेको छु । पहिलो चरणमा कृषकलाई मेशिनरी औजार मात्रै दिए हुन्छ ।दुईंवटा ट्याक्टर, थ्रेसर लगायतका प्राविधिक मेशिन खरिद गर्न धेरै बजेट पनि आवश्यक पर्दैन । जनताले इन्धन भरेको आधारमा त्यो प्रविधि प्रयोग गर्न पायो भने लागत घट्छ । तब कृषिमा आकर्षण बढ्छ । अनि विदेश जाने युवाहरुको संख्या पनि घट्छ । यस विषयमा मैले पूर्वी चितवनका कृषकहरुसँग छलफल पनि गरेको छु । यस्तै, पूर्वी चितवनका माछा व्यवसायहरुका समस्या छन् । अनुदान कहाँबाट कसलाई जान्छ त्यो थाहा छैन । तर अनुदान पनि सरकारले दिइरहेको हुन्छ । कृषको नाममा आएको अनुदान खाने नीति पनि अन्त्य गर्नुपर्ने छ । संसदमा बजेटको बहस हुन्छ, कोरम पुग्दैन । संसदमा नीति तथा कार्यक्रमको बहस हुन्छ, कोरम पुग्दैन । बिल बजेटका कुरा हुन्छन् बल्लबल्ल कोरम पुग्यो भनेर संसद चलिरहेको हुन्छ तर संसद भवन खाली हुन्छ । संसदिय मर्यादा, संसदीय गरिमा, लोकतन्त्र, प्रजातन्त्र संसदको परिभाषा उहाँहरुले दिनु हुन्छ । तर, यदि म भोलिका दिनमा संसदमा उपस्थित हुन सकिन भने कारण सहित सर्वसाधारणलाई जानकारी दिन्छु । के कारण उपस्थित हुन सकिन सबै जानकारी दिन्छु । पाँच बर्षको कार्यकालमा सधैं संसदमा उपस्थित हुन नसकेपनि अघिल्लो दिन कारण लेख्ने छु ।सबै भन्दा बढी जोड नीति निर्माण गर्ने तह संसदमा भने कहिल्यै छुटाउने छैन । भवितव्यमा छुट्ला तर यो भवितब्य यो परेको छ भनेर जानकारी गराउने छु ।२०४६ सालदेखि अहिलेसम्मको संसदमा के चलिरहेको छ भनेर कसैलाई पनि जानकारी हुँदैन । तपाईंले निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ नै किन रोज्नु भयो ? मेरो पुस्ता चितवनमा हुनुहुन्छ । मेरो हजुरबुबा र बुबाले चितवनको माटो बसायो । उहाँहरुलाई जस्तै मलाई पनि चितवनको माटोको बास्ना थाहा छ । मेरो बच्चाबच्चीलाई पनि चितवनको माटो थाहा छ । मैले हिजो केही अवसर पाउँदा वा कुनै संगठनमा हुँदासामाजिक रुपमा राम्रो प्रस्तुती गरेको थिए । मेरा विद्यार्थी लगायतका साथीहरुलाई यी कुरा सबै थाहा छ । त्यो क्षेत्रमा साथीभाइहरुले अवसर दिँदा मैले राम्रोसँग निभाउँथे ।सामाजिक रुपमा जोडिँदा आस्तिक भएर हिजोका दिन च्यारिटी कमाएको दाइने हातले दिएको देब्रे हातले थाहा नहास भन्ने मेरो धारणाले गर्दा होइन । मैले अलिअलि कमाएको बेलामा च्यारिटीका कुराहरु अन्त पनि गरेको थिए । तर मेरो समुदायमा थोरै च्यारिटी गर्नुपर्छ भन्ने अवधारणा मात्रै हो । तपाईं ब्यक्तिगत रुपमा स्वतन्त्र उम्मेदवार हो वा स्वतन्त्र पार्टीको प्रतिनिधित्व गर्ने उम्मेदवार हो ? म कुनै पनि पार्टीमा संलग्न छैन । अहिलेसम्म स्वतन्त्र रुपमा प्रस्तुत हुँदै आएको छु । तर, कसरी जाने भनेर यो बीचमा रबी लामिछाने जीसँग टचमा बसेको छु । भूगोल भनेको जस्तै उपयुक्त छ । रबी जीहरुले पनि स्वतन्त्र रुपमा समर्थन गर्नुभएको छ । तर, स्वतन्त्र रुपमा प्रस्तुत हुँदा निर्वाचन आयोगले छोटो समयअवधिमा निर्वाचन चिन्ह प्रदान गर्छ । फेरि यो स्थानीय तहको निर्वाचन जस्तो पनि होइन । मेरो निर्वाचन क्षेत्रमा ३ वटा नगरपालिका र ४२ वटा वडा छन् । यसले तपाईलाई ठूलो समस्या बन्दा तपाईको सपना पुरा होला र ?