विश्व

एजेन्सी । विश्व व्यापार संगठन (डब्ल्युटिओ) ले इतिहासमै पहिलो पटक महिला प्रमुख पाएको छ । उक्त पदमा पुग्ने भाग्यमानी अफ्रिकी महिला हुन्, नाइजेरियाकी पूर्व अर्थमन्त्री डा.एन्गोजी ओकोन्जो इवेला । लामो समयको अन्यौलता चिर्दै उनी डब्ल्युटिओको महानिर्देशक जस्तो सम्मानित पदमा नियुक्त भएकी हुन् । ‘मलाई एकदमै गर्व लागेको छ, म सेवा दिनमा तत्पर छु,’ डब्ल्युटिओको प्रमुखमा नियुक्त भएपछि बेलायती मिडिया द गार्जियन सँग  खुसी व्यक्त गर्दै इवेलाले भनेकी छन् । उनले कोरोना भाइरसको महामारीले निम्त्याएको संकटलाई समाधान गर्र्न पहल गर्ने बताएकी छन् । इवेलाले आफूले आफैलाई योद्धाका रुपमा चिनाएकी छन् । गरिब मुलुकहरुलाई सहयोग पु¥याउने उनले प्रतिबद्धता जनाएकी छन् । यस्तै, विकास र जलवायु परिवर्तनका मुद्दाहरूलाई पनि उनले पहिलो प्राथमिकतामा राखेकी छन् । उनलाई जिताउन डब्ल्युटिओका सदस्य राष्ट्रहरुले भर्चुअल विधिबाट भोट हालेका थिए । आगामी मार्च १ देखि उनले आफ्नो जिम्मेवारी सम्हाल्ने छन् । उनको कार्यकाल सन् २०२५ को अगस्ट ३१ सम्म रहनेछ । विश्वभर फैलिएको कोभिड –१९ को असरले अर्थतन्त्र थिलथिलो बनाएको थियो । कोभिडको असरले आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेका मुलुकहरुलाई राहत प्रदान गर्ने जिम्मेवारी पाएको डब्ल्युटिओ आफै संकटमा परेको थियो । अहिले पनि डब्ल्युटिओका अगाडी थुप्रै जिम्मेवारी र चुनौतीका चाङहरु छन् । सबै मिलेर काम गरे अझ उपलब्धी हासिल गर्न सकिनेमा उनले विश्वास गरेकी छन् । सुरुमा त इवेलालाई ट्रम्प प्रशासनले असहमति जनाएको थियो । हालै अमेरिकाका नयाँ राष्ट्रपति जोइ बाइडेनको प्रशासनले भने उनलाई समर्थन ग¥यो । गत सोमबार डब्ल्युटिओका १ सय ६४ जना सदस्यहरुले इवेलालाई महानिर्देशक पदमा चुनेका हुन् । उनको कार्यकाल चार वर्षको रहनेछ । हाल डब्ल्युटिओको बजेट २ सय २० मिलियन डलर रहेको छ, जहाँ ६ सय ५० जना स्टाफहरु कार्यरत छन् । हालका अध्यक्ष रोबर्टो एजेभेडोको कार्यकाल सकिएपछि इवेलालाई महानिर्देशक पदका लागि प्रस्ताव गरिएको थियो । अमेरिका बाहेक अन्य राष्ट्रहरुले उनको समर्थन गरे । अमेरिकाका तत्कालिन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले डब्ल्युटिओ चीनमुखी भएको आरोप लगाउँदै इवेलालाई समर्थन गरेनन् । बरु ट्रम्प प्रशासनले दक्षिण कोरियाकी व्यापार मन्त्री यु युङ हिलाई महानिर्देशक पदका लागि अघि सारेको थियो । पछि युले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको घोषणा गरेकी थिईन् । विश्वकै पहिलो आर्थिक महाशक्तिको दौडमा रहेका वासिङटन