मिर्गाैला प्रत्यारोपणको एक दशक पूरा
काठमाडौं। दश वर्षको अवधिमा चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जले ५०६ जनामा सफलतापूर्वक मिर्गाैला प्रत्यारोपण गरेको छ । सो अस्पतालले नेपालमा पहिलोपटक २०६५ साउन २४ मिर्गाैला प्रत्यारोपण गरेको थियो । प्रत्यारोपण कार्यको नेतृत्व डा दिव्यासिंह शाहले गर्नुभएको थियो । उहाँलाई अष्ट्रेलियाली प्रा डा डेभिड फ्रान्सिसले सहयोग गर्नुभएको थियो । प्रत्यारोपण भएकामध्ये ८५ प्रतिशत पुरुष र १५ प्रतिशत महिला छन् । यसैगरी १५ वर्षमुनिका बालबालिकाको सङ्ख्या आठ रहेको आज यहाँ आयोजित कार्यक्रममा जानकारी दिइयो । हप्तामा दुईवटा प्रत्यारोपण कार्य शुरु गरेको अस्पतालले यसलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ । प्रत्यारोपणका क्रममा १७ जनाको मृत्यु भएको छ। अस्पतालले आर्थिक अभावका कारण प्रत्यारोपणका लागि आवश्यक परीक्षण गर्ने प्रयोगशाला (एचएलए) स्थापना गर्न नसक्दा भारतमा पठाउनुपर्ने बाध्यता छ । प्रत्यारोपणको दशौँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा अस्पतालद्वारा आज आयोजित कार्यक्रममा उपप्रधानमन्त्री एवं स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री उपेन्द्र यादवले अस्पताललाई प्रत्यारोपणका लागि आवश्यक पर्ने आर्थिक एवं उपकरण सहयोग गर्ने जानकारी दिनुभयो । सरकारी अस्पतालमा राज्यको ठूलो लगानी रहेको तर स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी हुन नसकेको बताउँदै उहाँले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा पाउने जनताको मौलिक अधिकारलाई प्रत्याभूत गर्न सरकार प्रतिबद्ध छ भन्नुभयो । मन्त्री यादवले भन्नुभयो, “जनताको घर आँगनमा आधारभूतसहित विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा पु¥याउनु सरकारको पहिलो कर्तव्य हो, यस कार्यमा म जुटिरहेको छु, सहयोग गर्न आग्रह गर्छु ।” सरकारी अस्पतालमा जडान भएका उपकरण चाँडै बिग्रने र त्यस्तै उपकरण निजीमा हतपत किन बिगिँ्रदैन भन्ने प्रश्न गर्दै मन्त्री यादवले देश ग्रामीण भेगले बनेको छ, चिकित्सक शहरमा बस्दछन् अब समन्वय जरुरी छ भन्नुभयो । सो अवसरमा पहिलोपटक मिर्गौला प्रत्यारोपणमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएका चिकित्सक तथा नर्सलाई सम्मान गरियो । सम्मानित हुनेमा प्रा डा भोलाराज जोशी, प्रा डा महेश खकुरेल, प्रा डा कनकबहादुर रावत, प्रा डा गुणकुमार श्रेष्ठ, प्रा डा दिव्यासिंह शाह, प्रा डा प्रेमराज ज्ञवाली, प्रा डा उत्तमकुमार शर्मा, प्रा डा लोकराज मरहठ्ठा, प्रा डा डेभिड फ्रान्सिस र उपप्रशासक कृष्णदेव पन्त हुनुहुन्थ्यो । कार्यक्रममा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा तीर्थराज खनियाँले आगामी दिनमा चिकित्सा अध्ययन संस्थानको क्षमता बढाउन सहयोग थप्दै जाने बताउनुभयो । मिर्गौैला रोग विशेषज्ञ प्रा डा शाहले अध्ययन संस्थानले मिर्गाैला प्रत्यारोपण गरी नयाँ युगको शुरुआत गरेको भन्दै आगामी दिनमा यसको क्षमता बढाउन आवश्यक रहेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “प्रत्यारोपणको दिनसम्म आइपुग्न विभिन्न कठिनाइ आइप¥यो, यसलाई सहजतापूर्वक समाधान गर्दै नयाँ इतिहास बनाउने काम गरियो ।” सम्मानित प्रा डा फ्रान्सिसले पहिलो प्रत्यारोपण कार्य अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डभन्दा उच्च रहेको स्मरण गर्दै नेपाली चिकित्सकका ज्ञान, सीपको उच्च प्रशंसा गर्नुभयो । अर्का मिर्गौला रोग विशेषज्ञ प्रा डा उत्तमकुमार शर्माले मिर्गाैला प्रत्यारोपणका लागि छुट्टै केन्द्र स्थापना गर्न माग गर्नुभयो।रासस
वातावरण प्रदुषणले भन्दा सुर्तीजन्य पदार्थ सेवनको कारण निधन हुनेको संख्या धेरै: डाक्टर पौडेल