भनेर भन्नु भयो । आफूलाई पनि रियलाइज भयो, स्थानीय निकायको चुनावमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको चुनावचिन्ह बुझाउन पनि गाह्रो हुन्छ भनेर । आम मतदातासबैलाई गाह्रो पनि हुन्छ । स्वतन्त्र चिन्हको सन्दर्भमा मैले महानगरपालिकाको चुनाव नजिकबाट नियालेको थिए । बालेन जीको अभियानमा सँगै थिए । बालेन जीको भोट धेरै बदर पनि भयो । यो चुनौती मसँग छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा गोलबद्ध युवा साथीहरु हुनुहुन्छ । उहाँहरुले एठाएका एजेण्डा र मैले उठाएका एजेण्डासमान रहेका छन् । मैले क्षेत्रगत सांसदकोपार्टी अफिस हुनु पर्छ भनेर रबी जीहरुसँग बहस गर्दा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको एजेण्डा यो पनि छ भन्नु भयो । म वडा स्तरमा कृषि केन्द्र स्थापना गर्छु भन्दा उहाँहरुले पनि त्यहि एजेण्डा बोक्नु भएको छ । सर्वसाधारणमा राजनीतिक दलहरुप्रति असन्तुष्टि छ, पछिल्लो समय बालेन्द्र शाह, हर्क साम्पाङ जस्ता ब्यक्तिप्रति सर्वसाधारणको विश्वास बढ्दो छ, स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई राजनीतिक दलको विकल्पको रुपमा मतदान गर्ने मतदाताहरु छन्, त्यस आधारमातपाई पनि एउटा पार्टीमा आवद्ध हुनु भयो, त्यो दलिय असन्तुष्टिले कति प्रभाव पार्छ ? भारतमा वैकल्पिक शक्तिका रुपमा दिल्लीबाट जन्मेको हो । दिल्लीबाट शुरु भएको आमआद्मी पार्टीले पञ्जाबमा सरकार बनाइ सकेको छ । बैकल्पिक शक्ति भनेर घनिभूत रुपमा खोजेका छन् । बैकल्पिक शक्ति जुन युवाहरुको शक्ति होस् । जोसँगकाम गर्न सक्ने शक्ति होस् । काठमाडौं महानगरमा पनि यो उदाहरण देखिसकेका छौं । अघिल्लो राजनीतिक दलहरुले काम गर्न नसकेर बैकल्पिक शक्ति समाजले खोज्छ भन्ने । म राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा आवद्ध भइसकेपछि मलाई त्यो छुट छैन । बाबुराम भट्टराई, रबिन्द्र मिश्र लगायतका थुप्रै पार्टी बैकल्पिक शक्ति भनेर संसदमा छिरे । अर्काेतर्फ देशमा २ वटा पार्टी मात्रै चाहिन्छ भनेर आवाज छ, यी विषयलाई तपार्इंले किन अवज्ञा गर्नु भयो ? युवाहरुको जुन टीम बनिरहेको छ, उहाँहरु उत्साहित हुनुहुन्छ । उहाँहरुको स्वतन्त्र रुपमा प्रस्तुती दिइरहेका छन् र भइरहेका छन् । यसले केही न केही नयाँ युवा शक्तिको रुपमा आउँछ भन्ने पुर्वानुमान पनि गर्न सकिन्छ । हर्क साम्पाङ र बालेन शाहले ल्याएको ह्वीम मात्रै होकी दीर्घकालसम्म रहन्छ ? के युवाहरुले हतियार बोकेर हिडेका छन् ? चुनावमा कुनै ब्यक्ति स्वतन्त्र रुपमा उम्मेदवारी