ग्लोकल र टाइम्स हायर एजुकेसनबीच नेपालको उच्च शिक्षा क्षेत्रलाई सशक्त बनाउन रणनीतिक सहकार्य
इन्डोनेसियाको जकार्तामा आयोजित ‘ग्लोबल सस्टेनेबल डेभलपमेन्ट कंग्रेस (जीएसडीसी) २०२६’ का क्रममा ग्लोकल प्रालि र विश्वप्रसिद्ध टाइम्स हायर एजुकेसन बीच एक महत्त्वपूर्ण रणनीतिक सहकार्य समझदारीपत्र मा हस्ताक्षर भएको छ । यो सहकार्यलाई नेपालको उच्च शिक्षा क्षेत्रको शैक्षिक गुणस्तर सुधार, अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच र विश्वव्यापी सहभागिता अभिवृद्धि गर्ने दिशामा एउटा ठूलो उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ । उक्त सम्झौता पत्रमा ग्लोकलका अध्यक्ष आशिष ठाकुर र टाइम्स हायर एजुकेसनका एशिया(प्रशान्त क्षेत्रका अध्यक्ष मेई मेई लिमले हस्ताक्षर गरे । यस साझेदारीमार्फत टाइम्स हायर एजुकेसनको उच्च शिक्षा सम्बन्धी विश्वव्यापी अनुभव, डेटा र ‍याङ्किङ प्रणालीलाई ग्लोकलको शिक्षा, युवा तथा सीप विकास क्षेत्रको स्थानीय अनुभवसँग एकीकृत गर्दै नेपाल र समग्र दक्षिण एशियाकै शैक्षिक क्षेत्रमा सकारात्मक योगदान पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ । यस ऐतिहासिक सहकार्यले मुख्य गरी तीनवटा क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । पहिलो चरणमा नेपालका विश्वविद्यालय र सम्बन्धित सरकारी निकायहरूको शैक्षिक गुणस्तर वृद्धि, अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, प्रभाव मूल्याङ्कन तथा डाटामा आधारित निर्णय प्रक्रियाका लागि विश्वस्तरीय अभ्यास र प्राविधिक परामर्श उपलब्ध गराइनेछ । दोस्रो, नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने उद्देश्यसहित स्टडी इन नेपाल अभियानलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रवद्र्धन गरिनेछ, जसले नेपाललाई दक्षिण एशियामा गुणस्तरीय शिक्षा, अनुसन्धान तथा अन्तरदेशीय शैक्षिक सहकार्यको उदीयमान केन्द्र बनाउन सहयोग पु‍र्याउनेछ । तेस्रो क्षेत्र अन्तर्गत विश्वविद्यालय, सरकार, उद्योग तथा विकास साझेदारहरूसँग मिलेर उच्च शिक्षा प्रणालीको सुदृढीकरण, कार्यक्षेत्रका लागि आवश्यक सीप विकास, रोजगारीयोग्यता अभिवृद्धि र नीतिगत सुधारका लागि विभिन्न कर्पोरेट तथा संस्थागत परामर्श परियोजनाहरू संयुक्त रूपमा सञ्चालन गरिनेछन् । समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि ग्लोकल प्रालिका अध्यक्ष आशिष ठाकुरले नेपालको उच्च शिक्षा क्षेत्र रूपान्तरणको महत्त्वपूर्ण चरणमा रहेको र दिगो प्रगतिका लागि स्थानीय आकांक्षालाई विश्वव्यापी अवसरसँग जोड्न यो सहकार्य कोसेढुङ्गा साबित हुने विश्वास व्यक्त गरे । उहाँले नेपालसँग गुणस्तरीय शिक्षा र युवा जनशक्तिको अपार सम्भावना रहेको बताउँदै यसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय ज्ञान केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गर्ने उल्लेख गरे । त्यस्तै, टाइम्स हायर एजुकेसनका एशियाप्रशान्त क्षेत्रका अध्यक्ष मेई मेई लिमले नेपाल उच्च शिक्षा विकासका लागि ठूलो सम्भावना बोकेको देश भएको औंल्याउँदै नेपाली विश्वविद्यालयहरूको अन्तर्राष्ट्रिय दृश्यता क्षमता विकास र विश्वव्यापी सहभागिता बढाउन आफूहरू उत्साहित रहेको बताए । उहाँले विश्वविद्यालय, सरकार र उद्योगबीचको बलियो सम्बन्धले नै दिगो परिवर्तन सम्भव हुनेमा समेत जोड दिए । यो साझेदारी ज्ञान आदानप्रदान र नवप्रवर्तनात्मक पहलमार्फत नेपालको शिक्षा प्रणालीलाई थप प्रतिस्पर्धी र विश्वस्तरमा परिचित बनाउने साझा प्रतिबद्धताको प्रतीक हो। नेपालले क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी शिक्षा प्रणालीमा आफ्नो भूमिका विस्तार गरिरहेको वर्तमान सन्दर्भमा यसले नीति निर्माता, विद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता र उद्योग क्षेत्रका सरोकारवालाहरूका लागि नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
‘एक विद्यालय, एक नर्स’ कार्यक्रम १५ सय विद्यालयमा
