सवारी पार्टपुर्जामा मनलाग्दी मूल्य, महँगीको मारमा उपभोक्ता
काठमाडाैं । गत साउनमा विशाल भण्डारी (नाम परिवर्तन) बजाजको एनएस १६० पल्सर मोटरसाइकलमा सामाखुसीदेखि ठमेलतिर जाँदै थिए । सोही क्रममा पछाडिबाट एउटा यूनिकन मोटरसाइकलले उनको मोटरसाइकललाई ठक्कर दियो । एनएसको फुटरेष्ट (मोटरसाइकलको पछाडि बस्ने यात्रुले खुट्टा अड्याउने पार्ट्स) भाँच्चियो । भण्डारीले सो फुटरेष्ट परिवर्तन गर्न नजिकैको वर्कसपमा गए । वर्कसप पसलको व्यापारीले त्यसको मूल्य १ हजार ५ सय रुपैयाँ भनेपछि भण्डारीले त्यहाँ फुटरेष्ट चेन्ज गरेनन् । भाँचिएको फुटरेष्ट भएको मोटरसाइकल दौडाउँदै उनी टेकु पुगे । टेकुमा रहेको एउटा पार्ट्स पसलमा गएर उनले फुटरेष्टको मूल्य सोधे । पसलका साहुले भने, ‘यसको मूल्य ८ सय रुपैयाँ पर्छ, ओरिजिनल सामान हो ।’ वर्कसपका साहुले भनेको भन्दा करिब आधा नै सस्तो पाउँदा भण्डारी खुसी भए । र, उनले अझै सस्तो पाइन्छ कि भनेर अर्काे दुइवटा पसलमा सोध्न थाले । पसलअनुसार सामानको मूल्य फरक-फरक सुनेपछि विशाल अचम्ममा परे । कुनै पसलेले ८ सय, कसैले ९ सय र कसैले एक हजार रुपैयाँ मूल्य भनेपछि उनी दोधारमा परे । कुन सक्कली र कुन नक्कली ? कुन किन्ने ? भन्नेमा उनी दोधारमा परे । दोधारका बीच भण्डारीले बुद्धनगरमा रहेको बजाजको आधिकारिक सर्भिस सेन्टरमा नै गएर त्यो पार्ट्स फेर्ने निधो गरे । सर्भिस सेन्टरले त्यसको मूल्य १२ सय भन्यो । सर्भिस सेन्टरको ओरिजिनल हुने भन्दै उनले १२ सयमा फुटरेष्ट फेरे । यसैगरी, दोलखाका केशव अधिकारी (नाम परिवर्तन)को यूनिकन मोटरसाइकललको ईन्धन ट्याङकीको ढकनी परिवर्तन गर्नु पर्ने अवस्था आयो । उनले बानेश्वरको एक वर्कसपमा गएर नयाँ ढकनीको मूल्य सोधे । पसलेले एक हजार रुपैयाँ लाग्ने बताए । अझै सस्तो पाइन्छ कि भनेर उनी टेकु पुगे । टेकुमा एक पसलमा सोधदा त्यसको मूल्य ९ सय रुपैयाँ भनेपछि अन्य पसलमा पनि उनी सोध्दै गए । एक पसलेले ७ सय भनेपछि उनले ७ सयमा नयाँ ढकनी जडान गरे । यसरी एउटै सामानको मूल्य ठाउँअनुसार फरक-फरक मूल्य बताएपछि अधिकारीले निकै झन्झट बेहोर्नुपर्यो । कुनै पसलेले ओरिजिनल हो भन्दै महँगो महँगो मूल्य भने पनि ओरिजिनल भएको प्रमाण कसैले दिन भने सकेनन् । भण्डारी र अधिकारीले पार्ट्सको मूल्य एउटै नभएका कारण र बजारमा डुब्लिकेट सामान पनि छ्यापछ्याप्ती भएका कारण धेरै हैरानी बेहोरे । भण्डारी र अधिकारी यस प्रकारको हैरानी बेहोर्ने एक उदाहरणमात्रै हुन् । बजारमा डुब्लिकेट पार्ट्स र स्पष्ट मूल्य नहुँदा यस प्रकारको हैरानी बेहोर्ने उपभोक्ताहरू प्रशस्तै रहेका छन् । यसरी उपभोक्ता ठगीमा परेपछि वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्त संरक्षण विभागमा उजुरी गर्ने उपभोक्ताको संख्या पनि धेरै छ । यसरी उपभोक्ताहरूको गुनासो आउन थालेपछि वाणिज्य विभागले अटोमोबाइल्स व्यवसायीसँग छलफल नै गर्यो । साथै, यस प्रकारको डुब्लिकेसनलाई कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भनेर विभागले अटो व्यवसायहरूको छाता संगठन नाडा अटोमोबाइल्स एशोसिएशन अफ नेपालसँग राय पनि माग्यो । गत शुक्रबार मसिंर १४ गते वाणिज्य विभाग, नाडाका पदाधिकारीहरू, पार्ट्स विक्रेता व्यवसायी, लुब्रिकेन्ट विक्रेता व्यवसायीबीच छलफल पनि भयो । विभागका निर्देशक डिकबहादुर कार्कीको अध्यक्षतामा सरोकारवाला निकायबीच छलफल भएको कार्कीले बताए । विभागका सूचना अधिकारीसमेत रहेका कार्कीका अनुसार शुक्रबार डुब्लिकेसनलगायत अन्य विभिन्न विषयमा छलफल भएको थियो । पार्ट्सको डुब्लिकेसनको समाधानका लागि भने नाडाले विभागलाई लिखित सुझाव दिएको कार्कीले जानकारी दिए । नाडाका अनुसार पार्ट्सहरू अत्यधिक सानासमेत हुने भएकाले यसमा मूल्य सूची टाँस्न सम्भव नभएको सुझाव विभागलाई दिइएको छ । यस्तै, एउटा सवारीसाधनमा १८ हजार प्रकारका स्पेयर पार्ट्सहरू लाग्ने भएकाले यसको मूल्य सूची टास्ने काम आंशिक रूपमा मात्र लागु गर्न सकिने नाडाको भनाइ छ । नाडाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष आकाश गोल्छाले केही पार्ट्सहरू अत्यधिक साना भएकाले मूल्य टाँस्न सम्भव नरहेको बताए । उनले उपभोक्ता