दिएका मात्रै हुन् । यस्तै, कुनै पार्टीले स्वतन्त्र युवाहरुलाई समेटेको पनि छ । युवाले कुनै ठाउँमा आतंक श्रृजना गरेको, कहीँ कतै चक्का जाम गरेको, आन्दोलनका नाममा बेथिती मच्चाएको छ र ? यो मुभमेन्टलाई राजनीतिक पार्टीहरुले सकारात्मक रुपमा किन लिन सकिरहेको छैनन् । मलाइ त अचम्म लाग्छ । हर्क साम्पाङ र बालेन शाहले स्वतन्त्र रुपमा जितेर आएको उत्साह होला त्यसमा के बिग्रिएको छ त ? अहिलेका नेतृत्वलाई आजिवन भोट हाल्नु पर्ने होर ? होइन होलानी त । अहिले एउटा मतदाताउम्मेदवार बनेको मात्रै हो । नयाँ केही पनि भएको छैन । यहाँ त सधैं नेता उम्मेदवार भइरहेका छन् । भिजन, इच्छाशक्ति, योजना र अवधारणासहित युवा आउँछन् भने राजनीतिक पार्टीले हामीलाई युवाहरुले रिटायरमेन्ट दिने भए, हामी २० औं वर्षसम्म सांसद भएका छौं । पार्टीको गुटमा हिड्नु परेको दिक्दारी वा पार्टीको पछि दौडिनु परेको छ ।दिनरात पार्टी राजनीति भनेको छ । अहिलेका नेतृत्वहरुले अब हामी थाक्यौ यसपल्टबाट हामीले भारि बिसाउन पायौं, गर युवाहरु भन्न सक्नुपर्छ । सबैभन्दा ठूलो विजनेश त राजनीति रैछ भन्ने भावबाट आइरहनु भएको छ की राजनीतिज्ञहरुले गलत काम गरे, त्यसलाई सच्याउँछौं, विकासको नाममा व्यवस्था परिवर्तन भयो अवस्था परिवर्तन भएन, हामी चाहि जनजीविका परिवर्तन गर्छाै भन्ने उद्देश्य सहित तपाइहरुले मूभमेन्ट बढाउनु भएको हो ? सामान्यरुपमा मान्छेलाई सबैभन्दा राम्रो शब्द ‘म’ हो । सबैले म स्वार्थी छैन, म इमानको छु, म समाजलाई केही गर्छु । यो चिजको प्रस्तुतीकरण एउटा मान्छेले कसरी गर्न सक्छ ? जति पनि युवा साथीहरु जोडिनु भएको छ, सबैभन्दा पहिला म रहित भएर आउनुपर्छ । तपाईंको चुनावी रणनीति के हुन ? मैले आजसम्म तय गरेका रणनीति सफल छन् । बाँकी केही रणनीतिहरु मैले एक शब्दमा भन्ने गरेको छु । चितवन क्षेत्र नम्बर १ मा स्ट्याण्डिङ् परिणाम आउँछ । चुनाव जित्नका लागि आधार के के छन् ? मैले जित्छु । एउटा युवाले युथ मूभमेन्ट भनेको छ । यसलाई युवा जागरण अभियान भनेको छ । यस अभियानमा सामेल हुन क्षेत्र नम्बर एकका हजारौं युवाहरु मसँग गोलबन्द हुनु भएको छ । दोस्रोमा मेरा एजेण्डाहरु सामान्य छन् । ठूला सपनाको गोलचक्करमा भुलाएर भ्रमित बनाउने एजेण्डा मेरा छैनन् । हरित चितवन, सुन्दर पूर्वी चितवन मेरो नारा हो ।सारा विश्वले नै हरितको कल्पना गरिरहेको हुँदा अब देश हरित हुन्छ । पूर्वी चितवनबासी आम जनताको काखमा हुर्किएको मान्छे हुँ । बुवा पनि त्यहि ठाउँमा हुर्किनु भएको हो । सबै उम्मेदवार स्थानीय नै हुन्छन् ? यसपटक हेर्ने हो भने राजनीतिक दलका नेतृत्वहरुले कहाँ जाने, के गर्ने, कुन ठाउँ ठिक होला, कहिले कता, कहिले कता सोचिरहेका छन् । तर मैले ठ्याक्कै क्षेत्र नम्बर एक नै रोजेको हो ।