भारतीय व्यवसायी अडानीको श्रीलंकास्थित कोलम्बो पोर्टलाई अमेरिकाले साढे ५ करोड डलर ऋण दिने
एजेन्सी । भारतका अर्बपति व्यवसायी गौतम अडानीले श्रीलंकामा निर्माण गरिरहेको सामुद्रिक बन्दरगाह (शि पोर्ट) मा अमेरिकाको ‘अमेरिकन डेभलपमेन्ट फाइनान्स कर्पोरेशन (डीएफसी) ले साढे ५ करोड अमेरिकी डलरभन्दा बढी ऋण उपलब्ध गराउने घोषणा गरेको छ । अडानीले निर्माण गरिरहेको कोलम्बो वेस्ट इन्टरनेशनल टर्मिनल (सीडब्ल्यूआईटी) लाई डीएफसीले ५ करोड ५३ लाख डलरबराबर ऋण उपलब्ध गराउने घोषणा गरेको हो । यस बन्दरगाहमा अडानी पोर्ट्स र स्पेशल इकोनोमिक जोन (एपीएसईजेड) को धेरै लगानी छ । बाँकी सेयर श्रीलंकाको जोन किल्स होल्डिङ्स (जेकेएच) र श्रीलंका पोर्ट्स अथोरिटीसँग छ । यो पूर्वाधार परियोजना अडानी समूहका लागि ठूलो राहत हो, जुन अमेरिकी फर्म हिन्डनबर्ग रिसर्चले व्यवसाय सञ्चालनमा त्रुटि भएको आरोप लगाएपछि पछिल्ला केही महिना कठिनाइहरूको सामना गरिरहेको छ । ‘अमेरिकी सरकारले आफ्नो एजेन्सीमार्फत अडानीको परियोजनामा लगानी गरेको यो पहिलोपटक हो । यसले कोलम्बो पोर्टमा विश्वस्तरीय कन्टेनर सुविधाका लागि लगानी र विकास गर्ने क्षमतामा समूहको विश्वासलाई प्रतिविम्बित गर्दछ,’ अडानी समूहले जारी गरेको विज्ञप्तिमा छ । अडानी पोर्ट्सका पूर्णकालिन निर्देशक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत करण अदानीले भने, ‘हामी अदानीको परियोजनामा अमेरिकी सरकारी निकायको लगानीलाई स्वागत गर्छौं । यसले हाम्रो दृष्टिकोण, हाम्रा क्षमता र हाम्रा कार्यमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको विश्वासलाई प्रतिविम्बित गर्दछ ।’ कोलम्बो बन्दरगाह हिन्द महासागरको सबैभन्दा ठूलो र व्यस्त बन्दरगाह हो । यो सन् २०२१ देखि ९० प्रतिशत क्षमतामा सञ्चालन भइरहेको छ । यसको वेस्ट टर्मिनल लगभग ६ करोड ५० लाख डलर लगानीमा विकसित भइरहेको छ। टर्मिनल निर्माण २०२२ मा सुरु भएको थियो र २०२५ सम्ममा सम्पन्न हुने अपेक्षा छ । पहिलो चरण २०२४ सम्म तयार हुनेछ । नयाँ टर्मिनलले बङ्गालको खाडीको बढ्दो अर्थतन्त्रलाई आकर्षित गर्न प्रमुख ढुवानी मार्गहरूमा श्रीलंकाको रणनीतिक उपस्थिति र द्रुतरूपमा बढ्दो बजारहरूको निकटताको लाभ उठाउने छ । विदेशी ढुवानी कार्गोमा अवसर देखेर, केन्द्र सरकार पनि आफ्नो मेगा प्रोजेक्ट ग्रेट निकोबार पोर्टलाई गति दिन प्रेरित भएको छ । श्रीलंकाका लागि अमेरिकी राजदूत जुली चुङले यस टर्मिनलको विकासले श्रीलंकामा निजी क्षेत्रको नेतृत्वमा विकास हुने र आर्थिक पुनरुत्थानका क्रममा उल्लेख्य मात्रामा विदेशी मुद्रा आर्जन हुने बताइन् । पूर्वाधार क्षेत्रमा ठूलो लगानी गरेर श्रीलंकामा चीनको बढ्दो हस्तक्षेप कम गर्न पनि अमेरिकाको यो कदम