विश्वमा नभएको व्यवस्था लाद्दै प्राधिकरण, जीवन बीमाक्षेत्र नै ध्वस्त हुने चिन्तामा अभिकर्ता
काठमाडौं । नेपाल बीमा प्राधिकरण बीमा क्षेत्रको नियामक निकायका साथै अभिभावक पनि हो । निष्पक्ष, प्रतिस्पर्धी र भरपर्दो बीमा सेवा सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी प्राधिकरणलाई दिइएको छ । यसका साथै बीमितको हकहितको प्रभावकारी संरक्षण गर्न बीमाको पूर्ण नियमन गर्ने दायित्व पनि प्राधिकरणको रहेको छ। तर, प्राधिकरण नै बीमा क्षेत्रलाई ध्वस्त पार्न लागको आरोप छ । प्राधिकरणले बीमा नियामावलीमा अभिकर्ताहरूलाई बाइपास गरेर प्रस्ताव गरेको छ । अभिकर्तासँगै समग्र बीमा क्षेत्रको अहित हुनेगरी प्राधिकरणले बीमा नियामावलीमा केही बुँदाहरू राखेको अभिकर्ताको भनाइ छ । उसो त कुनै पनि ऐन, नियम, निर्देशिका, कार्यविधि वा मापदण्ड बनाउनुपूर्व त्यस क्षेत्रका सरकारवालाहरूसँग छलफल गरिन्छ । यो विश्वको नियम हो । तर, प्राधिकरणले नियामवलीमा अभिकर्तासम्बन्धी व्यवस्था राख्दा अभिकर्तासँग छलफल त परै जाओस् सुझाव पनि मागेन । अहिले सो नियामावली अन्तिम चरणमा छ । कानुन मन्त्रालयबाट पनि स्वीकृत पाइसकेको उक्त नियामावली जारी हुने चरणमा रहेको छ । तर, नियामावलीमा अभिकर्ताको व्यवस्थाबारे उल्लेखित केही बुँदाले अहिले अभिकर्ता आन्दोलित मात्र भएका छैनन्, उनीहरूले व्यवसाय नै ठप्प पार्ने चेतावनी दिएका छन् । यी हुन् अभिकर्तालाई चित्त नबुझेका विषय : १. मान्यताप्राप्त संस्था वा बोर्डबाट १२ कक्षा उत्तीर्ण भएको व्यक्तिमात्र बीमा अभिकर्ताका लागि योग्य हुने २. एक पटक बीमा गरिसकेका बीमितको नवीकरणका आधारमा मात्र बीमा अभिकर्ताको नवीकरण हुने व्यवस्था ३. बीमित आफैले प्रत्यक्षरूपमा कमिसन बराबरको रकम नबढ्नेगरी बीमाशुल्कमा छुट ४. एकल बीमाशुल्कअन्तर्गतको कमिसन ५ वर्षसम्म किस्ता किस्सामा अभिकर्तालाई भुक्तानी दिने । माथि उल्लेखितमध्ये अभिकर्तालाई चिड्याएको भनेको बीमित आफैले प्रत्यक्षरूपमा कमिसन बराबरको रकम नबढ्नेगरी बीमाशुल्कमा छुट हुने प्रस्तावले हो । यसो गरेमा समग्र जीवन बीमाक्षेत्र नै धरासायी हुने अभिकर्ताहरूको भनाइ छ । पेशागत बीमा अभिकर्ता संघका अध्यक्ष केदारनाथ अधिकारीले यस व्यवस्था लागू भएमा जीवन बीमाक्षेत्र नै ध्वस्त हुने दाबी गरेका छन् । उनले जीवन बीमा भनेको अभिकर्ता आधारित व्यवसाय भएकाले बीमितलाई स्वयम अभिकर्ता मानेर उक्त बुँदा लागू गरेमा जीवन बीमाक्षेत्र नै धरासायी बन्ने बताए । अध्यक्ष अधिकारीका अनुसार विश्वका कुनै पनि देशमा यस प्रकारको व्यवस्था छैन । बीमित आफै जीवन बीमा कम्पनीमा गएर बीमा गरेमा अभिकर्तालाई दिने कमिसन बराबर रकम सोही बीमितलाई नै भुक्तानी दिने नियम विश्वका विकसित मुलुक जापान, अमेरिका, भारत, स्वीजरल्याण्ड, सिङ्गापुर, जर्मनी आदि देशहरूमा नभएको उनको भनाइ छ । ‘विश्वमै नभएको व्यवस्था प्राधिकरणले गर्दैछ । यसले समग्र जीवन बीमाक्षेत्र नै ध्वस्त हुन्छ, ’ अधिकारीले थपे, ‘३ करोड जनता नै अभिकर्ता भएपछि हाम्रो के काम ? हामी व्यवसाय ठप्प पाछौं, आन्दोलन गछौं ।’ तर, निर्जीव क्षेत्रमा पनि बीमित आफै बीमा गर्न गएमा उसले अभिकर्ता कमिसन बराबर रकम छुट पाउँछ । तर, जीवन बीमा किन नपाउने भन्ने प्रश्नमा उनले भने, ‘जीवन र निर्जीवनको नेचर नै फरक छ । जीवन भनेको अभिकर्तामा आधारित व्यवसाय हो भने निर्जीवन भनेको कर्पाेरेट हाउसबीच एग्रिमेन्ट भएर गरिन्छ । यो विश्वमा नै भएको नियम हो ।’