साथीहरुले मलाई काठमाडौं क्षेत्र नम्बर २ बाट उम्मेदवार बन्न प्रस्ताव गरेका थिए । किनभने बालेनको क्याम्पेनमा हिड्दा क्षेत्र नम्बर २ को वडा नम्बर ३२ बाट राम्रो मत आएको थियो । स्टक मार्केट वा सेयर बजारमा धेरै जना साथीहरुले हार्दिकताका साथ काठमाडौंबाट उम्मेदवार बन्न जोड गरेका थिए । केही साथीहरुले चितवनमा सामाजिक सञ्जालको पहुँच कम होला भन्नु भएको थियो । धेरै साथीहरुले काठमाडौंबाट प्रस्ताव गर्दा पनि चितवन जानु भनेको मेरो जित शुनिश्चित बढी भएर हो । यस्तै, मेरा दाजुभाई, इष्टमित्र, साथीभाइ लगायत चितवनका युवा जमातले चितवनबाट नै उम्मेदवारी दिन जोड गरेका हुन् । कति भोटले जित्ने अपेक्षा गर्नु भएको छ ? मेरो बिचारमा एक लाख वरीपरि मत खस्छ । यसमा ५ हजार कमबढी पनि खस्न सक्छ । यी मतदाताले पक्कै पनि मलाई माया गर्नुहन्छ । म विजयी हुँदा मेरा प्रतिद्धन्दीहरुसँग झिनो मतले भने विजयी हुँदैन । मेरो मतान्तर ठूलो रहने अपेक्षा छ । तपाईंको क्याम्पेनमा कति मान्छेहरु आवद्ध भएका छन् ? मैले ४० दिन चितवन बिताउँदा हजारौंको संख्यामा युवाहरुले यसपल्ट भोट चेन्ज र चेन ब्रेक गर्ने भनेका छन् । राजनीतिमा लामो समयदेखि एउटा चेन चलिआएको छ । सधैं एउटै ब्यक्ति र पार्टीलाई दोहोर्याउँदै आएका छौं । तर, यसपटक पहिलादेखि चलिआएको यो चेनलाईब्रेक गर्नुपर्छ । तपाईंको बालेन शाह र रबी लामिछानेसँगको सम्वन्ध के हो ? उहाँहरुसँग एकदम हार्दिक सम्बन्ध हो । बालेनजीसँग उम्मेदवार बनेपछि कन्भिन्स भएँ । उहाँको क्याम्पेनमा संलग्न भएँ । उहाँलाई साथ दिनु पर्छ भनेर अघि सरेको हुँ । त्योभन्दा अगाडि सम्बन्ध छैन । स्टक मार्केटका शिवचन्द्र सहित हामीले बालेनलाई साथ दिएका हौं । रबी दाइसँग भने पहिलादेखि नै ब्यक्तिगत चिनजान हो । उहाँले स्टक मार्केटको हरी ढकाल भनेर पहिलादेखि नै चिन्नु हुन्थ्यो । पछिल्लो समय राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी निर्माण पछि ३ वटा बैठकहरु भएका छन् ।
एकैपटक झण्डै पाँच खर्बका दुई ठूला जलविद्युत् आयोजना शुरु गर्दै सरकार
काठमाडौं । देशमा केही भएको छैन । जताततै निरासा नै निरासा छ भनेर केही मानिसले नकारात्मक टिप्पणी गरिरहेका छन् । कोही पलायन भइरहेका पनि छन् । तर अवस्था केहीले सोचेजस्तो नकारात्मक छैन । किनकी, क्रमशः देशमा ठूलाठूला भौतिक पूर्वाधारको काम अगाडि बढिरहेको छ । पछिल्ला केही दिनमा दुई वटा सकारात्मक समाचार एकैपटक सार्वजनिक भए । त्यसमा दुई ठूला भौतिक पूर्वाधारसँग जोडिएका आयोजनाका विषय थिए । सरकारले एकैपटक झण्डै रु पाँच खर्ब बराबर लागतको जलविद्युत् परियोजना शुरु गर्न लागेको छ । त्यसमा बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना र माथिल्लो अरुण जलविद्युत् आयोजना छन् । ती आयोजनाको क्षमता हाल देशभित्र कूल जडित क्षमता बराबरका नै हुन् । बूढीगण्डकी जलाशय प्रकृतिको आयोजना हो भने माथिल्लो अरुण अर्धजलाशय