र बेइजिङबीच बढ्दो दुरीलाई डा. इवेलाले जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ । दुई पटक नाइजेरियाको अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालिसकेकी इवेलाले मुलुकको ऋण घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेकी छन् । एक वर्ष कार्यकाल बाँकी रहँदै तत्कालिन कार्यकारी निर्देश्क रोबर्टो अजिभेडाले राजीनामा गरेपछि डब्ल्युटिओको नयाँ प्रमुखको नियुक्ति रोकिएको थियो । यस्तो छ इवेलाको पृष्ठभूमि ६६ वर्षीया अर्थशास्त्री इवेलाले यसअघि विश्व बैंकमा महत्वपूर्ण पदमा रहेर जिम्मेवारी सम्हालेकी थिइन् । अर्थशास्त्री र अन्तर्राष्ट्रिय डेभ्लप्मेन्ट एक्सपर्ट इवेला स्ट्यान्डर्ड चार्टड बैंक, ट्वीटर, ग्लोबल अलायन्स फर भ्याक्सिन, अफ्रिकन रिस्क क्यापासिटीको बोर्डमा बसेर काम गरिसकेकी छन् । २५ वर्ष उनले विश्व बैंकमा महत्वपूर्ण पदमा रहेर काम गरिन् । नाइजेरियाको उनी पहिलो महिला अर्थ मन्त्री हुन् । नाइजेरियाका डेल्टा राज्यमा जन्मिएकी डा. इवेलाका बुबा प्रोफेसर हुन् । नाइजेरियाकै क्वीन्स स्कुलमा उनको प्रारम्भिक शिक्षादिक्षा भयो । त्यसपछि उनी सन् १९७३ मा हाभर्ड युनिभर्सिटी पुगिन् । सन् १९८१ मा उनले अमेरिकाको म्यासाचुसेट्स इन्सिटिच्युट अफ टेक्नोलोजीमा रिजनल इकोनोमिक्स विषयमा विद्यावारिधि हासिल गरेकी छन् । नाइजेरियाको एबिया राज्यका न्युरोसर्जन इकेम्बासँग विवाह गरेकी इवेलाका चार सन्तान छन् । सन् २०१९ मा उनले अमेरिकाको नागरिकता लिइसकेकी छन् । उनले विश्वका चौध वटा प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयबाट मानार्थ डिग्री हासिल गरेकी छन् । अफ्रिकन अफ द इयर, ग्लोबल लिडरसिप अवार्ड, ग्लोबल फाइनान्स मिनिस्टर अफ द इयर, टाइम्स युरोपियन हिरोज् अवार्ड जस्ता प्रतिष्ठित अवार्ड पाईसकेकी छन् । थुप्रै संघसंस्थामा पनि उनको आवद्धता छ ।

एजेन्सी । अष्ट्रेलियन मिडिया र प्रयोगकर्तालाई फेसबुकले नयाँ निती ल्याएको छ । विहिबारदेखी अष्ट्रेलियामा फेसबुक प्रयोगकर्ता र मिडियाले अब टाइमलाइनमा समाचार सेयर गर्न, हेर्न नपाउने भएका छन् । अष्ट्रेलियन सरकारले यसमा कडा असहमति जनाएको छ । अष्ट्रेलियन सरकारले यसअघि फेसबुक र गुगलका लागि नयाँ कानुन ल्याएको थियो । जसअनुसार अष्ट्रेलियाको प्रस्तावित कानुनमा फेसबुक र गुगलले मिडियाको सामग्री प्रयोग गरेबापत मिडिया कम्पनीलाई पैसा तिर्नुपर्ने व्यवस्था उल्लेख छ । यस कानुनमा असहमति जनाउँदै फेसबुक पैसा नतिर्ने प्रतिक्रिया दिएको थियो । बरु फेसबुकमा समाचार सेयर गरेर अष्ट्रेलियन मिडियाहरुरले ४ सय ७ मिलियन