नठगिऊन् भनेर यसबारे के गर्न सकिन्छ, आफूहरूले सक्दो प्रयास गर्ने उल्लेख गर्दै सम्भव भएसम्म मूल्य सूची टाँस्ने बताए। मूल्य सूची टाँस्ने प्रक्रिया पनि खर्चिलो, झण्झटिलो भएकाले साना आयातकर्ताले सूची टाँस्न गाह्रो हुने उनको भनाइ छ । यस्तै, नाडाको जवाफअनुसार विभागले मूल्य (एमआरपी) टाँस्न नसकिने पार्ट्सहरूको लिष्ट माग गरेको सूचना अधिकारी कार्कीले जानकारी दिए । नाडाले साना स्पेयर पार्ट्सको लिष्ट दिएपछि विभाग कसरी अघि बढ्छ भन्ने प्रश्नमा उनले भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास के छ त्यसको अध्ययन गरेर के गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा हामि छलफल गर्छौं ।’
उद्यमीलाई नपत्याउने बैंक, पैसाभन्दा पहिला आइडिया
मैले जुन क्षेत्र रोजेकी छु, यसमा कहिल्यै पछुतो लागेन । अहिले त झन् ममा उत्साह थपिएको छ । केही दिनअघि मात्र बीबीसीले सन् २०२४ का लागि विश्वभरबाट १ सय जना प्रेरक र प्रभावशाली महिलाको सूची सार्वजनिक गर्यो, त्यसमा नेपालबाट मेरो नाम पर्दा मेरो खुसीको सीमा छैन । यसले पनि मलाई थप हौसला पुगेको छ । मेरो आफ्नो नामभन्दा पनि देशको नाम अगाडि आयो भन्ने मलाई लागेको छ । जुन मुद्दाको लागि म लगायत हामी केही युवा लडेका थियौं, त्यो एजेण्डालाई मूल्यांकन गरेको जस्तो लागेको छ । नेपाली समाजले हेर्ने भनेको राजनीतिक अथवा निजामती कर्मचारीमा पनि ठूलो पदमा पुगेका महिलाहरूलाई हो । तर, बीबीसीले सामाजिक मुद्दा उठाएका महिलालाई अगाडि बढाएर मेरो कामको मूल्यांकन गर्दै मलाई छनोट गर्यो, यो नै ठूलो कुरा हो । फेरि हाम्रो समाजमा आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिकलगायत विभिन्न विषयका मुद्दाहरू आएपनि वातावरणका मुद्दा खासै अगाडि आएको पाइँदैन । जबकि यो सबैको आधार भनेको वातावरण हो । वातावरण बिग्रियो हाम्रो जीवनका साथै समाज र अर्थतन्त्र पनि हुँदैन । हामीले यही कुरा बुझेर वातावरणको दिगो पक्षमा लागेका हौं । तर आजभोलि ग्लोबल्ली रूपमा यो विषयमा आवाज उठ्न थालेपछि नेपालमा पनि प्राथमिकतामा पर्दै आएको छ । हाम्रो विगतलाई हेर्ने हो भने हाम्रो जीवनशैली, हाम्रो दर्शन वातावरणसँग मिलेर बाँचेको छ । अहिले हामी यी कुराहरू बिर्संदै गएका छौं । वातावरण अझै पनि प्राथमिकताको विषयमा पर्दैन । यो मात्र नभई सामाजिक क्षेत्रको विषयसमेत त्यति प्राथमिकतामा पर्दैन । अहिले हाम्रा कलेजहरूमा शिक्षा संकाय, मानविकीलगायतका विषयमा विद्यार्थी पाउन मुस्किल छ । समाजशास्त्र, मानवशास्त्रलगायतका विषय कसैले पढ्नुपर्छ भनेर पनि भन्दैन र पढ्न विद्यार्थीको पनि रुचि हुँदैन । बरु पढ्ने विद्यार्थीलाई पनि सबैभन्दा कमजोरको रूपमा हेरिन्छ । यी विषय पढ्दा पैसा हुँदैन, भविष्य नै छैन भन्ने तरिकाबाट हेरिन्छ । अभिभावकले पनि डाक्टर, इन्जिनियर लगायतका प्रतिष्ठित विषय पढाउन बढी जोड दिन्छन् । त्यसैले पनि म डाक्टर पढ्न छोडेर यो विषय रोजेकी हुँ । आज म डाक्टर पढेको भए यो अवसर पाउने थिइनँ । मैले जति अवसर पाएँ यही क्षेत्रमा लागेर पाएकी हुँ, यसमा मलाई आज गर्व लाग्छ । हरेक क्षेत्रमा समस्या छन् । हरेक क्षेत्रमा समस्या समाधान गर्ने मान्छे चहिन्छ । सबैलाई एउटै कुरा महत्त्व लाग्छ भन्ने पनि छैन, कसैलाई कुनै क्षेत्रमा जान मन लाग्छ त कसैलाई कुनै । मलाई वातावरणको क्षेत्रमा केही गर्न सक्छु भन्ने लाग्यो र यो क्षेत्र रोजें । मैले यो क्षेत्र रोज्दा बुवाआमादेखि शिक्षक आफन्तहरू सबै जना खुसी थिएनन् । धेरैले डाक्टर बन्न छोडेर यो के विषय रोजेको हो ? यो पढेर अब के गर्छौ भन्ने कुरा पनि गरे । तर मेरो इच्छा यही क्षेत्रमा केही गर्ने थियो । मैले कुरा सबैको सुनें तर, काम आफ्नो गरें । तर अहिले आएर सबैजना खुसी हुनुहुन्छ । मलाई देखेर धेरै साथीहरूले मेरै बाटो पनि पच्छाएका छन् । केही फरक विषय पनि पढ्दा हुने रहेछ भन्ने कुराहरू पनि अहिले आएको छ । नयाँ विषय पढ्यो भने पो नयाँ बाटो बन्छ, नयाँ काम गर्ने अवसर पाइन्छ भन्ने बुझाइ अहिले हुँदै गएको छ । हाम्रो समाजमा कुनै पनि निर्णय सामाजिक प्रेसरले हुन्छ । समाजको प्रेसर अभिभावकमाथि, अभिभावकको प्रेसर छोराछोरीप्रति हुन्छ । समाजले कुन करिअरलाई राम्रो मान्छ, कहाँ गयो भने बढी पैसा कमाउन सकिन्छ, कहाँ जाँदा बढी इज्जत पाइन्छ भन्ने कुरामा यी सबै कुरा हुँदै आएका छन् । हामीभन्दा पहिलेको पुस्तामा सरकारी जागिर खानसम्म मात्र पढिन्थ्यो । त्यसपछि अहिलेको पुस्तामा आफ्नो छोराछोरीलाई आफ्नो रोजाइका विषयहरू पढाउनतिर बढी लगाइयो । तर अहिले कतिपय अभिभावकले छोराछोरीका चाहनाअनुसार विषय छनोट गर्छन् भने धेरैजसो विद्यार्थी अन्य फरक विषयहरू रोजेर अध्ययन गरिरहेको पाइन्छ । कानुन, आइटी क्षेत्रमा पनि विद्यार्थी पढिरहेका छन् । कतिपय विद्यार्थी प्रेसरमा आफ्नो मन नभएको विषय पढिरहेका छन्, जसले गर्दा उनीहरू मानसिक दबाब झेल्न बाध्य छन् । यसमा अभिभावक र समाजको ठूलो भूमिका हुन्छ । कुनै पनि विषय राम्रो नराम्रो भन्ने हुँदैन । हरेक विषयको आ-आफ्नो स्कोप छ । हामीलाई उद्यमी पनि चाहिएको छ, किसान पनि चाहिएको छ । एउटा समाज चल्न पेशा, उद्योग सबैथोक चाहिन्छ । जतिबेला हामीले समाजलाई केही लाभ दिन्छौं त्यहीअनुसार हामीले पनि केही पाउँछौं । एउटा पत्रकारले कहिले कसैले नउठाएको मुद्दा उठाएर पनि समाजलाई केही दिन सक्छ । सामाजिक अभियन्ता बनेर पनि केही गर्न सकियो, वकिल बनेर राम्रो केस जिताउन सकियो, व्यापार गरेर त्यसमा रोजगारी सिर्जना गर्न सक्यो । हरेक क्षेत्रबाट कैले दिने के हो ? त्यो कसरी दिन सक्छु र त्यो दिएवापत के फाइदा हुन्छ ? भन्ने विषयमा सोच्न आवश्यक छ । मैले के दिएँ मैले वातावरणको विषयमा आवाज उठाउँदै आएकी छु । जब मैले यो क्षेत्रमा कदम चालें त्यो बेला यो विषय उपेक्षित मुद्दा थियो । मैले दिन खोजेको सन्देश भनेको नेपालमै बसेर पनि केही गर्न सकिन्छ भन्ने हो । राम्रो काम गर्न नेपालबाट बाहिर जान पर्दैन । नेपालमै बसेर अझ बढी गर्न सकिन्छ, आफूले समाजलाई जति गर्यो त्योभन्दा बढी पाउन पनि सकिन्छ भनेपछि हरेक हिसाबले नेपालमै राम्रो छ भन्ने हो । अर्कोको प्रेसरमा अर्काको इच्छाअनुसार चल्न पनि पर्दैन । अर्को कुरा यदि मैले यो काम अहिले सुरु गरिनँ भने सुरु हुन अझ धेरै समय लाग्ला, अथवा नहोला पनि । कपडाको झोला धेरै बिर्सिसकेको अवस्था थियो । हामी प्लाष्टिकको झोलामा गइसकेका थियौं । मैले वातावरणमैत्री पनि हुने राम्रो पनि हुने हुनाले कपडाको झोला राम्रो हुन्छ भनेर सम्झाउने काम गरें । यति गर्दा रोजगारी सिर्जना पनि हुन सक्छ भन्ने लाग्यो । वातावरणीय समस्या र सामाजिक समस्या मिलायो भने अर्को समाधान निस्कन्छ भन्ने कुरा पनि हामीले सिकायौं जस्तो लाग्छ । कुनैपनि उद्यम गर्दा त्यसले उद्यमसँगै समाजलाई पनि राम्रो गर्न सकिन्छ भन्ने हिसावले काम गर्यौं । मसँगै काम गर्ने धेरै साथीहरू अहिले आफ्नै बिजनेस गरिरहनुभएको छ । उहाँहरूको मान्यता पनि यही छ । समाजलाई के दिने र त्यसबाट कसरी लिने भन्नेकुरालाई मध्यनजर गर्दै काम गरिरहनुभएको छ । यतिसम्म कि डेलिभरी गर्दा पनि पेट्रोलभन्दा पनि इलेक्ट्रोनिक गाडी रोज्नुहुन्छ । यस्तो सोच राख्ने अहिले हजारौं युवाहरू छन्, यो पनि खुसीको कुरा हो । अब महिलाहरूको रोजगारीको कुरा गरौं । अनौपचारिक काम नपाउने, पाइहाले पनि जाँदा सुविधा नपाउने, रोजगारदाताले हेप्ने विभिन्न खालका समस्या थियो । नेपाल सरकारले अहिले पनि यो विषयमा ध्यान दिएको छैन । हामी भेट्न जाँदा पनि वैदेशिक रोजगारमा जाने महिलाहरू प्रक्रिया राम्रोसँग मिलाउन नसकेको अवस्थामा आन्तरिक कुरा त सोच्नै भ्याएको छैन भन्नुभयो । त्यो बेलादेखि नै हामीले ‘हाम्री बहिनी’ जब प्यालेसमेन्ट सर्भिस सुरु गरेका थियौं । यसमा करिब १४ सय दिदी बहिनीहरूलाई तालिम दिएर रोजगारदाताहरूसँग काम गर्ने घण्टा, दिने पैसा कुरा गरेर रोजगारको अवसर दिएका छौं । अहिले त्यस्ता धेरै संस्थाहरू आइसकेका छन् । अर्को भनेको हिमालको सरसफाइ त्यसको फोहोर कसरी व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा पहिलो पटक ‘अभनी भेन्चर्स ’को थ्रु पायनर पनि गर्यौं । त्यस्तै, प्लाष्टिकको र्यापर व्यवस्थापन नहुँदा वातावरणमा नै समस्या देखिएको छ, हामीले पहिलो पटक यो व्यवस्थापन पनि गर्याैं । हामीले यस्तै कामहरू गर्दै आएका छौं । ‘हाम्री बहिनी’ सुरुवात गर्दा झोला उत्पादन