हो । कूल एक हजार दुई सय मेगावाट क्षमताको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि सरकारले कम्पनी स्थापना गरिसकेको छ । कम्पनी रजिस्टारको कार्यालयले कम्पनी दर्ता भएको प्रमाणपत्र प्रदान गरिसकेको छ । धादिङ र गोरखाको सिमाना भएर बहने बूढीगण्डकी नदीमा निर्माण हुने सो आयोजना नेपाल र नेपाली जनताको एउटा सपनाको परियोजना हो । बढी बिजुली माग हुने समयमा चलाउन मिल्ने र बढी बिजुली खपत हुने क्षेत्र नजिकै रहेको सो आयोजना स्वदेशी लगानीमा नै निर्माण गर्ने सरकारको तयारी छ । नीतिगत अस्थिरता र राजनीतिक चक्रव्यूहमा फसेको सो आयोजना निर्माणका लागि सरकारले पहिलो पटक गम्भीरतापूर्वक आँट गरेको छ । माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजनाको सफलतापछि सरकारलाई ठूला आयोजना निर्माणका लागि बल मिलेको छ । कूल चार सय ५६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो तामाकोसीले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा ‘प्याराडाइम सिफ्ट’ नै गरिदिएको जानकारहरुको भनाइ छ । नेपाली पुँजी र प्रविधिमा नै ठूला क्षमताका आयोजना निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने बल नीति निर्माता र प्राविधिकलाई प्रदान गरेका कारण सरकारले एकैपटक एक हजार मेगावाट क्षमताभन्दा माथिका आयोजना सुरु गर्न लागेको हो । बूढीगण्डकी बहुउद्देश्यीय प्रकृतिको आयोजना हो । हालसम्म आयोजना प्रभावितका लागि सरकारले ४० अर्ब बराबरको मुआब्जा वितरण गरिसकेको छ । पुनर्वास र पुनःस्थापनाका लागि पनि नीतिगत तहमा आवश्यक तयारी भइरहेको छ । कम्पनी स्थापनासँगै लामो समयदेखिको नेपाल र नेपालीको सपना पूरा हुने चरणमा प्रवेश गरेको ऊर्जामन्त्री पम्फा भुसालको टिप्पणी छ । कहिले चिनियाँ कम्पनी, कहिले स्वदेशी लगानी तथा सरकार परिवर्तन भएपिच्छे बदलिने नीतिका कारण समस्यामा परेको सो आयोजनालाई वर्तमान गठबन्धन सरकारले एउटा तार्किक निष्कर्षमा पु¥याएको हो । केही समयअघिसम्म ठूला आयोजना निर्माणका लागि नेपालमा पुँजी छैन, नेपालमा प्राविधिक छैनन् भन्ने जस्ता कुरा सुनिन्थे । तर ती सबै भ्रमका पर्दा तामाकोसीले तोडिदिएको छ । एउटा प्रसङ्गमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले भनेका थिए, ‘माथिल्लो तामाकोसीले हामीलाई ठूला आयोजना निर्माणका लागि मार्गप्रशस्त गरिदिएको छ र एउटा बल प्रदान गरेको छ । अब ठूला आयोजना निर्माणका लागि हामीलाई आत्मविश्वास पैदा गरेको छ ।’ बूढीगण्डकीको पछिल्लो संशोधिन लागत झण्डै तीन खर्ब बराबर रहेको छ । सरकारले सरकारी स्वामित्वको एनइए इञ्जिनियरिङ कम्पनीमार्फत सन् २०१४ मा फ्रान्सेली कम्पनी ट्याक्टबेलले तयार पारेको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) लाई समयानुकूल बनाएको छ । सो आयोजनाले धादिङ र गोरखाका साविकका २७ गाविसमा प्रभाव पार्नेछ । आयोजना निर्माण हुने खबरसँगै आयोजना प्रभावितमा पनि एक खालको सकारात्मक सन्देश प्रवाह भएको छ । यस्तै शुक्रबार मात्रै एक हजार ६१ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो अरुण जलविद्युत् आयोजनामा लगानीका लागि स्वदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रतिबद्धता जनाएका छन् । एक वर्षभित्र ती संस्थाले कबुल गरेअनुसारको रकम उपलब्ध गराउन थाल्नेछन् । सो आयोजनाको लागत निर्माण अवधिको ब्याज, मूल्यवृद्धिलगायत एक अर्ब ७५ करोड अमेरिकी डलर (करिब रु दुई खर्ब १४ अर्ब) अनुमानित छ । माथिल्लो अरुणमा ७० प्रतिशत ऋण र ३० प्रतिशत स्वपुँजी (इक्विटी)बाट जुटाइनेछ । करिब एक खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ ऋणमध्ये ९७ अर्ब विश्व बैंक, युरोपेली लगानी बैंक जस्ता बहुपक्षीय अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदारबाट सहुलितयपूर्ण ऋण र ५३ अर्ब अर्ब स्वदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट जुटाइनेछ । अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको सहवित्तीयकरणको नेतृत्व विश्व बैंकले गर्नेछ । एचआइडिसिएलको नेतृत्वमा स्वदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट सहवित्तीयकरणमार्फत लगानी हुनेछ । अर्धजलाशययुक्त प्रकृतिको सो आयोजनामा अवलम्बन गर्न खोजिएको लगानीको मोडललाई चलनचल्तीको भाषामा ‘ब्लेन्डेड फाइनान्सिङ’ (मिश्रित लगानी) नमूना परियोजनाका रुपमा लिइएको छ । प्राधिकरणको अगुवाइमा निर्माण हुने आयोजनामा नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, आयोजना प्रभावित जिल्लाका स्थानीय तह, आयोजना प्रभावित जिल्लावासी, देशभरिका सर्वसाधारणको संयुक्तरुपमा सेयर लगानी हुनेछ । सबैको साथ लिएर आयोजनालाई हालसम्मकै नमूना बनाउने सरकारको लक्ष्य छ । साँझको समयमा वा बढी बिजुली माग हुने समयमा सो आयोजना पूर्ण क्षमतामा चलाइनेछ । अन्तर्राष्ट्रिय बहुपक्षीय विकास साझेदारको सहुलितपूर्ण ऋण र स्वदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ऋण लगानी रहने भएकाले पनि आयोजना आफैँमा उदाहरणीय छ । आयोजना निर्माण गर्न संस्थापना गरिएको अपर अरुण हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनीमा प्राधिकरणको सबैभन्दा बढी सेयर स्वामित्व रहनेछ । सङ्खुवासभाको भोटखोला गाउँपालिकामा निर्माण हुने आयोजना ठूलोमध्येको एक हो । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक एवं प्रवद्र्धक अपर अरुण हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनीका अध्यक्ष घिसिङले माथिल्लो अरुणलाई नेपालमा ब्लेन्डेड फाइनान्सिङको पहिलो नमूना परियोजानका रुपमा निर्माण गरिने जानकारी दिए। ‘एचआइडिसिएलको अगुवाइमा हुने सहवित्तीयकरणमा नेपालका निजी क्षेत्रका बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पनि आयोजनामा ऋण प्रवाह गर्नेछन्, यो ब्लेन्डेड फाइनान्सिङको पहिलो प्रकारको मोडेल बन्नेछ, जसबाट मुलुकको अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक हलचल ल्याउनेछ’, उनले भने। आयोजनाको निर्माण २०८१ को पुसदेखि सुरु गरी २०८७ पुसभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । आयोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन सम्पन्न भई बोलपत्र डिजाइन तथा निर्माण सुपरीवेक्षणका लागि परामर्शदाता छनोटको कार्य भइरहेको छ । आयोजनाको पूर्वतयारीमध्ये दुई किलोमिटर सुरुङ मार्गसहित करिब २१ किलोमिटर पहुँच सडक निर्माण गर्न निर्माण व्यवसायी छनोटका लागि पेश भएका बोलपत्रको मूल्याङ्कन भइरहेको छ । पहुँच मार्ग आगामी पुसदेखि सुरु गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । आयोजनालाई आवश्यकपर्ने निजी जग्गा अधिग्रहणका लागि मुआब्जा निर्धारण भइसकेको छ । आयोजनाबाट करिब २२ घरधुरी भौतिकरुपमा विस्थापित हुनेछन् । आयोजनाको निर्माणबाट वातावरणीय तथा सामाजिक प्रभाव तुलनात्मकरुपमा न्यून रहने अध्ययनले देखाएको छ । वर्तमान सरकारले नै लामो समयसम्म अनिश्चियको भुमरीमा फसेको सात सय ५० मेगावाट क्षमताको पश्चिम सेती जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि भारतीय कम्पनी एनएचपिसीसँग समझदारी गरेको छ । त्यससँगै चार सय ५० मेगावाट क्षमताको सेती नदी– ६ आयोजना पनि प्रक्रियामा अगाडि बढाएको छ । लगानी बोर्डले संयोजन गरेको नौ सय मेगावाट क्षमताको अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजना पनि निर्माणका क्रममा छ । पछिल्लो पटक दिइएको विवरणअनुसार त्यसको भौतिक प्रगति ६० प्रतिशतको हाराहारीमा छ । भारतीय कम्पनी सतलजले सो आयोजना निर्माण गरिरहेको छ । त्यसबाट पनि नेपालले निःशुल्करुपमा एक सय ९७ मेगावाट बिजुली प्राप्त गर्छ । लामो समयसम्म अनिश्चयमा परेको माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत् आयोजना अगाडि बढाउन भारतीय कम्पनी ग्रान्धी माल्लिाकार्जुन राव (जिएमआर) पनि तयार देखिएको छ । सेप्टेम्बर महिनाभित्र नै बङ्गलादेशसँग विद्युत् खरिद बिक्री सम्झौताको आवश्यक प्रक्रिया टुङ्गोमा पु¥याउन लागिपरेको जिएमआरले जानकारी दिएको छ । सो आयोजनाबाट उत्पादित पाँच सय मेगावाट बराबरको बिजुली बङ्गलादेश निर्यात गर्ने तयारी छ । अन्य केही ठूला आयोजना पनि निर्माणका जाने तयारीमा छन् । प्राधिकरणले हालसम्म झण्डै सात अर्ब बराबरको बिजुली भारत निर्यात गरिसकेको छ । गत जेठ १९ गतदेखि निर्यात सुरु गरेको प्राधिकरणले जेठको अन्तिम सातादेखि कूल तीन सय ६४ मेगावाट बराबरको बिजुली निर्यात गरिरहेको छ । यसबाट नेपालको वैदेशिक मुद्रा आर्जनको प्रमुख स्रोतका रुपमा ऊर्जा नै रहेको तथ्य स्थापित भएको छ ।