प्रभावकारी हुने विज्ञहरूले बताएका छन् । कोलम्बो बन्दरगाहको एउटा टर्मिनल चाइना मर्चेन्ट्स पोर्ट होल्डिङले सञ्चालन गर्छ । ‘वेस्ट कन्टेनर टर्मिनलमा डीएफसीको ५ करोड ५३ लाख डलरको निजी क्षेत्रलाई दिइएको ऋण प्रतिबद्धताले यसको ढुवानी क्षमता विस्तार गर्नेछ,’ डीएफसीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत स्कट नाथनले भने, ‘यसले श्रीलंकालाई ऋण नबढाएर थप समृद्ध बनाउँछ र यस क्षेत्रमा हाम्रा सहयोगीहरूको स्थिति बलियो बनाउँछ ।’ पूर्वकूटनीतिज्ञ नीलम देवले यसबाट श्रीलंकाजस्ता देशमा लगानीका लागि चिनियाँ पैसाबाहेक अन्य स्रोतहरू छन् भन्ने सन्देश जाने बताइन् ।
सन् २०२३ इतिहासकै सबैभन्दा तातो वर्ष
एजेन्सी । यूरोपको जलवायु अनुगमनकारी संस्थाले सन् २०२३ लाई इतिहासकै सबैभन्दा तातो वर्ष भएको बताउँदै गत महिना विश्वकै सबैभन्दा तातो अक्टोबर भएको जनाएको छ । असाधारण सीमाले तापक्रम अघिल्लो औसतभन्दा माथि उक्लँदै गर्दा, वैज्ञानिकहरूले ग्रहमा तातो हरितगृह ग्याँस प्रदूषण रोक्न विश्वका नेताहरूमाथि यस महिना संयुक्त राष्ट्र सङ्घको कोप २८ जलवायु सम्मेलनका लागि दुबईमा भेट्ने तयारी गरिरहेका बेला कहिल्यै पनि त्यति दबाबका लागि आवश्यक नभएको बताएका छन् । यूरोपेली सङ्घ (ईयू)को ‘कोपर्निकस क्लाइमेट चेन्ज सर्भिस (सीथ्रीएस)’ का अनुसार अक्टोबर महिनामा अमेरिका र मेक्सिकोका केही भागमा खडेरी परेको थियो भने पृथ्वीको ठूलो भूभाग सामान्य अवस्थाभन्दा बढी ओसिलो देखिएको थियो । आँधीलाई अधिक क्रूर र विनाशकारी बनाउनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिद्वारा प्रेरित एक घटना समुद्री सतहको तापक्रम यस महिनाको लागि अहिलेसम्मकै उच्च रेकर्ड गरिएको छ । ‘अक्टोबर २०२३ मा असाधारण तापमानको विसङ्गति देखिएको छ, जसले यस पहिलेको चार महिनाको विश्वव्यापी तापमान रेकर्डलाई मेटाएको छ’, सी ३ एसका उपनिर्देशक सामन्था बर्गेसले भने, ‘सन् २०२३ रेकर्डमा सबैभन्दा न्यानो वर्ष हुनेछ, र हाल यो पूर्वऔद्योगिक औसतभन्दा १।४३ डिग्री सेल्सियस बढी छ ।’ कोप २८ मा जाने महत्वाकांक्षी जलवायु कार्यको लागि तात्कालिकताको भावना कहिल्यै उच्च भएको छैन । सन् २०१५ को ऐतिहासिक पेरिस सम्झौतामा करिब २०० देशले औद्योगिक युगभन्दा अघिदेखि नै विश्वव्यापी तापमान वृद्धिलाई दुई डिग्री सेल्सियसभन्दा कममा सीमित राख्ने र सम्भवतः सुरक्षित १।५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित राख्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । यी तापमान सीमाहरू एक वर्षको सट्टा धेरै दशकहरूमा औसतको रूपमा मापन गरिनेछ । यस वर्ष पनि एक तापमान वृद्धिका कारण ‘एल निनो’ मौसम घटनाको सुरुवात भएको छ, जसले दक्षिणी प्रशान्तमा पानीलाई न्यानो पार्छ र बाहिर तातो मौसमलाई बढावा दिन्छ । वैज्ञानिकहरूले सन् २०२३ को अन्त्यमा र अर्को वर्ष यसको सबैभन्दा नराम्रो असर महसुस हुने अनुमान गरेका छन् । कोपर्निकसका अनुसार औद्योगिक युगभन्दा अघिको उक्त महिनाको औसतभन्दा अक्टोबर १.