गर्नेदेखि लिएर तालिम दिएर घरघरमा काम गर्नेहरू करिब १३ सय जना हुनुहुन्छ । अर्को अहिले जुन फोहोरमैला व्यवस्थापन गर्ने देशभरको नेटवर्क छ, त्यसमा तीन सयदेखि चारसय जनालाई रोजगारी दिइएको छ । उनीहरूले मासिक तलबको रूपमै काम गरिरहनुभएको छ । पैसाभन्दा पहिला आइडिया कुनै पनि काम गर्न पेसा चाहिन्छ नै । तर, पैसा भएर मात्र हुँदैन । पहिले म के गर्दैछु भन्ने सोंच्नुपर्यो । त्यसपछि त्यसको आवश्यकता कहाँ कति छ ? यो आपूर्ति कति गर्न सक्छु भन्ने आफ्नो भूमिका के हुन्छ भन्ने थाहा पाउनु पर्यो । यसका लागि समय लाग्छ । मैले भर्खर पढाइ सक्दा मसँग पैसा पनि थिएन । मैले कहिले भोलेन्टियरको रूपमा काम गरें , त्यसपछि फण्डरेज गरेर पनि काम गरें । सुरुमा हामीले प्लान्टेसनको काम सुरु गर्दा तीनकुनेमा साथीहरूको समूह मिलेर भोलेन्टरिङ गर्दा पैसा लिन पनि गाह्रो भयो । त्यहाँ वरिपरी बैंकहरू थिए, उहाँहरूले व्यक्तिको खातामा हाल्न मिल्दैन, तपाईंहरूको संस्था चाहिन्छ भन्नुभयो । त्यसपछि संस्था चाहिँदो रहेछ, बैंक खाता चाहिँदो रहेछ भनेर संस्था दर्ता गर्यौं । मैले भन्न खोजेको पैसा भएर मात्र हुँदैन, त्यसका लागि अनुभव पनि चाहिन्छ । पैसा छ भनेपनि एकछिन त्यो पैसा त्यत्तिकै राख्नुहोस्, त्यसमा आफ्नो विज्ञता बनाउनुहोस् र लगानी गर्नुहोस् भन्छु । अर्को कुरा नेपालमा केही उद्यम गर्छुभन्दा पनि कुनै पनि बैंकले पत्याउँदैनन् । महिलाहरूलाई उद्यम गर्नको लागि बिना धितो लोनहरू दिने भनिन्छ तर, खोज्न जाँदा थोरै रकम त्यसमा पनि अलिकति पैसा बढाउँदा धितो अनिवार्य खोज्दो रहेछ । गर्नुपर्छ भनेर नै पढेको १० देखि १२ कक्षासम्म पढ्दा म के बन्न चाहन्छु, त्यसका लागि कुन विषय पढ्ने भन्ने कुरा त्यति थाहा हुँदैन । मैले पनि डाक्टर बन्ने होला भन्नेबाहेक केही सोचेकी थिइनँ । तर पछि बुझदै जाँदा यो फिल्ड मेरो लागि होइन भन्ने लाग्यो । म गर्ने होला, कुन विषय पढ्ने होला, भनेर बुझ्दै जाँदा वातावरण विज्ञान भन्ने विषय पनि रहेछ । त्यो सुन्नेबित्तिकै मलाई चासो लाग्यो । त्यो विषयमा मैले बुझें- त्रिचन्द्र कलेजमा यो विषय पढाइ हुने रहेछ । मैले २-३ महिना कक्षा लिएरै पढें । १ वर्षयता एमबीबीएसको तयारी गर्दै थिएँ भने अर्कोतिर यो विषयमा पनि बुझ्दै थिएँ । त्यसपछि मैले उताको तयारी छोडेर यो विषय लिएर पढ्न थालें । वातावरणमा सबै कुरा पर्छ । पृथ्वी छैन भने हाम्रो अस्तित्व नै छैन भन्ने थाहा पाएँ र यो विषय रोजें । मेरो नेचर पनि घुम्ने भेटघाट गर्ने भएकाले पनि यो विषय रोजेकी हुँ । विकासले विनाश ल्याउँदै हाम्रा केही पक्षहरू राम्रा छन् । केही सुधार गर्नुपर्ने छन् । प्रकृतिले जे दिएको छ, त्यो नेपालजस्तो कुनै ठाउँमा छैन । २३ प्रतिशत संरक्षित क्षेत्र, जंगल ,कल्चर आफ्नो जीवनशैली राम्रो छ । तर, यसलाई हामीले उपभोग गर्न जानेका छैनौं । हामीले विकासमा नाममा विनाश गरेका छौं । यहाँ भूकम्प आउँछ, मनुसनमा विपत्ति आउँछ । यो सब कारण भनेको हामीले गरेको भनेको विकासले हो । जताततै रोड खनेर सिमेन्टले टालेर विकास हुँदैन । खोलानाला विनाश गरेर विकास हुँदैन । अब बागमतीको जस्तो अवस्था हिमालमा पनि नआउलान भन्न सकिँदैन । अहिले सबै मान्छे शिक्षित छन्, पढेलेखेका छन् । उनीहरूलाई यस्ता सबै कुरा थाहा हुनुपर्ने हो तर साक्षर हुनुभनेको सबै कुरा बुझ्ने भन्ने हुँदैन रहेछ । अहिले विकासको मोडल नै विकसित देश जस्तो बनाउनु हो भन्ने आइसकेको छ । हामीले विकास भनेको ठूलठूला भवन हुनु पर्यो, उद्योग कलकारखाना हुनुपर्यो र सबैको घरघरमा सडक पीच हुनुपर्यो भन्नेमात्र ठानेका छौं । तर हामीसँग जे छ, त्यसलाई जोगाएर अरूभन्दा युनिक कसरी बन्ने भन्नेबारे कसैको ध्यान गएको छैन । यो देशलाई अन्य देश जस्तो होइन, नेपाललाई नेपालजस्तो बनायो भने सबैभन्दा राम्रो हुन्छ भन्ने मेरो बुझाइ हो । यसमा अब जनप्रतिनिधि, सरकोरवाला सबैले ध्यान दिनुपर्छ । योजना यसमा ग्राउण्डमा गर्ने काम त रोकिँदैन, यो जारी नै रहन्छ । ग्राउण्डमा काम गरेको हुनाले नै यस्ता-यस्ता समस्या छन्, यसका लागि यस्तो नीति बनाउनुपर्छ भनेर भन्ने सकेका छौं । अब हामीले गर्ने बनाउने भनेको नीति हो । ग्राउण्डको