काभ्रेमा तीन महिनापछि फेरि रेबिज भेटियो, सतर्क रहन आग्रह
काभ्रे । काभ्रेमा तीन महिनापछि पुनः रेबिज रोग देखापरेको छ । जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र डाँडापारिस्थित महाभारत गाउँपालिकाको पशुमा रेबिज रोगको सङ्क्रमण देखिएको हो । यसअघि गत भदौमा भुम्लु गाउँपालिकामा रेबिज रोगका कारण एक महिनाको अवधिमा चार दर्जनभन्दा बढी पशुचौपायाको मृत्यु भएको थियो । महाभारत गाउँपालिकामा मरेका दुई गाईमा रेबिज रोग पुष्टि भएपछि स्थानीयलाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ । केही दिनअघि महाभारत–१ गोकुले र ८ नं वडास्थित घर्तीछापमा कुकुरको टोकाइबाट दुई गाई मरेका थिए । वडा नं १ का अध्यक्ष कान्छामान जिम्बाका अनुसार कुकुरले टोकेका गाईको मृत्यु भएपछि परीक्षण गर्दा रेबिज रोगबाट मरेको पुष्टि भएको हो । वडाध्यक्ष जिम्बाले गाउँपालिकाको कुनै स्थानमा शङ्कास्पद कुकुर देखिएमा नियन्त्रण गर्न तथा वडा वा गाउँपालिकाको कार्यालयमा तत्काल जानकारी गराउन आग्रह गरिएको बताए । उनले आवश्यकताअनुसार रेबिजविरुद्धको सुईको व्यवस्थापन गरी तत्काल शिविर सञ्चालन गरिने जानकारी दिए । गाउँपालिकाका देखिएको रेबिज रोगप्रति जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र जिल्लास्थित भेटेरीनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रले आवश्यक अनुसन्धान तथा आवश्यक सामग्री सहयोगको व्यवस्थापन भइरहेको जनाएका छन् । कार्यालयका प्रमुख डा पुरुषोत्तम सेढाईंले महाभारतमा थप रेबिज फैलन नदिन केन्द्रसँगको समन्वयमा तत्काल ‘एक्सन’मा जाने बताएका छन् । केन्द्रका पशु चिकित्सक राजकुमार हुमागाईले पनि महाभारतमा देखिएको रेबिज रोग थप फैलन नदिन तथा रोकथामका उपाय अपनाइने बताए । उनका अनुसार घटनाक्रमले जिल्लामा रेबिज रोगको सङ्क्रमण केही वर्षनै रहिरहने देखिएको छ । यसअघि गत भदौमा भुम्लु गाउँपालिकाको १ नं वडास्थित सापिङ, कात्तिके, आरनगाउँ, भारतीगाउँ, गैराटोल, बोक्से र खोलमबारीका २८९ जनालाई स्वास्थ्य कार्यालयले रेबिजविरुद्ध खोप लगाइएको थियो । स्थानीय १९ परिवारका ५१ जनाले कुकुरले टोकेर मरेका भैँसी तथा खसी, बोका काटेर मासु खाएपछि तथा अन्य शङ्कास्पद व्यक्तिलाई खोप लगाउनुपरेको थियो । त्यतिबेला एक महिनाको अवधिमा करिब चार दर्जनभन्दा बढी पशुचौपाया मरेको तर कुनै मानवीय क्षेत नभएको केन्द्रले जनायो । शतप्रतिशत प्राणघातक मानिएको उक्त रोगबाट छिमेकी गाउँपालिका चौँरीदेउराली–६ मा गत वर्ष एक महिनाको अवधिमा एक आठ वर्षीय बालक र दुई पुरुषको मृत्यु भएको थियो । त्यसयता काभ्रेमा रेबिजका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या पाँच पुगेको छ । एक वर्षअघि चौँरीदेउरालीमा रेबिजबाट मानिसको मृत्यु भएपछि केन्द्रले सामुदायिक तथा छाडा कुकुरसँग सावधानी अपनाउन आग्रह गर्दै आएको छ । रेबिज लागेको कुकुर तथा अन्य जनावारले मानिसलाई टोकेमा मृत्यु निश्चित हुन्छ । चिकित्सकका अनुसार राम्रोसँग पकाएर खाएको मासु, उमालेर खाएको दूधबाट रेविज सर्दैन । काँचो दूध, मासु खाँदा रेबिज रोग सर्छ । उनान्सय प्रतिशत सङ्क्रमण कुकुरबाट सर्ने गर्दर्छ । कुकुरलाई रेबिजविरुद्धको खोप लगाउँदा रेबिज फैलन पाउँदैन । रेबिज लागेको कुकुरले मान्छे, पशुपन्छीलाई टोकेको अवस्थामा रेबिज सर्न सक्छ । सम्भावित जोखिम न्यूनीकरण गर्न केन्द्रमा पर्याप्त सुई राखिएको छ । चिकित्सकका अनुसार सुरुमा घरपालुवा वा अन्य जनावरको र्यालमा रहेका रेबिज भाइरस टोकाइबाट शरीरमा प्रवेश गर्दछ । भाइरस रगतबाट नभई छालामुनिको भित्री तन्तु र माँसपेशी हुँदै परिधीय स्नायु, मेरुदण्ड र अन्त्यमा गिदीसम्म पुग्ने र गिदी सङ्क्रमित भएपछि मात्रै लक्षण देखिन थाल्ने गर्दछ । नेपालमा बर्सेनि दुई सय बिरामीको रेबिजका कारण मृत्यु हुने गरेको स्वास्थ्य तथ्ब रोगबाट ५९ हजार मानिसले ज्यान गुमाउने गरेको तथ्याङ्क पनि छ । आगामी सन् २०३० सम्ममा विश्वमै रेबिज रोग उन्मूलन गर्ने लक्ष्यसमेत लिइएको छ । प्राणघातक रेबिज रोग नियन्त्रणको लागि अन्तराष्ट्रियरुपमा जनचेतना जगाउन तथा सरोकारवालाबीच एक्येबद्धता प्रकट गर्न प्रत्येक अङ्ग्रेजी वर्षको सेप्टेम्बर २८ को दिनलाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय रेबिज दिवस’को रुपमा मनाउने गरिएको छ ।
भारतको एउटा विश्वविद्यालय र कलेजलाई फार्मेसी काउन्सिलले राख्यो कालोसूचीमा
काठमाडौं । भारतको एउटा विश्वविद्यालय र कलेजलाई नेपाल फार्मेसी परिषदले कालोसूचीमा राखेको छ । एक सूचना प्रकाशित गर्दै परिषदले भारतको हिमाञ्चल प्रदेशमा रहेको आइसी युनिभर्सिटी र उडिसामा रहेको गजपति कलेज अफ फार्मेसीलाई कालोसूचीमा राखेको जनाएको छ । परिषदले भारतमा रहेका ती युनिभर्सिटी र कलेजमा अध्ययन गरेको शैक्षिक योग्यतालाई मान्यता दिन नसकिने जनाएको छ । निरिक्षण टोली द्वारा अनुसन्धान पश्चात पेश गरिएको प्रतिवेदनका आधारमा सो निर्णय लिएको परिषदले जनाएको छ ।
चार महिनामा अस्पताल सञ्चालनका लागि ४४ वटा कम्पनी दर्ता, सबैभन्दा बढी मधेस प्रदेशमा
काठमाडौं । साढे ४ महिनामा अस्पताल सञ्चालनका लागि ४४ वटा कम्पनी दर्ता भएका छन् । कम्पनी रजिष्टार कार्यालयका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साढे ४ महिनामा अस्पताल सञ्चालनका लागि ४४ वटा कम्पनी दर्ता भएका हुन् । चालु आर्थिक वर्षको ४ महिनामा मधेस प्रदेशमा धेरै अस्पताल मधेस प्रदेशसमा सञ्चालन गर्नेगरी कम्पनी दर्ता भएका छन् । कम्पनी कार्यालयले विकासन्युजलाई उपलब्ध गराएको