अस्पतालमा अनलाइनबाट टिकट, मेसिनबाट रिपोर्ट
काठमाडौं । बिरामीको उच्च चापका कारण लामो समय लाइन बस्नुपर्ने भरतपुर अस्पताल आउने बिरामीले अब अनलाइनबाटै टिकट र मेसिनबाट रिपोर्ट लिन सक्ने भएका छन् । दैनिक तीन हजार हाराहारी बिरामी आउँदा चाप थेग्न कठिन भइरहेका बेला अस्पतालले प्रविधिको प्रयोग गरी बिरामीलाई सहज बनाउन लागेको हो । अस्पतालका प्रमुख मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. विश्वबन्धु बगालेका अनुसार अस्पतालमा रहेको पुरानो मेसिनलाई मर्मतसंहार गरी थप अर्को मेसिन जडान गरेर आजदेखि परीक्षणका रूपमा टिकट काट्न र रिपोर्ट लिन मिल्ने व्यवस्था गर्न लागिएको हो । मोबाइल वा कम्प्युटरबाट टिकट काट्न, विवरण लिन, भुक्तानी गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको उनले जानकारी दिए । पहिला पनि अस्पतालले अनलाइन टिकट काट्ने व्यवस्था गरेको भए पनि अस्पतालमा आएर लाइन बसेर टिकट प्रिन्ट गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । प्रभावकारिताका आधारमा मेसिन थप गर्दै लगिने उनले बताए । हाल अस्पतालमा १० वटा काउन्टरबाट टिकट काट्ने गरिएको छ । क्रमशः नसक्नेका लागि एक/दुई वटा मात्रै काउन्टर राख्ने योजना रहेको उनले बताए । उनले भने, ‘म अस्पताललाई काउन्टरलेस बनाउने योजनामा छु, नसक्नेहरूका लागि एकदुई वटा काउन्टरमा झार्नुपर्छ ।’ मोबाइल एपबाट समेत काम गर्न मिल्ने गरी योजना बनाएको डा. बगालेले बताए । स्वास्थ्य बिमा कार्ड स्क्यान गरेर बीमाको बाँकी रकम र मान्य अवधिसमेत हेर्न मिल्ने व्यवस्था अस्पतालले गरेको छ । आजदेखि परीक्षण थाले पनि मेसिन र भौतिक रूपमा काउन्टरबाट टिकट काट्ने दुवै कामसँगै हुनेछ । क्रमशः काउन्टर घटाउँदै लैजाने उनले बताए । रगत परीक्षणलगायतको रिपोर्ट पनि मेसिनबाटै लिने व्यवस्था गरिएको छ । परीक्षण गर्दा दिईएको रसिदमा रहेको बार कोर्ड मेसिनमा राखेर रिपोर्ट आउने व्यवस्था गरिएको छ । यहाँ चितवनसहित छिमेकी जिल्लाबाट बिरामी आउने गर्दछन् । निजी अस्पतालमा स्वास्थ्य बीमा बन्द भएपछि यहाँ बिरामीको चाप बढ्दै गएको छ । अस्पताल आउने ७० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामी बीमाका हुने गर्दछन् । सबै सुविधा अस्पतालमा हुने भएपछि टाढाटाढाबाट पनि बिरामी आउने गरेका छन् ।
बिरामी बढेपछि ह्याम्सको आम्दानी डेढ अर्ब, नागरिकमा ४४ प्रतिशत सेयर
काठमाडौं । हस्पिटल फर एड्भान्स्ड मेडिसिन एण्ड सर्जरी लिमिटेड (ह्याम्स) ले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो नौ महिनामा १ अर्ब ४२ करोड २० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । बिरामीको संख्या बढेसँगै अस्पतालको शय्या उपयोग दर (अकुपेन्सी) पनि उल्लेखनीय रूपमा सुधारिएको ह्याम्सले जनाएको छ । अस्पताल सेवाबाट हुने आम्दानी कम्पनीको कुल आम्दानीको करिब ९२ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ । अघिल्लो वर्ष ५२ प्रतिशत रहेको अकुपेन्सी चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा बढेर ६४ प्रतिशत पुगेको छ । साथै, अस्पतालभित्र सञ्चालनमा रहेका फार्मेसी, प्याथोलोजी, रेडियोलोजीलगायत सहायक सेवाले आम्दानीको स्रोत विविधीकरण गर्नुका साथै राजस्व वृद्धिमा सकारात्मक योगदान पुर्याएको कम्पनीले जनाएको छ । ह्याम्सले गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा १ अर्ब ८५ करोड ५० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ११.५४ प्रतिशत अर्थात् १९ करोड २० लाख रुपैयाँले बढी हो । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी १ अर्ब ६६ करोड ३० लाख रुपैयाँ रहेको थियो । कम्पनीले पछिल्ला वर्षहरूमा निरन्तर आम्दानी वृद्धि गर्दै आएको छ । आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा १ अर्ब ३९ करोड ५० लाख रुपैयाँ, आव २०७८/७९ मा १ अर्ब ५५ करोड ३० लाख रुपैयाँ, आव २०७७/७८ मा १ अर्ब ४३ करोड ८० लाख रुपैयाँ, आव २०७६/७७ मा ६८ करोड रुपैयाँ र आव २०७५/७६ मा ३७ करोड ८० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । सन् १९९८ जनवरीमा स्थापना भएको ह्याम्सले काठमाडौंको धुम्बाराहीस्थित १०० शय्याको बहुविशेषज्ञ अस्पताल सञ्चालन गर्दै आएको छ । कम्पनीका प्रमुख प्रवद्र्धक अध्यक्ष रामशरण भण्डारी तथा उनका परिवारका सदस्यहरू हुन् । गत आर्थिक वर्ष र चालु आवको पहिलो नौ महिनामा प्रवद्र्धकहरूले ९ करोड ९० लाख रुपैयाँ बराबरको नयाँ इक्विटी लगानी गरेका छन् । यससँगै २५ करोड १० लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर प्रिमियम थपिएको छ । कम्पनीका अनुसार यसले क्षमता विस्तार तथा नयाँ लगानीका अधिकांश योजना ऋणभन्दा इक्विटीबाट वित्तीय व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुगेको कम्पनीको भनाइ छ । सञ्चालन नाफा मार्जिन पछिल्ला केही वर्षदेखि २७ देखि २८ प्रतिशतको दायरामा स्थिर रहेको कम्पनीले जनाएको छ । चालु आवको चैतसम्म कम्पनीसँग करिब २० करोड ४० लाख रुपैयाँ नगद तथा तरल सम्पत्ति रहेको छ । अस्पतालले हाल क्षमता विस्तार तथा थप शय्या वृद्धि गर्ने योजना अघि बढाएको छ । स्वास्थ्य बीमाको विस्तार, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाप्रतिको बढ्दो जनचेतना, काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो जनघनत्व, प्रतिव्यक्ति आयमा भएको वृद्धि, प्रारम्भिक चरणमै रोग पहिचान तथा उपचारमा प्रविधिको बढ्दो प्रयोग र जीवनशैलीजन्य रोगको बढ्दो प्रकोपले स्वास्थ्य सेवा उद्योगको दीर्घकालीन सम्भावनालाई थप बल पुर्याएको कम्पनीले जनाएको छ । काठमाडौं उपत्यकाको सहज पहुँच र आधुनिक पूर्वाधारका कारण पनि आगामी दिनमा कम्पनीको आम्दानी वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ । ह्याम्सले नागरिक