कामलाई अझै राम्रोसँग बढाउन कुन नीति कसरी बनाउन सकिन्छ र यो नीतिको थ्रु कसरी नेपालभर लागू गर्न सकिन्छ भन्ने हो । प्लाष्टिकलाई नियन्त्रण गर्ने कुरा होस्, फोहोरमैलालाई राम्रोसँग व्यस्थापनको कुरा होस्, यसमा प्रयास निरन्तर रहन्छ र अहिले पनि नीतिगत कामहरू भइरहेका छन् । अब मलाई फोहोर र प्वालाष्टिकमा मात्र सधैंभरि अल्झिएर बस्नु छैन । यो पहिले समाधान गरौं, योभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको जलवायु परिवर्तनको असरले गर्दा पानीको स्रोत सुक्दै गइरहेको छ । यसकाे असर पानीमा परेको छ । कहीं सुख्खा छ भने कहीं पानी नै पानी । अब कसरी मुहानलाई संरक्षण गर्ने भन्नेमा केन्द्रित हुन्छु । समस्यालाई पहिचान गर्नुपर्यो । वातावपरण यस्तै हो भन्ने सोच्नुभएन । बुझेपछि सबैले यसमा आफ्नो भूमिका निभाउनुपर्छ । हाम्रो जीवनशैली सुधार्नुपर्यो । अर्को नीति बनाउनु सुझाव दिनुपर्यो । यो कोही एक्लैले गर्न सक्दैन, यसमा सबै आफ्नो ठाउँमा सचेत रहेर काम गर्नुपर्छ । यसमा स्थानीयतहको सबैभन्दा ठूलो भूमिका छ । फोहोरमैला व्यवस्थापन, सडक बिस्तारदेखि गिट्टी खानी प्रयोग गर्ने अधिकार सबै स्थानीय तहलाई छ । अब सुरु स्थानीय तहबाटै गर्नुपर्छ । यसको लागि सरकारले बजेट छुट्याएर स्थानीय तहलाई सहयोग गर्नुपर्छ । (दिगो विकास उद्यमी शिलशिला आचार्यसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित )
देशको निर्माण क्षेत्र हाँकिरहेका १० ठूला व्यवसायी : अर्बौंको कारोबार, कामको भ्याइनभ्याई
काठमाडौं । निर्माण क्षेत्र अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो । पूर्वाधारको विकासमार्फत् निर्माण कम्पनीले अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुर्याएका छन् । देशभरका २४ हजार बढी निर्माण कम्पनीले आर्थिक गतिविधमा ठूलो योगदान पुर्याएका छन् । वार्षिक लाखको कारोबारदेखि अर्बौं रुपैयाँको कारोबार गर्ने कम्पनी पनि देशमा छन् । सडक, हाउजिङ, भवन, पुल, सिँचाइ, पर्यटकीय क्षेत्र र जलविद्युत लगायत क्षेत्रको पूर्वाधारको विकास गरेर अर्थतन्त्रमा निर्माण कम्पनीले ठूलो जिम्मेवारी बहन गरेका छन् । आज हामीले देशका ठूला १० निर्माण कम्पनी र ती कम्पनीको नेतृत्व गर्ने व्यवसायीको विषयमा यो सामग्री तयार गरेका छौं । कालिका कन्स्ट्रक्सन विक्रम पाण्डे कालिका कन्स्ट्रक्सन नेपालको सबैभन्दा ठूलो निर्माण कम्पनी हो । जसको नेतृत्व विक्रम पाण्डेले गरिरहेका छन् । विसं २०६३ सालमा स्थापना भएको यो कम्पनीको केन्द्रीय कार्यालय बालुवाटार, काठमाडौंमा छ । यो कम्पनी नेप्सेमा सूचीकृत जलविद्युत कम्पनी हो । भवन, सडक, पुल, खानेपानी तथा सिँचाइ र जलविद्युत परियोजना निर्माण गर्ने कालिका कन्स्ट्रक्सनले १४ वटा पुल, ११ वटा खानेपानी आयोजना, ६५ वटा राजमार्ग, ३ हाइड्रोपावर, ७ वटा सिँचाइ परियोजना एक अन्तर्राष्ट्रिय गरी कुल १०१ परियोजनाहरूको निर्माण कार्य सम्पन्न गरिसकेको छ । बहुचर्चित कोशी पुल, मदन भण्डारी राजमार्ग र दरौदी हाइड्रोपावर लगायतका निर्माण आयोजना यस कम्पनीले निर्माण गरेको हो । सिक्टा सिँचाइ आयोजना पनि यो कम्पनीले निर्माण गरिरहेको छ । कालिका ग्रुपका अध्यक्ष पाण्डे राजनीतिमा पनि सक्रिय छन् । उनी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता हुन् । कालिका कन्स्ट्रक्सनको व्यवसाय पनि पछिल्लो तीन आर्थिक वर्षमा निरन्तर बढ्दो छ । यस कम्पनीले २०८० मा ४ अर्ब २८ करोड १० लाख, २०७९ मा ३ अर्ब ६३ करोड ३० लाख र २०७८ मा २ अर्ब ८५ करोड १० लाख रुपैयाँबराबरको व्यवसाय गरेको छ । यो तीन वर्षको अवधिमा यस निर्माण कम्पनीको व्यवसाय ५० प्रतिशतले बढेको तथ्यांकबाट प्रष्ट हुन्छ । यो निर्माण कम्पनीको १५ अर्ब बढी ऋण लिन सक्ने ल्याकत छ । शर्मा कन्स्ट्रक्सन शर्मा कन्स्ट्रक्सन प्रालि पनि नेपालको ठूलोमध्येको एक निर्माण कम्पनी हो । विसं २०२३ सालमा स्थापना भएको यस निर्माण कम्पनीको नेतृत्व रमेश शर्माले गरिरहेका छन् । सीतापाइला काठमाडौंमा मुख्य कार्यालय रहेको यस कम्पनीमा एक हजार बढी कर्मचारी कार्यरत छन् । रमेश शर्मा । कम्पनीका चिप म्यानेजर उपेन्द्र श्रेष्ठकाअनुसार यस कम्पनीले