अष्ट्रेलियन डलर कमाएको दाबी गरेको छ । गत जनवरीमा अष्ट्रेलियाको सिनेटमा भएको सुनुवाइका क्रममा फेसबुकले प्रस्तावित विधेयक कानुन लागु भए आफूलाई त्यो मान्य नहुने प्रतिक्रिया दिएको थयो । यस विधेयकका विपक्षमा आफ्नो विचार राख्दै अष्ट्रेलियाली फेसबुक प्रयोगकर्ताको न्युज फिडमा समाचार आउन नदिने र सेयर गर्न नदिने जानकारी गराएको थियो । ‘फेसबुकको निर्णय अनाबश्यक र गलत छ ।’ सरकारी अधिकारी जोस फ्राइडेनबर्गले टिप्पणि गर्दै भनेका छन् ‘यो निर्णयले ठूलो असर गरेको छ ।’ गुगलले भने अष्ट्रेलियन मिडियासँग साझेदारी नै गरिसकेको छ । गुगलले हालै तीन वटा ठूला मिडिया कम्पनीसँग साझेदारी गरेर मिडियाका सामग्री प्रयोग गरेबापत निश्चित रकम तिर्ने सम्झौता गरिसकेको छ । गुगलले अष्ट्रेलियन समाचार पत्रका मालिक रुपर्ट मुर्डोचको कम्पनीसँग सम्झौता गरेको केही समयमै फेसबुकले यस्तो घोषणा गरेको हो ।

एजेन्सी । अष्ट्रेलिया सरकारसँग गुगल र फेसबुकको केही महिना अगाडी विवाद सिर्जना भयो । अस्ट्रेलिया सरकारले अष्ट्रेलियाली सञ्चार माध्यमका समाचार प्रयोग गरेबापत निश्चित रकम भुक्तानी गर्नुपर्ने माग राखेको थियो । यो कुरामा गुगल र फेसबुकले असहमति राख्दै आएका थिए । अन्तत: अष्ट्रेलिया सरकारसँग गुगल झुक्न बाध्य भएको छ । सोमबार सात वटा ठूला अस्ट्रेलियन मिडियाले गुगलसँग सम्झौता गरेका हुन् । अष्ट्रेलियन टिभी, छापा माध्यम र अनलाइनले गुगलसँग लङ टर्म पार्टनरसिपमा हस्ताक्षर गरेका हुन् । अष्ट्रेलियन सरकारका मन्त्री, फेसबुकका सीईओ मार्क जुकरबर्ग र गुगलको माउ कम्पनी अल्फाबेट इन्कका सीईओ सुन्दर पिचाइबिच एक हप्ताको छलफलपछि साझेदारी भएको हो । २१ वटा प्रकाशनहरु सञ्चालन गरिरहेका सेभेन वेस्ट मिडियाका अध्यक्ष केरी स्ट्रोक्सले अस्ट्रेलियन सरकारलाई धन्यवाद दिएका छन् । ‘सरकारको असाधारण नेतृत्वका कारण हामीले यो अवसर प्राप्त गर्‍यौं’ केरीलाई उद्धृत गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था एपी ले लेखेको छ, ‘गुगलसँगको यो सम्झौताले पत्रकारिताको मूल्य र गुणस्तरलाई पहिचान गरेको छ ।’ गुगलको आफ्नै मोडल न्युज शो केस अनुसार सम्झौता भएको छ । दुई हप्ता अगाडी गुगलले सात वटा साना अस्ट्रेलियन अनलाइन मिडियालाई न्युज शो केस अनुसार रकम भुक्तानी गर्न थालेको बताएको छ । गुगलका क्षेत्रीय निर्देशक मेल सिल्भाले भनेका छन्, सत्य, तथ्य, यथार्थ, गुणस्तरिय पत्रकारिता गर्ने मिडियालाई सहयोग गर्न पाउदा हामी गौरवान्वित भएका छौं ।’ यो सम्झौता अनुसार शहरी क्षेत्रमा मात्र होईन साना समुदायमा काम गर्ने मिडियालाई आर्थिक सहयोग गर्ने भएको छ । कति रकममा यो सम्झौता भयो यसबारे गुगल र सेभेन वेस्ट मिडिया दुबैले खुलाएका छैनन् । तर नाइन इन्टरटेन्मेन्ट मिडिया कम्पनीले नाम उल्लेख गर्न नचाहने एक मिडिया कम्पनीलाई उद्धृत गर्दै २३ मिलियन अमेरिकी डलरमा सम्झौता भएको उल्लेख गरेको छ । सेभेन वेस्ट मिडियाले विस्तृत रिपोर्ट अबको ३० दिनभित्र सार्वजनिक गर्ने बताएको छ । गत अक्टोबरमा न्युज शो केस सार्वजनिक भएयता ४ सय ५० वटा संसारका प्रकाशन गृहलाई गुगलले सहयोग गरिरहेको छ । फेसबुकले भने रकम तिर्न बाध्य पारिए अस्ट्रेलियन प्रयोगकर्ताहरुलाई समाचार सेयर गर्न रोक लगाउने प्रतिक्रिया दिएको छ । गत साउनमा सार्वजनिक गरिएको अनिवार्य आचारसंहिताको मस्यौदामा उल्लेख भए अनुसार व्यवसायिक मिडिया कम्पनीबाट उत्पादन गरिएका समाचार सामग्री प्रयोग गरेबापत गुगल र फेसबुकले रकम तिर्नुपर्ने उल्लेख थियो । अस्ट्रेलियाका अर्थमन्त्री जस फ्राइडेनबर्गले ल्याएको यो नीतिमा गुगलले असहमति राख्दै यसले डिजिटल अर्थतन्त्रका लागि अवरोध गरेको टिप्पणी गरेको थियो । यस्तै फेसबुकले पनि उक्त मस्यौदामाथि बिमति राख्दै अस्ट्रेलियाका प्रयोगकर्ताहरुलाई त्यहाँका स्थानीय र अन्तराष्ट्रिय समाचारहरु सेयरमा प्रतिबन्ध लगाउन सक्ने चेतावनी दिएको थियो । अष्ट्रेलिया सरकारको प्रस्तावित मस्यौदामा गुगल र फेसबुकले अस्टेलियाली सञ्चार माध्यमसंग सम्झौता नगर्ने हो भने सरकार आफै अगाडी सरेर मध्यस्थकर्ता नियुक्त गरेर काम अगाडि बढाउने निर्णय गरेको थियो । उक्त मस्यौदाबारे सुझाब दिन अगस्ट २८ सम्मको समयावधि तोकिएको थियो । यस मस्यौदाको नियम विपरित गएमा त्यस्ता प्लेटफर्मको वार्षिक कारोबारको १० प्रतिशतसम्म वा ७२ लाख अमेरिकी डलर जरिवाना गरिने उल्लेख गरिएको थियो । अष्ट्रेलियन सञ्चार माध्यमहरुले भने आर्थिक अवस्थामा सुधार ल्याउन र कर्मचारी कटौतीको समस्या समाधान गर्न यसले केही हदसम्म राहत दिने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । यसअघि गत महिना फ्रेन्च मिडियाका प्रकाशकहरुको समूहसँग गुगलले डिजिटल कपिराइट पेमेन्टका लागि सम्झौता गरेको थियो । जसअनुसार पत्रपत्रिकाको प्रकाशन संख्या र अनलाइनको हकमा वेवसाइटको मासिक ट्राफिक अनुसार रकम भुक्तानि गरिने एपी ले समाचार उल्लेख गरेको छ । गुगल र अस्टेलियाका सञ्चार माध्यमबीच भएकाे यस समझदारीले विश्वभरका अनलाइन मिडियाहरू उत्साहित भएका छन् । याे ट्रेन विश्वभर फैलिने र विश्वभरका मिडियाले गुगल, फेसबुक, ट्वीटर लगायत मिडियाकाे कन्टेन्ट प्रयाेग गरि माैलाएका संस्थाहरूबाट राजश्वमा हिस्सेदारी लिने सम्भावना बढेकाे छ ।