कम्युनिटी टिचिङ हस्पिटल लिमिटेडमा आफ्नो स्वामित्व बढाएर करिब ४४ प्रतिशत पुर्याएको छ । नागरिक अस्पतालले करिब १ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ लागतमा नयाँ भवनमार्फत सेवा विस्तार तथा स्तरोन्नति गरिरहेको छ, जसको करिब ७० प्रतिशत लागत ऋणबाट व्यवस्थापन गरिनेछ । यसले समूहस्तरमा ऋणको भार बढ्ने र निर्माण अवधिमा ह्याम्समाथि थप वित्तीय दबाब सिर्जना गर्न सक्ने कम्पनीको आकलन छ । नागरिक अस्पतालले आर्थिक वर्ष २०२७ देखि व्यावसायिक सेवा सुरु गर्ने लक्ष्य राखेको छ । हाल कम्पनीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ६६ करोड ४० लाख रुपैयाँ ऋण लिएको छ । यसमध्ये ६४ करोड ४० लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन र २ करोड रुपैयाँ अल्पकालीन ऋण रहेको छ । ह्याम्सको आन्तरिक आम्दानी बलियो रहे पनि कम्पनीले अघिल्लो आर्थिक वर्षको नाफाबाट ६९ प्रतिशत तथा गत आर्थिक वर्षको नाफाबाट ६५ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको छ । आगामी दिनमा पनि लाभांश वितरणको नीति कस्तो रहने भन्ने विषयलाई कम्पनीको वित्तीय अवस्थाका दृष्टिले महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ । यद्यपि कम्पनीले आफ्नै क्षमता विस्तार तथा नागरिक अस्पतालमा गरिने लगानी मुख्यतः आन्तरिक स्रोत र इक्विटीबाट व्यवस्थापन गर्ने योजना बनाएको जनाएको छ । ह्याम्सले काठमाडौं उपत्यकाका ठूला तथा स्थापित बहुविशेषज्ञ अस्पतालसँग तीव्र प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा निजी क्षेत्रका ठूला कर्पोरेट अस्पतालको प्रवेश र स्थापित अस्पतालहरूको क्षमता विस्तारले स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । केही नयाँ अस्पताल परियोजना तथा स्थापित अस्पतालहरूको विस्तार कार्य अन्तिम चरणमा पुगेकाले आगामी दिनमा प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र हुने अपेक्षा गरिएको छ । यस्तो अवस्थामा अस्पतालले विस्तार गरेका नयाँ सेवा क्षेत्रमा बिरामीको संख्या बढाउन प्रतिष्ठित विशेषज्ञ चिकित्सकलाई आकर्षित गर्नु र उनीहरूलाई दीर्घकालसम्म आबद्ध राख्नु कम्पनीका लागि प्रमुख चुनौती रहने बताइएको छ । साथै, स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रसँग सम्बन्धित नियामकीय तथा प्रतिष्ठागत जोखिम पनि कम्पनीले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीका रूपमा औंल्याइएको छ ।
औषधि अभाव रोक्न न्युनतम मौज्दात राख्ने विभागको तयारी
