स्वास्थ्य मन्त्रालय: २ महिनामा २० वटा ल्याब सञ्चालनमा ल्यायौं, दैनिक ४ हजार परीक्षण गर्नसक्ने भयौं
काठमाडौं । नेपालका लकडाउन भएको दुई महिना बितेको छ । नेपालमा दोस्रो कोरोना संक्रमित देखिएको भोलिपल्ट चैत ११ गतेदेखि नै सरकारले देशव्यापी लकडाउन घोषण गरेको थियो । फ्रान्सबाट आएकी १९ वर्षीय महिलामा कोरोना भाईरस पुष्टि भएसँगै सरकारले लकडाउन घोषण गरेको हो । नेपालमा पहिलो संक्रमण पुष्टि भएको ५८ दिनपछि मात्र दोस्रो संक्रमण पुष्टी भएको थियो । सरकारले कोरोना भाईरस संक्रमण रोक्नको लागि पहिलो रणनीतिको रुपमा लकडाउन लागू गरेको थियो । लकडाउन गर्नुको सबैभन्दा मुख्य योजना मानिसहरुको आवतजावत रोक्नु रहेको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका स्वास्थ्यविज्ञ डा. खेम कार्की बताउँछन् । सरकार यसमा सफल भएको पनि उनी दाबी गर्छन् । त्यसपछि सरकारले दोस्रो रणनीतिको रुपमा ट्रयाकिङ ल्याएको थियो । यसको लागि सरकारले विदेशबाट आएका व्यक्तिहरुलाई मोबाईल एप्स मार्फत पत्ता लगाउने काम गरेको कार्की बताउँछन् । यसमा स्थानीय सरकारले पनि गाउँमा आएका मानिसहरुको सूचना संकलन गरी सहयोग पुर्याएको उनले बताए । संक्रमित देशबाट आएका सम्भावित संक्रमित, लक्ष्य देखाएका मानिसहरुलाई सरकारले त्यसपछि क्वारेन्टिनमा राख्ने व्यवस्था गर्यो । सुरुमा सीमित मात्रामा भएको क्वारेन्टिन बेड संख्या हाल ६१ हजार २ सय ४५ रहेको छ । २० वटा कोरोना परीक्षण ल्याब सुरुमा फाट्टफुट्ट कोरोना संक्रमित देखिँदा काठमाडौंको टेकुस्थित राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालामा मात्र कोरोना परीक्षण हुन्थ्यो । स्वास्थ्य मन्त्रालयले छिट्टै पाँचै प्रदेशमा कोरोना परीक्षण ल्याब बनाउने निर्णय गर्दा आफूहरुलाई पनि त्यो असम्भव लागेको डा. कार्की बताउँछन् । ‘सुरुमा सबै प्रदेशमा ल्याब बनाउने कुरा हामी आफैंलाई पनि असम्भव जस्तो लागेको थियो तर अहिले हामीसँग देशभर पिसीआर प्रविधिबाट परीक्षण गर्ने २० वटा ल्याब छन् । करिब एक महिनाको अवधिमा हामीले २० वटा ल्याब बनाउन सकेका छौं,’ उनले भने । पीसीआर परीक्षण विधि आफैमा निकै गाह्रो रहेकोले पनि परीक्षण ल्याबहरु संचालनमा ल्याउन असम्भव ठानिएको कार्कीले बताए । तर सबैको साथ सहयोगले आफूहरु २० वटा ल्याब बनाउन सक्षम भएको कार्की बताउँछन् । परीक्षण दायर विस्तार पहिलो कोरोना संक्रमण देखिएको ३ महिनासम्म पनि नेपालमा दैनिक रुपमा बढिमा १० देखि १५ वटा परीक्षण हुने गर्थे । तर अहिले दैनिक ४ हजारसम्मको परीक्षण हुने गरेको छ । सुरुमा किट र ल्याबको कमी कारण परीक्षण एक दमै न्युन हुन्थ्यो । तर, अहिले परीक्षण ल्याब र किट पर्याप्त रुपमा उपल्ब्ध भएसँगै परीक्षणको दायर विस्तार भएको डा. कार्की बताउँछन् । २८ वटा कोभिड अस्पताल गएको ४ महिनाको अवधिमा सरकारले २८ वटा कोभिड-१९ का बिरामी मात्र उपचार गराउने अस्पताल बनाएको छ । पहिला टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल अस्पतालमा मात्र कोरोना संक्रमितको उपचार हुने गर्थ्याे तर विस्तारै सरकारले उपत्यकामा पाटन अस्पताल र बलम्बुस्थित सशस्त्र प्रहरी अस्पताललाई पनि कोभिड १९ अस्पतालको रुपमा सचालनमा ल्यायो । यस्तै उपत्यका बाहिर पनि कोभिड अस्पताल संचालन ल्याएसँगै हाल २८ वटा कोभिड अस्पताल संचालनमा छन् । उनीहरु ३ लेभलमा विभाजित छन् । प्रथम लेभलमा १४ वटा अस्पताल रहेका छन् भने, दोस्रो लेभलमा १२ वटा र तेस्रो लेभलमा ३ वटा अस्पताल तोकिएका छन् । स्वास्थ्य सामग्रीको बन्दोबस्त कोरोनाको पहिलो, दोस्रो संक्रमण पुष्टि भएको अवस्थामा आफूहरुसँग सुरक्षा सामाग्री, परीक्षण किटहरु केही पनि तयारी अवस्थामा नरहेको डा. कार्की बताउँछन् । यद्यपि अहिले सरकारसँग आवश्यक मात्रामा सुरक्षाका सामाग्री, टेस्टिङ किटहरु रहेको उनले बताए । ‘सुरुवातमा त हामीसँग खास केही पनि थिएन, यो हाम्रो देशको मात्र अवस्था थिएन । विश्वको हालत यही थियो । तर हामीले धेरैसँग अपिल गरेर सामाग्रीहरु जुटाउन सफल बन्यौं । अहिले हामीसँगै आवश्यक सामाग्री पर्याप्त छन् । आगामी ६ महिनासम्म हामीलाई कति स्वास्थ्य सामाग्रीहरु आवश्यक हुन्छ सबैको जोह गर्दैछौं,’ उनले भने । हजारभन्दा बढि कन्ट्याक ट्रेसिङ टिम कोरोना भाईरसका संभावित संक्रमितको लागि हाल मन्त्रलायले १ हजारभन्दा बढी टिम खटाएको छ । प्रत्येक टिममा २ देखि ३ जना मानिस रहेका उनले बताए । कोरोना संक्रमणलाई रोक्न यसले निकै ठूलो भूमिका खेल्दछ । संक्रमितसँग सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरुलाई कन्ट्याक ट्रेसिङ मार्फत पत्ता लगाइन्छ र परीक्षण गरिन्छ । उनीहरुलाई पत्ता लगाउन सरकारले ४ महिनामा १ हजारभन्दा बढि ट्रेसिङ टिम बनाउन सफल भएको ।
चिकित्सकको सेवाबाट कोरोनाका बिरामी ढुक्क
लम्की । कैलालीको टीकापुर अस्पतालमा रहेका कोभिड –१९ संक्रमित तीनै जनाको अवस्था सामान्य छ । उनीहरुमध्ये ४० वर्षीय एक जनालाई सामान्य रुघा लागेको छ भने अन्य १९ र २१ वर्षीय युवकलाई केही समस्या देखिएको छैन । ४० वर्षीय पुरुष भारतको महाराष्ट्रबाट आएका हो भने १९ वर्षीय युवक सुनसरीको इटहरी र २१ वर्षीय युवक बाँकेको नेपालगञ्जबाट आएका हुन् । कैलालीको जानकी गाउँपालिका ७ घर भएका २१ वर्षीय युवक गत वैशाख २९ गते बाँकेबाट आए । बाँकेमा अध्ययनरत उनी एम्बुलेन्समा आएर ५ दिन घर बसेपछि जानकी–७ का वडाध्यक्ष लक्ष्मण चौधरी घरमै गएर युवकलाई क्वारेन्टाइन बस्न आग्रह गरे । गाउँपालिकाले स्थापना गरेको क्वारेन्टिनमा राखिएका १६ जनाको स्वाब परीक्षण गर्दा शुक्रबार तीन जनाको नतिजा पोजेटिभ आएको हो । टीकापुर अस्पतालमा भर्ना गरिएका उनीहरुको दैनिक दुई पटक ज्वरो नाप्ने गरिएको छ । त्यसबाहेक चिकित्सकबाट नियमित जाँच भइरहेको छ । कोरोना संक्रमितलाई अस्पतालमा राखिएपछि त्यहाँ त्रास बढेको छ । अस्पतालमा नियमित उपचारमा आउनेहरु घटेका छन् । ‘‘संक्रमितहरुमा समस्या छैन । संक्रमित राखेपछि अस्पतालमा आउने बिरामी भने घटेका छन्’’, टीकापुर अस्पतालका डा जीतेन्द्र कँडेल भने, ‘‘अस्पतालमा दैनिक तीन सय पचास जनासम्म बिरामी आउँथे । आजभोलि एक डेढ सय जना मात्र आउन थालेका छन् ।’’ अस्पतालले दुई साताअघि मात्र बहिरङ्ग सेवा सञ्चालनमा ल्याएको थियो । ओपिडी सेवा सञ्चालनमा आएपछि बिरामीको संख्या बढेको थियो । डा कँडेलले अस्पतालले नियमित सेवा दिइरहेको बताए । ‘‘हामी डराएका छैनौं, यस समयमा हामीले दिने सेवा थप गरेका छौं’’, डा कँडेलले भने, ‘‘बिरामीको एकै समयमा भीड नहोस् भनी २४ सै घण्टा ल्याब र एक्सरे सेवा शुरु गरेका छौं ।’’ अस्पतालले बालबालिकाका लागि नियमित खोप र प्रसूति सेवा निरन्तर दिइएको जनाएको छ । संक्रमितहरु अस्पतालले दिएको सेवाप्रति सन्तुष्ट छन् । संक्रमितमध्येका २१ वर्षीय युवक आवश्यक सेवा समयमै पाइरहेको बताउँछन् । ‘‘पानीको कार्टुन राखिदिएको छ । खानेकुरा समयमै पाइएको छ’’, उनी भन्छन्, ‘‘अस्पतालले बिहान चिया, दिनमा दुई पटक खाना र एकपटक खाजा दिने गरेको छ ।’’ उनका अनुसार तीनै जनालाई एउटै कोठामा बासको व्यवस्था गरिएको छ । ‘‘शौचालय, बाथरुम सोही कोठामा छ, बस्नलाई खासै समस्या छैन’’, युवकले भने, ‘‘२४ सै घण्टा कोठामा बस्न कठिन हुने रहेछ । मसँग त मोबाइल छ । अन्य २ जना संक्रमितसँग मोबाइल नि छैन ।’’अस्पतालले इन्टरनेट जडान गरिदिएको छ । उनीहरु त्यही एउटा भएको मोबाइलमा गीत बजाउँछन् । गफ गरेर समय व्यतीत गछैन् । उनीहरुले आफूमा बिरामीको कुनै लक्षण नदेखिएको तर कोरोना लागेको बताएपछि भने मनमा त्रास बढेको बताए । ‘‘अलिअलि डर पनि लागेको छ तर तीनै जनाले कोरोना संक्रमणलाई हराउँछौँ भन्ने हिम्मत गरेका छौं’’, संक्रमितमध्येका १९ वर्षीय युवक भन्छन्, ‘‘डाक्टरले केही हुन्न भन्नुभएको छ । डाक्टरको कुरा सुन्दा डर हट्ने गरेको छ ।’’ रासस
सुृर्खेतमा थप १२ जनामा काेराेना पुष्टि, कर्णालीमा प्रदेशमा संक्रमितकाे संख्या २३
काठमाडौं । सुर्खेतमा मंगलबार बिहान थप १२ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । योसँगै सुर्खेत जिल्लामा काेराेना संक्रमितको संख्या १५ पुगेको छ भने कर्णाली प्रदेशमा २३ पुगेको मन्त्रालयले जनाएको छ । सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर नगरपालिकामा १ जना महिलासहित ८ जना, भेरीगंगा नगरपालिका र सिम्ता गाउँपालिकामा २/२जना पुरुषमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । वीरेन्द्ररनगर नगरपालिका-१ मा १६ वर्षीय किशोर, वडानम्बर २ मा ३२ वर्षीय महिला र ९ वर्षीय बालकसहित २०, ३२ र ३६ वर्षका पुरुष, वडानम्बर ३ मा ४६ वर्षका पुरुष र वडानम्बर ६ मा २६ वर्षका युवकमा कोरोना पुष्टि भएको हाे । त्यस्तै सुर्खेतको भेरीगंगा नगरपालिका-८ मा १६ र १७ वर्षीय २ जना पुरुष र सिम्ता गाउँपालिका-४ मा ३५ र ४९ वर्षीय पुरुषमा पनि कोरोना पुष्टि भएको सामाजिक विकास मन्त्रालयले जानकारी दिएकाे छ ।