देशका ठूल्ठूला परियोजना निर्माण गर्दै आएको छ । भवन, सडक र पुल निर्माण, खानेपानी आपूर्ति, सिँचाइ, एयरपोर्ट, सीवेज (सीडी) निर्माण लगायतका कार्यहरूमा यो कम्पनी संग्लन छ । यसले भवनमा आवासीय र व्यावसायिक भवन निर्माणका साथै अपार्टमेन्ट र अन्य संरचनाहरूको निर्माण गर्दै आइरहेको छ । यस कम्पनीले राष्ट्रपति भवन, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको भवन, नागरिक लगानी कोषको कार्यालय, मेडिसिडी अस्पताल, त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय कार्यालयको भवन, वीर अस्पतालको नयाँ भवन लगायत अन्य ठूला आयोजना सफलताका साथ काम सम्पन्न गरिसकेको छ । ए वर्गको यस निर्माण कम्पनीले २०८० मा ३ अर्ब ६२ करोड ५० लाख, २०७९ मा २ अर्ब ४७ करोड ६० लाख र २०७८ मा १ अर्ब ८९ करोड ९० लाख रुपैयाँको कारोबार गरेको थियो । यस कम्पनीले करिब ११ अर्बको ऋणका लागि रेटिङ पनि गराएको छ । अध्यक्ष शर्मा नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघका पूर्वअध्यक्षसमेत हुन् । शर्मालाई सरकारले २०८० चैतमा किर्गिजस्तानका अवैतनिक महावाणिज्यदूतमा पनि नियुक्त गरेको थियो । अहिले कम्पनीले धेरै परियोजनाहरू निर्माण गरिरहेको छ । हाल ४ वटा परियोजनाको काम निर्माणधीनको चरणमा रहेको कम्पनीका चिप म्यानेजर श्रेष्ठले बताए । गुणस्तर र प्राविधिक दक्षता भएको कम्पनीले समयमै गुणस्तरीय निर्माण कार्य सम्पन्न गर्ने र नवीनतम प्रविधिको प्रयोगमा ध्यान दिने कम्पनीको भनाइ छ । यो कम्पनी ठूलो पुँजी भएको कम्पनी हो । तुन्डी कन्स्ट्रक्सन ऋषी प्रसाद सुवेदी । तुन्डी कन्स्ट्रक्सन प्रालि नेपालको अर्को ठूलो निर्माण कम्पनी हो । विसं २०४१ सालमा भएको यो कम्पनीको नेतृत्व ऋषिप्रसाद सुवेदीले गरिरहेका छन् । यस कम्पनीले करिब दुई सय बढी ठूला निर्माण परियोजनाहरू सम्पन्न गरिसकेको जानकारी दिएको छ । यो कम्पनीले आवासीय र व्यावसायिक भवनहरू, सडक र पुल निर्माण, हाइड्रो, इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रोजेक्ट, मर्मत र पुनर्निर्माण र अन्य निर्माणजन्य काम गर्दै आएको छ । उच्च गुणस्तरीय निर्माण कार्य र ग्राहकहरूको सन्तुष्टि सुनिश्चित गर्न आधुनिक प्रविधि र दक्ष मजदुरको प्रयोग गरिरहेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले निर्माण परियोजनाको समग्र व्यवस्थापन, डिजाइन, र कार्यान्वयनमा बढी जोड दिने गरेको बताएको छ । यस कम्पनीले अहिले संसीय संसद भवनको निर्माणको काम गरिरहेको छ भने राष्ट्रपति भवन, काठमाडौं विश्वविद्यालय, नारायणी सिमेन्ट उद्योग, त्रिभुव विश्वविद्यालयको भवन, धनगढी विमानस्थल, चमेलिया दार्चुला सडक, पूर्व-पश्चिम राजमार्गको बेलबारी सडक खण्ड, भालुवाङ–प्युठान सडकलगायत ठूला परियोजना निर्माण सम्पन्न गरेको छ । ठूला रकमको कारोबार गर्ने यो निर्माण कम्पनीले यसअघि १३ अर्ब रुपैयाँको ऋणका लागि रेटिङ गराएको थियो भने वार्षिक ६ अर्ब रुपैयाँ बढीको कारोबार गर्ने गरेको छ । अनक कन्स्ट्रक्सन श्रीराम मर्हजन । अनक कन्स्ट्रक्सन प्रालि नेपालको अर्को ठूलो निर्माण कम्पनी हो । विसं २०४२ सालमा स्थापना भएको यो निर्माण कम्पनीको नेतृत्व श्रीराम मर्हजनले गरिरहेका छन् । रविभवन काठमाडौंमा मुख्य कार्यालय रहेको यस कम्पनीले पनि देशका ठूला गौरव गर्न लायक पूर्वाधार निर्माण सम्पन्न गरिसकेको छ । कृषि तथा वनविज्ञान विश्वविद्यालयको भवन, कर्मचारी सञ्चय कोष भवन, नेपाल पर्यटन बोर्ड र दोलखा जिल्ला अस्पताल लगायत ठुल्ठूला भवन तथा सडकहरु निर्माण सम्पन्न गरेको छ । यो कम्पनी आवासीय, व्यावसायिक र सार्वजनिक संरचनाहरूको निर्माणमा संलग्न छ । पुल, भवन, राजमार्ग, सिँचाई, जलविद्युत सडकलगायत अन्य गरी जम्मा ७३ ठूला वटा प्रोजेक्ट यस कम्पनीले सम्पन्न गरेको छ भने ३ वटा आयोजना निर्माणाधीनको चरणमा रहेका कम्पनीका सञ्चालक कविन महर्जनले बताए । उनका अनुसार यस कम्पनीले आवासीय निर्माणमा घर, अपार्टमेन्ट, फ्ल्याट र अन्य आवासीय परियोजनाहरू, व्यावसायिक निर्माणमा कार्यालय भवन, सपिङ मल, होटल, व्यावसायिक केन्द्रहरू जस्ता संरचनाहरूको निर्माण र मर्मत गर्दै आएको छ । आफ्ना निर्माण परियोजनामा सस्तो र टिकाउ समाधानको साथसाथै उच्च सुरक्षा मानकहरू पालना गर्दै काम गर्न सुनिश्चित गर्ने गरेको कम्पनीले दाबी गरेको छ ।