समाज : जीवनशैली

मोरङ । पैसा कमाउने सुन्दर सपना बोकेर दैनिक करिब एक हजार नेपाली वैदेशिक रोजगारीमा विदेश गइरहेका छन् । देशमा रोजगारको सम्भावना नदेखेर नेपाली युवा खाडीतर्फ हानिइरहेका बेला भारतीय नागरिक भने नेपाल आएर कवाडी संकलन गरी नेपालमै पैसा कमाएर घरजम चलाइरहेका छन् । कवाडी साट्न ल्याइएका सामग्री र साटेको कवाडीसमेत चोरबाटो भएर भारततर्फ लैजाँदा उनीहरूले मनग्य आम्दानी गर्न सफल भएका छन् । तर, भन्सार कार्यालय, सीमा प्रहरी, सशस्त्र प्रहरीको गस्ती टोलीले भने यो विषयलाई सामान्य मान्दै आएको छ । भारतीय सीमा क्षेत्रबाट कवाडी संकलन गर्न दैनिक सयौँ भारतीय नागरिक नेपाल छिर्ने गर्छन् । साइकलमा चोरबाटो भएर आउने उनीहरूले नून, भान्सामा प्रयोग हुने सस्ता प्लास्टिकका सामग्री लिएर आउने गर्छन् । ती सामग्रीसँग उनीहरूले गाउँ–गाउँमा डुलेर कवाडी साट्छन् र भन्सार छलेर साइकलमै भारत छिर्छन् । नेपाली बजारमा रु २० पर्ने आयोनून भारतमा भारु आठ रुपैयाँमा पाइन्छ, त्यस्तै अरु सस्ता सामग्री पनि भारतीयबाटै ल्याएर उनीहरू दिनभर नेपालमा कवाडी संकलन गर्छन् र साँझ भारत फर्कन्छन्, कतिपयले नेपाली बजारमै कवाडी बेच्छन् । पाँच सातजनाको समूह बनाएर गाउँ पस्ने उनीहरूले नूनसँग फलाम, कीट, प्लास्टिक, थोत्रा साइकल, टिभी, पुराना किताब, पत्रपत्रिका र अन्य कवाडीका सामग्री ‘सरी’ (एक किलोमा एक किलो) साट्ने गर्छन् । नगद नै लिन चाहनेलाई फलामको प्रतिकेजी रु १५, कीटको रु १२ र प्लास्टिकको रु आठ दिने गर्छन् । आठ वर्षयता नेपालमा कवाडी व्यापार गर्दै आएका विहारको अररिया जिल्ला कुवाडी गाउँ बस्ने विद्यानन्द पासवानका अनुसार नेपालमा रु १५ मा किनेको फलाम भारतमा भारु १४ मा, रु १२ मा किनेको कीट भारु १२ र आठमा किनेको प्लास्टिक भारु ९ मा बिक्री हुने गर्छ । साइकलमा ८० देखि एक क्विन्टलसम्म कवाडी लिएर भारत फर्किने उनीहरु भन्छन्, “फलाममा प्रतिकेजी साडे सात रुपैयाँ, कीटमा सात रुपैयाँ २० पैसा र प्लास्टिकमा छ रुपैयाँ ४० पैसा फाइदा हुन्छ । दैनिक रु ५०० देखि ७०० सम्म कमाइ हुने बताउँदै विद्यानन्द पासवानले भने, “खेतीपाती छैन, वर्षमा ११ महिना यो व्यापार चल्छ । विद्यानन्द त प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन् । उनी जस्ता सयौँ भारतीय कवाडी संकलक मोरङका गाउँ गाउँमा घुमेर कवाडी भेला गर्छन् । कतिपय कवाडी संकलक आफूले ल्याएको नून स्थानीय व्यापारीलाई बेचेर नेपाली कवाडी व्यवसायीसँग पत्रु किनेर पनि आफ्नो व्यापार चलाउने गर्छन् । भारतीय बजारमा आठ भारुमा पाइने आयोनून नेपाली बजारका थोक व्यापारीलाई रु १६ मा बेच्ने गरेको अर्का कवाडी संकलक मोहम्मद उल्लकले बताए । नूनमा रु तीन चार बच्छ, कवाडीबाट राम्रै आम्दानी हुन्छ । मोरङमा मात्र झण्डै ५०० जना कवाडी संकलक रहेको उर्लाबारी–३ स्थित कवाडी व्यवसायी आमोद हुसैनले बताए । इलाका प्रहरी कार्यालय रंगेलीका प्रहरी निरीक्षक सञ्जीवबाबु खड्का कवाडी संकलकहरू फाट्टफुट्ट मात्र देखिने भएकाले उहाँहरूलाई प्रहरीले खासै जाँच नगरेको स्वीकार्नु हुन्छ । उनले भने, “हाम्रो ध्यान नपुगेकै हो । अब जाँच शुरु हुन्छ । विराटनगर भन्सार कार्यालयका तथ्यांक अधिकृत धर्मेन्द्रलाल कर्णका अनुसार आव २०७२÷७३ मा ३१ हजार ४८० केजी पत्रुफलाम, ८९ हजार ८०० केजी रद्दी कागज र थोत्रे प्लास्टिक १२ लाख २१ हजार किलो भारत निकासी भएको थियो । त्यस्तै आव २०७३÷७४ मा पत्रु फलामको निकासीमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ भने रद्दी कागज एक किलो पनि निकासी भएको छैन । २०७३÷७४ मा पत्रु प्लास्टिक ५०० केजी मात्र निकासी भएको छ । आव २०७२÷७३ मा कूल रु एक करोड ३३ लाख ८१ हजारको पत्रुफलाम, प्लास्टिक र रद्दी कागज निकासी गरेको विराटनगर भन्सारले आव २०७३÷७४ मा रु एक करोड ४८ लाख बराबरको पत्रु निकासी गरेको छ । अघिल्लो आवको तुलनामा रु १४ लाख १९ हजारले बढी भए पनि पत्रु प्लास्टिक र रद्दी कागज भन्सारको बाटो भएर भारत निकासी भएको देखिँदैन । रासस

काठमाडौं । देउसीभैलो, झिलीमिली बत्ती, दाजुभाई दिदी बहिनीबीचको आत्मीयताको विकास प्रमुख विशेषता हो तिहारको । तिहारमा तास खेल्ने पुरानो परम्परा रहेकाले परिवारसँग तास खेलेर मनोरञ्जन लिन सकिन्छ । तर यो तिहारलाई तासमा मात्र सीमित नराखौं । तिहारमा ठुलो पार्टीको आयोजना गर्न सकिन्छ । तर कसरी ? पार्टी गर्नका लागि ठूलै खर्च गर्नुपर्ने आवश्यकता छैन । मात्र केहि साधारण कुरामा ध्यान पुर्याहउनु आवश्यक छ, जसले तपाईंको तिहार यादगार हुनेछ । यस्तो पार्टीका लागि तीन साता अगाडीदेखि तयारी गर्नुपर्छ । यदी तपाईंलाई धेरै ठूलो पार्टी मनाउनु छैन भने एक दिनको तयारी पनि गर्न सकिन्छ । सबैभन्दा अगाडी निम्तो गर्ने पाहुनाहरुको सूची तयार गर्नुपर्छ । सूची धेरै लामोपनि बनाउनु हुँदैन, नत्र पार्टीको व्यवस्थापन गर्न सकिदैन । ४० भन्दा बढी पाहुनालाई राख्नुहुदैन । आफ्नो पार्टीका लागि पहिले नै थीम बनाउनुपर्छ । सजावटमा ताससँग मिल्दोजुल्दो रंग वा डिजाइनको प्रयोग गर्न सकिन्छ । तिहारमा बत्तीको आकर्षण हुने भएकोले तडक भडक हुने किसिमका झिलमिली रंगको प्रयोग गर्न सकिन्छ । तिहारमा निलो, पर्पल, गुलाबी र सुनौलो रंगको प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ । यसबाहेक सजावटमा फेयरी लाइट, दियो र सानो सानो क्याण्डलको प्रयोग गर्न सकिन्छ । यदी फुलको सजावट गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने पार्टी नसकिदै फुल मुर्झाउन पनि सक्छ । त्यसैले नक्कली फुलको पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । तिहारमा