काठमाडौं । औषधी व्यवस्था विभागले औषधी अभाव रोक्न न्यूनतम मौज्दात (मिनिमम स्टक) राख्ने व्यवस्था लागू गर्ने तयारी गरेको छ । बजारमा बेला–बेलामा देखिने औषधी अभाव समाधान गर्न विभागले मौज्दात राख्ने तयारी थालेको हो । विभागकी निमित्त महानिर्देशक शिवानी खड्गीले औषधीको उत्पादन, आयात र मूल्य निर्धारणसँग सम्बन्धित विभिन्न कारणले बजारमा अभाव देखिने बताइन् । विभागमा दर्ता भएका सबै औषधी नियमित रूपमा उत्पादन वा आयात नहुँदा कहिलेकाहीँ अभाव सिर्जना हुने उनले बताइन् । औषधीको मूल्यका कारण पनि औषधी अभाव हुने गरेको उनको भनाइ छ । ‘हामीले अहिले कुनै पनि औषधी उत्पादकले औषधी दर्ता गर्न आउदा प्रक्रिया मिलेका सबै उत्पादक कम्पनीहरुलाई दर्ता गर्ने गरेका छौँ । पैठारीकर्ताहरूबाट वेला–वेलामा अभाव हुने गरेको छ, हामीसँग लाइसेन्स लिएकै अवस्था हुन्छ तर कतिले उत्पादन गरिदिँदैनन्’, उनले भनिन्, ‘कतिले पैठारी नगर्दा बजारमा अभाव भएको पनि अवस्था छ। कहिलेकहीँ मूल्यको कारणले पनि औषधी अभाव हुने गरेको छ। अहिले मूल्यकै कारणले क्यान्सरको औषधीहरुमा एकदमै चरम अभाव पुग्यो । कोभिडकै बेलामा सिटामोलकै अभाव देखियो, जीवनजलकै अभाव देखिने यो सबै विषय भनेको एकदमै प्राइमरी मूल्यसँग नै जोडिएको विषय हो ।’ मूल्यकै कारण केही समयअघि क्यान्सर उपचारमा प्रयोग हुने औषधीमा चरम अभाव देखिएको उनले बताइन् । हाल पनि क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने औषधी अभाव नै रहेको उनले जानकारी दिइन् । केही दुर्लभ रोग (रेयर डिजिज) मा प्रयोग हुने ‘अर्फन ड्रग्स’ व्यावसायिक रूपमा कम लाभदायक हुने भएकाले उत्पादक वा आयातकर्ताले उत्पादन तथा आयातमा रुचि नदेखाउँदा पनि अभाव हुने गरेको उनले बताइन् । यस्ता औषधी नियमित रूपमा आवश्यक नपर्ने तर आवश्यक समयमा उपलब्ध नभए बिरामीको ज्यान जोखिममा पर्ने खालको औषधीलाई विभागले स्वास्थ्य सेवा विभाग, अस्पताल र अन्य सरोकारवाला निकायसँग समन्वय गरी न्युनतम मौज्दात राख्ने योजना अघि बढाएको उनले जानकारी दिइ न्। ‘कुनैकुनै औषधी एकदमै कर्मसियल्लीे भ्यालु नहुँदा खेरि पनि पैठारीकर्ता वा उत्पादकहरुले उत्पादन गरिदिँदैनन् । त्यस्तो औषधी भनेको एकदमै रेयरली कुनै रेयर डिजिजमा युज हुने अफ्र्यान ड्रग्सहरू भन्छ’, उनले भनिन्, ‘त्यो जुन बेलामा चाहिने त्यही बेलामा हामीले उपलब्ध गर्न सकेनौँ भने एकदमै ज्यान जोखिममा हुने तर रेगुलरली नचाहिने त्यस्तो औषधी पनि छन् । यस्ता औषधी मिनिमम स्टक मेन्टेन गर्नुपर्छ। आगामी दिनमा अभावमा हुने औषधी मिनिमम स्टक राख्नेगरी काम गर्ने तयारीमा छौँ ।’ खड्गीले विभागको विशेष सिफारिसमार्फत आयात भइरहेका वा नेपालमा अत्यन्त कम दर्ता भएका जीवनरक्षक औषधीको सूची तयार गरी ती औषधीको स्वदेशमै उत्पादन वा नियमित आयात सुनिश्चित गर्ने योजना रहेको बताइन् । विभागले नयाँ औषधि दर्ताका लागि आवश्यक विदेशी औषधि उद्योग निरीक्षण (जीएमपी निरीक्षण) विगत तीन वर्षदेखि गर्न सकेको छैन । जीएमपी समितिबाट सिफारिस भएका फाइलहरू मन्त्रालयमा पठाइए पनि आवश्यक निर्णय हुन बाँकी छ । यद्यपि, यस वर्षदेखि नियमित वार्षिक कार्यक्रमअनुसार विदेशी उद्योग निरीक्षण पुनः सञ्चालन गर्ने र नयाँ औषधि दर्तालाई प्राथमिकतामा राख्ने विभागको योजना छ ।