७ डिग्री सेल्सियस बढी तातो थियो । सन् १८५० देखि सन् १९०० सम्मको औद्योगिक औसतभन्दा १.४३ डिग्री सेल्सियस बढी सन् १९४० को जनवरीयताको विश्वव्यापी औसत तापक्रम मापन गरिएको छ । यी आधिकारिक रेकर्डहरू बाहेक, जलवायु अझ पछाडि जाने अनुमानित तथ्याङ्क अध्ययनपछि सार्वजनिक भउका वैज्ञानिकहरूले बताएका छन् । यस वर्ष देखिएको तापमान मानव इतिहासमा अभूतपूर्व हुन सक्छ, सम्भवतः एक लाख वर्षभन्दा बढीमा सबैभन्दा तातो हुन सक्छ । ध्रुवीय क्षेत्रहरू बाहेक गत महिनाको महिनाको लागि औसत समुद्री सतह तापमान २०.७९ डिग्री सेल्सियस सम्म पुगेको बताइएको छ । वैज्ञानिकहरूका अनुसार औद्योगिक युगको सुरुवातदेखि नै मानव गतिविधिबाट उत्पन्न हुने अतिरिक्त तापको ९० प्रतिशत महासागरले सोसेको छ ।
इन्डोनेसियामा ७.१ म्याग्निच्युडको भूकम्प
इन्डोनेसिया । इन्डोनेसियाको बान्दा सागरमा बुधबार सात दशमलव एक म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको अमेरिकाको भूगर्भ सर्वेक्षण (युएसजिएस) ले जनाएको छ । भूकम्पबाट जनधनको क्षतिबारे तत्काल कुनै समाचार आएको छैन । एसजिएसका अनुसार भूकम्पका लागि कुनै पनि सुनामी जारी गरएको थिएन । प्रारम्भमा स्थानीय समयअनुसार बिहान ११ः५३ बजे छ दशमलव नौ म्याग्निच्युडको भूकम्प आएको बताइएको थियो । इन्डोनेसियाली मौसम विज्ञान, जलवायु र भूभौगर्भिक एजेन्सी (बिएमकेजी) का अनुसार मुलुकको तनिमबार टापु समूहको सौमलाकी सहरमा भूकम्पको कम्पन मध्यमरूपमा महसुस गरिएको थियो । ‘भूकम्प अत्यन्त तीव्र थियो तर यहाँका मानिस आत्तिएका थिएनन्, हामी भूकम्पको सामना गर्न अभ्यस्त भइसकेका छौँ’, सौमलाकी निवासी ल्याम्बर्ट टाटाङले एएफपीलाई भने, ‘विशेषगरेर सुनामीको कुनै खतरा छैन भन्ने थाहा भएपछि जनजीवन सामान्य भएको छ ।’ प्रशान्त क्षेत्रको ‘रिङ अफ फायर’ मा रहेका कारण इन्डोनेसियाले लगातार भूकम्पको अनुभव गर्दछ । जापानदेखि दक्षिणपूर्वी एसिया र प्रशान्त बेसिनसम्म फैलिएको ‘रिङ अफ फायर’ तीव्र भूकम्पीय गतिविधिको चाप हो । गत वर्ष नोभेम्बरमा मुलुकको मुख्य टापु जाभाको घना जनसङ्ख्या भएको पश्चिमी जाभा प्रान्तमा पाँच दशमलव छ म्याग्निच्युडको भूकम्पमा छ सय दुई जनाको मृत्यु भएको थियो । सन् २००४ मा सुमात्राको तटमा गएको नौ दशमलव एक म्याग्निुच्युडको भूकम्पका कारण आएको सुनामीमा उक्त सम्पूर्ण क्षेत्रमा इन्डोनेसियाका मात्रै एक लाख ७० हजारसहित दुई लाख २० हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो । रासस