तस्विरले हाम्रो रमणिय पललाई अझ यादगार बनाइदिन्छ । त्यसैले फोटोग्राफरलाई हायर गर्नु उपयुक्त हुन्छ । यदी मोबाइलबाटै काम चलाउने विचारमा हुनुहुन्छ भने मोबाइलबाट लिएको तस्विर क्यामरा जतिको राम्रो रिजोलुसनको हुदैन । गिफ्टले तपाईंको तिहारलाई अझ रोमाञ्चक बनाइदिन्छ । गिफ्टमा हातैले बनाएको तोरण, क्यान्डल्स र नयाँ हस्तकलाका सामग्री दिन सकिन्छ । मिठाई वा चकलेट दिने चलन सबैभन्दा बढी चलेको छ । पार्टीमा सबैले रुचाउने विषय भनेको खानपिन हो । त्यसैले पार्टीमा खाजा, फास्ट फुड वा सेलरोटीको पनि व्यवस्था गर्न सकिन्छ । खादैं तास खेल्दा छुट्टै मनोरञ्जन प्राप्त हुन्छ । यस्तोमा स्वस्थवर्धक खाना र डाइट कन्सस व्यक्तिलाई मध्यनजर गर्नु आवश्यक छ । (नवभारतटाइम्सको अनलाइन संस्करणबाट भावानुवाद गरिएको)

काठमाडौं । महिला तथा पिछडिएका वर्गलगायत विपन्न समुदायलाई नवीकरणीय ऊर्जाका प्रविधिमा पहुँच पुर्याउन नसकेसम्म सबैका लागि ऊर्जा तथा दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्न नसकिने यहाँ आयोजित अन्तर्क्रिया कार्यक्रमका सहभागी वक्ताले बताए । नेपाल नवीकरणीय ऊर्जा परिसंघले आयोजना गरेको कार्यक्रममा महिला तथा समाजमा पिछडिएका वर्गको समष्टिगत उत्थानका लागि नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधि उपयोगमा जोड दिनुपर्ने उनीहरुको भनाइ थियो । नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधिलाई बत्ती बाल्नेबाहेक परिप्रयोग बढाइ आयमूलक कामकाजमा पनि उपयोग गर्न अनुदान, वित्तीय सुविधा र व्यस्थापन, सीप हस्तान्तरण र उत्पादन हुने वस्तु वा सेवाको बजारीकरणका लागि सम्बन्धित निकाय, संघसंस्था, दातृ निकाय, वित्तीय संस्था, सहकारी संस्था सक्रियतापूर्वक परिचालन गर्नु आवश्यक रहेकामा जोड दिइयो । उक्त अवसरमा ऊर्जाविद् डा इन्दिरा शाक्यले सरकारका विभिन्न नीति नियममा महिला तथा ऊर्जाका सबालहरुको व्यवस्था गरिए पनि तिनको कार्यान्वयन नहुँदा महिला तथा पिछडिएका वर्गको उत्थानका लागि उपयुक्त वातावरण तयार पार्न चेतनामूलक कार्यक्रमको आवश्यक रहेको बताए । सेवा नेपालका अध्यक्ष कल्याणी शाहले व्यवसायी र संघसंस्थाको ऐक्यबद्धताबाट महिला र पिछडिएका वर्गको उत्थानका लागि उपयुक्त वातावरण तयार पार्न सकिने धारणा राखे । परिसंघका अध्यक्ष गुणराज ढकालले नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधि सबैका लागि उपलब्ध तुल्याई कृषि, सिँचाइ, खानेपानी, स्वास्थ्य, शिक्षा, सञ्चार, साना तथा घरेलु उद्योग तथा यातायातजस्ता आर्थिक-सामाजिक उत्थानका महत्वपूर्ण पक्षलाई सबल तुल्याउन परिसंघले सचेतना, उत्प्रेरणा र समन्वयका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको बताए । रासस