तथ्यांकअनुसार मधेस प्रदेशमा अस्पताल सञ्चालनको लागि भनेर २७ वटा कम्पनी दर्ता भएका छन् । त्यस्तै, प्रदेश नम्बर १ मा अस्पताल सञ्चालनको लागि ५ वटा, बाग्मती प्रदेशमा ४ वटा, गण्डकी प्रदेशमा १ वटा, लुम्बिनी प्रदेशमा ४ वटा, कर्णाली प्रदेशमा १ वटा र शुदुरपश्चिम प्रदेशमा २ वटा अस्पताल सञ्चालनको लागि कम्पनी दर्ता भएका छन् । दर्ता भएका ४० मध्ये एउटा कम्पनी जनकपुरमा आयुर्वेदिक अस्पताल सञ्चालनको लागि दर्ता भएको छ । त्यस्तै, सिकलसेल बिरामीसँग सम्बन्धित रहेर दाङमा अस्पताल र अर्को जनकपुरमा सामुदायिक अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्रको सञ्चालन गर्नको लागि दर्ता भएको छ । सिकलसेलको उपचार गर्नको अस्पताल निर्माण गर्न खोलिएका दुबै कम्पनी सामुदायिक प्रकृतिका रहेका छन् । आँखाको उपचारलाई गर्नको लागि अस्पताल सञ्चालन गर्न भनेर चालु आर्थिक वर्षको साढे ४ महिनामा आँखा अस्पताल सञ्चालनको लागि ४ वटा कम्पनी दर्ता भएका छन् । जसमध्ये सर्लाहीमा १, रौतहटमा १, मोरङमा १ र झापामा १ वटा आँखा अस्पताल सञ्चालन गर्नको लागि कम्पनी दर्ता भएका छन् । अस्पताल सञ्चालनको लागि दर्ता भएका ४० वटा कम्पनीहरुमध्ये ३ वटा कम्पनी मात्र सामुदायिक प्रकृतिका रहेका छन् भने बाँकी कम्पनी निजी स्वामित्वमा आधारित रहेका छन् । साढे चार महिनामा १०७ वटा क्लिनिक दर्ता चालु आर्थिक वर्षको साढे ४ महिनामा १ सय ६ वटा क्लिनिक दर्ता भएका छन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै क्लिनिक बाग्मती प्रदेशमा सञ्चालन गर्नको लागि दर्ता भएका छन् । पछिल्लो साढे ४ महिनामा बाग्मती प्रदेशमा सञ्चालन गर्नको लागि भनेर ५७ वटा क्लिनिक दर्ता भएका छन् । त्यसमध्ये, पनि अधिकांश क्लिनिक काठमाडौंमा सञ्चालन गर्नेगरी दर्ता भएका छन् । अस्पताल सम्बन्धी कम्पनी दर्ता जस्तै मधेसमा क्लिनिक सञ्चालनको लागि पनि ठूलो संख्यामा कम्पनी दर्ता भएको देखिन्छ । कम्पनी रजिस्टार कार्यालयले विकासन्युजलाई उपलब्ध गराएको तथ्यांकअनुसार १ नम्बर प्रदेशमा ८, मधेस प्रदेशमा २१, गण्डकी प्रदेशमा ४, लुम्बिनी प्रदेशमा १२, कर्णाली प्रदेशमा २ र सुदुरपश्चिम प्रदेशमा क्लिनिक सञ्चालन गर्नको लागि ३ वटा कम्पनी दर्ता भएका छन् । त्यस्तै चालु आर्थिक वर्षको साढे ४ महिनामा औषधी उद्योग, फार्मेसी, थेरापी सेन्टर, लगायत लगायत औषधि र उपचारसँग सम्बन्धित दर्जनौ कम्पनीहरु दर्ता भएको कम्पनी रजिष्टार कार्यालयको तथ्यांकले देखाएको छ । नेपालमा अहिलेसम्म औषधि उद्योग, फार्मेसी, क्लिनिक, अस्पताल, लगायत उपचारसँग सम्बन्धित संस्थाहरुको संख्या ५ हजार भन्दा बढी पुगेको देखिन्छ । तर, ती संस्थाहरुको ठूलो संख्या काठमाडौं उपत्यका र मुख्य सहरहरुमा मात्रै सिमित रहेको देखिन्छ ।