काठमाडौं । बरिष्ठ क्यान्सर रोग विशेषज्ञ प्रा.डा. विष्णुदत्त पौडेलले सुर्तीजन्य पदार्थनै नसर्ने रोगहरुको प्रमुख कारण भएको बताएका छन् । मंगलबार क्यान्सर काउन्सिल नेपालको आयोजना र माछापुच्छ्रे बैंकको सहकार्यमा काठमाडौंको कपनस्थित रिलायन्स पब्लिक स्कुलमा आयोजित जनचेतना तथा अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रममा डाक्टर पौडेलले यस्तो बताएका हुन् । काउन्सिलका अध्यक्ष रुद्रलाल कडरियाको सभापतित्वमा आयोजित कार्यक्रममा उनले भने, ‘नेपालमा प्रत्येक वर्ष वातावरणीय प्रदुषणका कारणले ९ हजार भन्दा बढिको ज्यान गैरहेको छ । र, सुर्तीजन्य पदार्थको उपभोगले गर्दा लाखौं रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ । सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनका कारण तीसौं हजार मानिसले अकालमै ज्यान गुमाएका छन् । यसरी हेर्दा वातावरण प्रदुषणका कारणभन्दा सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनका कारणले निधन हुनेको संख्या अत्यधिक देखिएको छ । यो डरलाग्दो तथ्यांक हो । हामी सबै सचेत हुनुपर्छ।’ त्यस्तै काउन्सिलका अध्यक्ष कडरियाले सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनको रोकथामको लागि विद्यालयीस्तरबाट नै बालबालिकाहरुलाई सचेत गराउनुपर्नेमा जोड दिए । उनले थपे, ‘हामीले सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनको रोकथामको लागि विद्यालयस्तरीयबाटै नै सचेतना अभियान सञ्चालन गर्नुपर्छ । आजका बालबालिकाहरु भनेको भविष्यका कर्णधार हुन् ।’ कार्यक्रममा माछापुच्छ्रे बैंक प्रदेश नम्बर ३ की जनसम्पर्क उप-व्यवस्थापक सुधा शर्माले पनि सुर्तीजन्य पदार्थको रोकथामको लागि काउन्सिलले खेलेको भूमिकाको प्रशंशा गरेकी थिईन् । उनले मुलुक समृद्धिको लागि सबैले आ–आफ्नो ठाउँबाट योगदान पुर्याउनुपर्नेमा जोड दिईन् । शर्माले बालबालिकाहरुलाई सानै उमेरदेखि वचत गर्ने बानिको विकास गर्न आग्रह गर्दै वित्तिय साक्षात्कारबारे पनि प्रकाश पारेकी थिईन् । उनले भनिन्, ‘बालिकालिकाहरुलाई फजुल खर्च गर्नबाट अभिभावले रोक्नुपर्छ । यसको लागि उनीहरुलाई सानैदेखि वचत गर्ने बानीको विकास गराउनुपर्छ । यसो भयो भने उनीहरु कुलतमा फस्दैनन् ।’
२ अर्ब लगानीमा धनगढीमा ३०० शैयाको अस्पताल निर्माण हुने, डेढ वर्षपछि सेवा
काठमाडौं । २ अर्ब रुपैयाँ निजी लगानीमा कैलालीको धनगढीमा ३०० वेडको एभरेष्ट कलेज अफ मेडिकल साइन्स अस्पताल खुल्ने भएको छ । एभरेष्ट कलेज अफ मेडिकल साइन्स प्राइभेट लिमिटेडले धनगढीको गेटामा नयाँ ठुलो अस्पताल खोल्न लागेको हो । निजी लगानीमा सुदुरपश्चिममा सञ्चालनमा आउन लागेको एभरेष्ट सबैभन्दा ठुलो अस्पताल हुनेछ । अस्पताल खोल्नका लागि हाल वातावरणीय प्रभाव मूल्याँकन (ईआईए) को काम भइरहेको छ । साइन्टिफिक सेन्टर फर इन्भारोमेन्टल कन्सल्टिङ प्राइभेट लिमिटेडले ईआईएको काम गरिरहेको छ । अस्पतालमा नेपालगञ्ज मेडिकल कलेज, युनिभर्सल मेडिकल कलेज र गण्डकी मेडिकल कलेजको संयुक्त लगानी रहेको छ । सरकारले स्वीकृत दिन साथ अस्पताल निर्माणको काम शुरु गरिने एभरेष्ट कलेज अफ मेडिकल साइन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) राजु वस्नेतले बताए । आगामी ३ महिनापछि अस्पतालको निर्माण शुरु गरी २०७७ वैशाखदेखि सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको उनले जानकारी दिए । नाम मेडिकल कलेज भएपनि मेडिकल कलेज सञ्चालनका लागि सरकारबाट आशयपत्र (एलओआई) नपाएको उनले बताए । अस्पतालले उच्च, मध्य र विपन्न वर्गलाई लक्षित गर्ने भएको छ । पहिलो चरणमा न्युरो, मुटु, युरोलोजी सम्बन्धित र जनरल सेवा सुरु गरिने वस्नेतले बताए । त्यसपछि विस्तार अन्य रोगेको उपचार सुरु हुने छ । सञ्चालनमा आएको केही वर्षपछि अस्पताल विस्तार गरी ७५० शैयाको बनाउन तयारी भएको छ । अस्पताल सञ्चालन भएको ३ वर्षपछि मात्र मेडिकल कलेज सञ्चालन गर्न पाइने व्यवस्था हुन लागेको छ ।