काठमाडौं । सरकारले ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ कार्यक्रम देशभरिका एक हजार ५४६ सामुदायिक विद्यालयमा सञ्चालन गरेको छ । स्वास्थ्य सेवा विभागका महाशाखाका निर्देशक हीरादेवी निरौलाका अनुसार बालबालिकाको उपचारको व्यवस्था गर्न नर्स राखिएको बताइन् । तीमध्ये ३२७ सङ्घीय सरकार र बाँकी प्रदेश तथा स्थानीय तहको सरकारको समन्वयमा नर्स राखिएको छ । ‘विद्यालय स्वास्थ्य तथा नर्सिङ सेवा कार्यक्रम’ मार्फत ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ कार्यक्रम सञ्चालन गरेर बालबालिकालाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराइरहेको उनले बताइन् । 'विद्यालय तहमा बालबालिकाको स्वास्थ्य उपचार गर्न नर्सको दरबन्दी सिर्जना गरेर राख्न थालेका छौँ', निर्देशक निरौलाले भनिन्, 'ती नर्सले विद्यालय तहका बालबालिकाको आवश्यकताअनुसार समग्र स्वास्थ्य परीक्षण गर्दछन् ।' नर्सले विद्यार्थीको पोषणको अवस्था, विद्यालय आए/नआएको जानकारी, रक्तअल्पताको परीक्षणलगायत काम गर्छन् । यस्तै रक्तअल्पता कम भएको अवस्थामा आइरन चक्की खान सुझाव दिने गर्दछन् । यसैगरी ती नर्सले विद्यार्थी विद्यालय नआए किन आएन भनेर अभिभावकसँग पनि जानकारी लिने छन् । यस्तै नर्सले आवश्यकताअनुसार विद्यार्थीलाई स्वास्थ्य शिक्षा प्रदान गर्ने छन् । सरकारले आव २०७६/७७ मा विद्यालयमा स्वास्थ्य समस्या समाधान गर्न र विद्यार्थीका माध्यमबाट अभिभावकलाई स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले ‘एक विद्यालय एक नर्स’ कार्यक्रम बागमती प्रदेशबाट पाइटल कार्यक्रको रूपमा सुरु सञ्चालन गरेको थियो । निर्देशक निरौलाले देशभरिका सबै विद्यालयमा ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ लागू गर्ने भने पनि आगामी वर्ष बजेट विनियोजन नभएकाले थप विद्यालयमा कार्यक्रम लागू गर्न नसकिने बताइन् । ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ कार्यक्रमअन्तर्गत नर्सले विद्यालयका एक छात्रा र छात्रलाई स्वास्थ्य राजदूत बनाएर स्वास्थ्य जनचेतना जगाउने कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्ने गर्दछन् ।
निजी शिक्षण संस्थामा ३ लाखभन्दा बढी रोजगारी, महिला कर्मचारीको संख्या पुरुषभन्दा धेरै
काठमाडौं । नेपालमा सरकारी स्वामित्वबाहेकका शिक्षण संस्थाहरूले तीन लाखभन्दा बढीलाई रोजगारी दिएको पाइएको छ । राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार निजी तथा गैरसरकारी शिक्षण संस्थाहरूमा कुल ३ लाख ११ हजार ५१६ जना संलग्न रहेका छन् भने ३ लाख २१ जना तलब–ज्याला पाउने कर्मचारीका रूपमा कार्यरत छन् । तलब–ज्याला पाउने कर्मचारीमध्ये २ लाख २१ हजार ५०४ जना अर्थात् ७४ प्रतिशत शिक्षण क्षेत्रमा संलग्न छन् भने ७८ हजार ५१७ जना ९२६० प्रतिशत गैर–शिक्षण कर्मचारी रहेका छन् । शिक्षण कार्यमा संलग्न जनशक्तिमध्ये करिब ८१ प्रतिशत पूर्णकालीन र १९ प्रतिशत आंशिक रूपमा कार्यरत छन्। यस्तै, गैर–शिक्षणतर्फ ९६ प्रतिशत कर्मचारी पूर्णकालीन र ४ प्रतिशत मात्रै आंशिक रूपमा कार्यरत रहेको तथ्याङ्कले देखाएको छ । लैङ्गिक आधारमा हेर्दा शिक्षण तथा गैर–शिक्षण क्षेत्रका कर्मचारीमध्ये १ लाख ४५ हजार ६१० जना पुरुष र १ लाख ५४ हजार ४११ जना महिला रहेका छन् । यसले निजी शिक्षण संस्थामा महिला कर्मचारीको संख्या पुरुषभन्दा बढी रहेको देखाउँछ । प्रदेशगत रूपमा हेर्दा बागमती प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै १ लाख १७ हजार २२९ जना रोजगारीमा रहेका छन्, जुन कुल रोजगारीको करिब ३९ प्रतिशत हो । कोशी प्रदेशमा ४८ हजार ७१० जना, लुम्बिनी प्रदेशमा ४३ हजार १२० जना, मधेश प्रदेशमा ४० हजार ३३३ जना, गण्डकी प्रदेशमा २४ हजार ५५८ जना र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १८ हजार ७५८ जना कार्यरत रहेका छन् । सबैभन्दा कम रोजगारी कर्णाली प्रदेशमा रहेको पाइएको छ, जहाँ ७ हजार ३१२ जना मात्र कार्यरत छन् । लैङ्गिक संरचनाको दृष्टिले मधेश प्रदेश बाहेक सबै प्रदेशमा महिला कर्मचारीको संख्या पुरुषभन्दा बढी रहेको राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले जनाएको छ ।