यो कम्पनीले पनि कारोबार बढाउँदै गएको छ । कम्पनीले वार्षिक अर्ब बढीको कारोबार गर्दै आएको छ । समानान्तर निर्माण सेवा अच्युतप्रसाद खरेल । समानान्तर कन्स्ट्रक्सन प्रालि पनि ठूलो निर्माण कम्पनी हो । विसं २०५० सालमा स्थापना भएको यस कम्पनीको नेतृत्व अच्युतप्रसाद खरेलले गरिरहेका छन् । पुरानो बानेश्वर, काठमाडौंमा कार्यालय रहेको यस कम्पनीले घर, अपार्टमेन्ट, फ्ल्याट, कार्यालय भवन, शपिङ मल, होटललगायत विभिन्न आयोजनाहरूको निर्माण गर्दै आइरहेको छ । यस कम्पनीले हालसम्म जम्मा ५४ वटा निर्माण परियोजनाहरूमध्ये ४७ वटा सम्पन्न गरिसकेको छ भने ७ वटा निर्माणकै चरणमा रहेका छन् । गुणस्तरीय निर्माण, नवीनतम प्रविधीहरूको प्रयोग र समयमै परियोजनाहरूको पूरा गर्ने लक्ष्य राखेको समानान्तर कम्पनीले जनाएको छ । यस कम्पनीले पनि २०७८ मा ३ अर्ब १३ करोड ९० लाख, २०७९ मा ३ अर्ब १९ करोड ९० लाख र २०८० मा २ अर्ब ६६ करोड २० लाख रुपैयाँको कारोबार गरेको छ । वार्षिक एक अर्ब बढी कारोबार गर्ने कम्पनीको सूचिमा यो निर्माण कम्पनी पनि पर्दछ । समानान्तरले सर्वोच्च अदालत र भक्तपुर जिल्लाको नयाँ भवन, काठमाडौंमा बनिरहेका मुख्य सरकारी भवनहरु, नेपाल आयल निगमको कर्पोरट भवन, नेपाल प्रहरीको बहुउद्देश्यीय हल, भैंसेपाटीमा बनेका प्रदेशका मुख्यमन्त्रीका लागि बनेका भवन, गंगालाल राष्ट्रिय हृहदयरोग केन्द्र, बालाजु औद्योगिक क्षेत्र र त्रिपुरेश्वरस्थित पासपोर्ट विभागको भवन निर्माण गरेको हो । कतिपय परियोजना अहिले पनि निर्माण गरिरहेको छ । स्वच्छन्द निर्माण सेवा जयराम लामिछाने । स्वच्छन्द निर्माण प्रालि पनि नेपालको ठूलो मध्येको निर्माण कम्पनी हो । जसको नेतृत्व नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघका पूर्वअध्यक्ष समेत रहेका जयराम लामिछानेले गरिरहेका छन् । कंलकी, काठमाडौंमा कार्यालय रहेको यस कम्पनीको स्थापना विसं २०४४ सालमा भएको हो । आवासीय, व्यावसायिक र सार्वजनिक संरचनाहरूको निर्माणमा यो कम्पनी संलग्न छ । घर, फ्ल्याट, अपार्टमेन्ट, भवन, शपिङ मल, होटल, सडक, पुल, ढल, पानी आपूर्तिलगायत गरी जम्मा ३२ वटा प्रयोजनाहरू निर्माण गरेको छ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको विस्तार, दोलखा सिंगटी सडक, सिन्धुली सडक, कालिमाटी-बल्खु रोड, संखमुल गौशाला रोड, डाउनटाउन अपार्टमेन्ट, सिटी भ्यू अपार्टमेन्ट, दुधकोशी, सुनकोशी र धेरी पुल लगायको निर्माण तथा डिजाइन गरेको यो निर्माण कम्पनी देशको प्रख्यात कम्पनी हो । अहिले बहुचर्चित नागढुङ्गा सुरुङमार्ग निर्माण, पोखरा खानीपानी आपूर्ति परियोजना यही कम्पनीले निर्माण गरिरहेको छ । उत्कृष्ट काम गरेबापत यो कम्पनी धेरै पटक सम्मानित भइसकेको छ । यस निर्माण कम्पनीले २०८० मा ६४ करोड ६० लाख, २०७९ मा ७४ करोड र २०७८ मा ८० करोड बढीको कारोबार गरेको थियो । आशीष निर्माण सेवा ऋषिकेश गौली । आशीष निर्माण सेवा पनि ठूलो मध्येको एक निर्माण कम्पनी हो । विसं २०४१ सालमा स्थापना भएको यो कम्पनीको नेतृत्व ऋषिकेश गौलीले गरिरहेका छन् । भरतपुर, चितवनमा कार्यालय रहेको यस कम्पनी पूर्वाधार निर्माणको क्षेत्रमा परिचित नाम हो । यस निर्माण कम्पनीले ठूला ८० वटा परियोजनाहरूको निर्माणको काम सम्पन्न गरिसकेको छ । १५ सय बढी कर्मचारी रहेको यस कम्पनीले आवासीय निर्माण, घर, फ्ल्याट, अपार्टमेन्ट र विलासिता आवासहरूको निर्माण, कार्यालय भवन, सपिङ मल, पुल, सडक, खानेपानी, होटल लगायतका ठूला परियोजना निर्माण गर्दै आएको छ । कम्पनीले इन्जिनियरिङतर्फ निर्माणको प्राविधिक पक्षको योजनाबद्धता, डिजाइन र कार्यान्वयन, जस्तै संरचनात्मक, सिभिल र विद्युतीय इन्जिनियरिङको क्षेत्रमा पनि काम गर्दै आइरहेको छ । कम्पनीले आफ्नो काममा गुणस्तरीय सामग्री र आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गर्दै उच्च स्तरको निर्माण कार्य सुनिश्चित गर्दै आइरहेको दाबी गरेको छ । यस कम्पनीको वार्षिक कारोबार पनि बढ्दै गएको छ । गत वर्ष यस कम्पनीले ६अर्ब रुपैयाँको कारोबार गरेको थियो भने अघिल्लो वर्ष ५ अर्ब रुपैयाँको कारोबार गरेको थियो । कम्पनीले १० अर्ब रुपैयाँ बढीको ऋणका लागि रेटिङ पनि गरेको थियो । यस निर्माण कम्पनीले कर्णाली प्रदेशको प्रादेशिक अस्पताल, काठमाडौं–तराई फाष्ट ट्र्याक, जनकपुर-धल्केवरको सडक, धरान खानेपानी, नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास बोर्डको भवन, भन्सार विभागको भवन, बीपी आँखा कान अस्पताल भक्तपुरको भवन, त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको टर्मिनल भवन, दमकको भ्यू टावर लगायत ठूला परियोजनाको काम गरिसकेको छ । हाल यस निर्माण कम्पनीले रानी विराटनगर सडक र कालिगण्डकी करिडोर अन्तर्गतको गैंडाकोट–रामपुर सडक पनि निर्माण गरिरहेको छ । कुमार श्रेष्ठ कन्स्ट्रक्सन ऋषिकेश गौली । निर्माण क्षेत्रमा आफ्नो पृथक परिचय स्थापित कम्पनी हो- कुमार श्रेष्ठ कन्स्ट्रक्सन । विसं २०३४ सालमा स्थापना भएको यस कम्पनीको नेतृत्व प्रेमकुमार श्रेष्ठले गरिरहेका छन् । यो कम्पनीले आवासीय र व्यावसायिक भवनहरू, सडक र पुल निर्माण, इन्फ्रास्ट्रक्चरका परियोजना निर्माण गरिरहेको छ । हाल यसले जम्मा गरी १३ वटा ठूला परियोजनाहरू सम्पन्न गरेको छ भने ८ वटा निर्माणाधीन चरणमै रहेका छन् । कैलालीको गेटा मेडिकल कलेज, किर्तिपुर क्रिकेट मैदान, लमही-कोइलाबास सडक, धनखोला-शिवखोला सडक, टनकपुर लाइन सडक लगायतका ठूला परियोजना निर्माण सम्पन्न गरिसकेको छ । यस कम्पनीले हाल महाकाली पुल, सहजपुर-बोकटान सडक खण्ड लगायत परियोजना निर्माण गरिरहेको छ । यस कम्पनीले २०७९ मा करिब ४ अर्ब र २०७८ मा साढे ३ अर्ब रुपैयाँको कारोबार गरेको थियो । यस कम्पनीले आफ्नो काममा दक्षता, इन्जिनियरिङ प्राविधिकता र आधुनिक प्रविधिहरूको प्रयोगलाई प्राथमिकता जोड दिएको बताएको छ । लामा कन्स्ट्रक्सन जिबछिरिङ लामा । लामा कन्स्ट्रक्सन प्रालि पनि नेपालको पूरानो मध्येको एक ठूलो निर्माण कम्पनी हो । विसं २०३२ सालमा स्थापना भएको यस कम्पनीको नेतृत्व जिबछिरिङ लामाले गरिरहेका छन् । साढे चार दशकको समयावधिमा कम्पनीले ५० बढी ठूला परियोजना सम्पन्न गरिसकेको छ । कम्पनीका सुपरभाइजर गणेश चौहानका अनुसार कम्पनीले संरचना निर्माण, इन्जिनियरिङ र परियोजना व्यवस्थापनजस्ता सेवाहरू प्रदान गर्दै आएको छ । कम्पनीले भवन निर्माणमा आवासीय, व्यावसायिक र औद्योगिक भवन निर्माण गर्दै आएको छ भने सार्वजनिक संरचना अन्तर्गत सडक, पुल, स्कूल, अस्पताल जस्ता पूर्वाधार निर्माण गरिरहेको छ । पुर्ननिर्माण तथा मर्मतको काम पनि कम्पनीले गर्दै आएको छ । कम्पनीले खानेपानी, जलविद्युत र सञ्चार नेटवर्क स्थापना गर्ने परियोजना पनि निर्माण गर्दै आएको चौहानले बताए । उनका अनुसार सोलार प्यानल इन्स्टलेसन, हरित भवन निर्माण लगायत आयोजनाहरूमा पनि यो कम्पनीले निर्माण गरिरहेको छ । यस कम्पनीले २०७९ मा करिब एक अर्ब रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेकोमा २०७८ मा साढे एक अर्ब र २०७७ मा १ अर्ब बढी रुपैयाँको सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । २०७९ मा यस निर्माण कम्पनीले साढे चार अर्ब रुपैयाँ ऋणको रेटिङ गराएको थियो । रसुवा कन्स्ट्रक्सन अनन्तप्रसाद आचार्य । रसुवा कन्स्ट्रक्सन पनि नेपालको ठूलो मध्येको एक निर्माण कम्पनी हो । कम्पनीको नेतृत्व अनन्तप्रसाद आचार्यले गरिरहेका छन् । कम्पनीले नेपालमा विभिन्न प्रकारका निर्माण परियोजनाहरूमा काम गर्दै आएको छ । आवासीय घर, फ्ल्याट, अपार्टमेन्ट र अन्य आवासीय संरचनाहरूको निर्माण गर्दै आएको छ । कम्पनीले कार्यालय भवन, व्यापारिक केन्द्र र अन्य व्यावसायिक संरचनाहरूको निर्माण गर्दै आएको छ भने सडक, पुल, ढल र सार्वजनिक संरचनाहरूको निर्माण गर्दै आइरहेको छ । यस निर्माण कम्पनीले पूराना भवनहरूको पुर्ननिर्माण तथा मर्मत, खानेपान र जलविद्युत परियोजनाको निर्माण पनि गरिरहेको छ । कम्पनीले चालु आर्थिक वर्षमा साढे एक अर्ब, २०८० मा साढे दुई अर्ब, २०७९ मा साढे तीन अर्ब, २०७८ मा साढे चार अर्ब रुपैयाँको कारोबार गरेको थियो । कम्पनीले करिब १० अर्ब रुपैयाँको ऋणका लागि पनि रेटिङ गराएको छ ।