प्रस्तावकको मृत्यु भएमा बाँकी अवधि बीमाशुल्क तिर्नु नपर्ने
काठमाडौं । सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले आफ्नो ७औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा दुईवटा बीमा पोलिसी सार्वजनिक गरेको छ । कम्पनीले एउटा मुख्य र एउटा अतिरिक्त पोलिसी सार्वजनिक गरेको हो । कम्पनीले बालबच्चाको उज्जवल भविष्यका लागि सन लाइफ सुनौलो बाल समृद्धि जीवन बीमा योजना ल्याएको छ । यसैगरी, मेडिकेयर (आपतमा राहत) नामको अतिरिक्त पोलिसी सार्वजनिक गरेको छ । अतिरिक्त योजना भने म्यादी हो । याे हरेक वर्ष नवीकरण गर्नुपर्ने हुन्छ । (क) सुनौलो बाल समृद्धि योजना सुनाैलाे बाल समृद्धि याेजना बच्चा जन्मिएकाे ३१ दिनदेखि १७ वर्षको उमेरसम्मका लागि हाे । यसैगरी, प्रस्तावक (आमा वा बुबा) को उमेर १८ वर्ष पूरा भएर ५५ वर्ष ननाघेको हुनुपर्ने छ । यो बीमा अवधि ५ वर्ष देखि २५ वर्ष अवधिसम्मका लागि खरिद गर्न सकिने छ । बीमा अवधिमा बीमितको अधिकतम उमेर २५ वर्ष भन्दा बढी हुनु हुँदैन । यसैगरी, बीमा समाप्तिमा प्रस्तावकको उमेर ६५ वर्ष ननाघेको अवस्था हुनुपर्ने छ । यो पोलिसी न्यूनतम २ लाख रुपैयाँदेखि अधिकतम ५० लाख रुपैयाँ बीमांक रकमको हुनेछ । मासिक, त्रैमासिक, अर्धवार्षिक, वार्षिक र एकमुष्ठ रूपमा बीमाशुल्क भुक्तानी गर्न सकिने छ । १. जोखिम बहन समय बीमा प्रारम्भ मितिबाट २ वर्ष वा बच्चा ६ वर्षको उमेर पूरा मितिमध्ये जुनपछि आउँछ सोही मितिबाट जोखिम बहन हुनेछ । यदि बच्चाको उमेर १० वर्षको भएपछि बीमा प्रारम्भ गरिएको छ भने प्रारम्भ मितिबाट १ वर्षपछि जोखिम बहन हुनेछ । बच्चाको उमेर ११ वर्ष पुरा भएपछि बीमा गरेको हकमा सोही मितिबाट जोखिम बहन हुनेछ । प्रस्तावकको हकमा बीमा प्रारम्भ भएको मितिदेखि नै जोखिम प्रारम्भ हुनेछ । २. प्रस्तावकको मृत्यु भएको अवस्थामा प्रस्तावकको कुनैपनि समयमा मृत्यु भएमा बीमांक रकम कम्पनीले बच्चालाई भुक्तानी दिनेछ । यसैगरी, बाँकी अवधिभर भुक्तानी गर्नुपर्ने बीमाशुल्क बीमितले भुक्तानी गर्नु पर्दैन । साथै, घटना भएको मितिबाट उक्त बच्चाको पढाइका लागि कम्पनीले कुल बीमांक रकमको २ प्रतिशतले हुन आउने रकम हरेक महिना बच्चालाई भुक्तानी दिनेछ । उदाहरणका लागि यदि कसैले २० वर्षका लागि २० लाख रुपैयाँ बीमांक रकमको यो पोलिसी खरिद गरेको छ र ५ वर्षपछि प्रस्तावक तथा बच्चाको बुबा वा आमाको मृत्यु भएमा २० लाख रुपैयाँ तत्कालै बीमा कम्पनीले सो बच्चालाई भुक्तानी दिन्छ । यसैगरी, २० लाख रुपैयाँको २ प्रतिशत अर्थात ४० हजार रुपैयाँ सो बच्चालाई हरेक महिना बाँकी १५ वर्षसम्म कम्पनीले भुक्तानी दिन्छ । र, बीमितले तिर्नुपर्ने बीमाशुल्क पनि सोही दिनबाट तिर्नु पर्दैन । बीमालेख निरन्तर रहन्छ । २० वर्ष पूरा भएपछि सो बीमांक रकम र आर्जित बोनोस एकमुष्ठ रूपमा कम्पनीले फेरि सोही बच्चालाई भुक्तानी दिन्छ । २. बीमित बच्चाको मृत्यु भएमा जोखिम प्रारम्भ हुनुपूर्व बीमित बाल बालिकाको मृत्यु भएमा भुक्तानी गरेको सबै बीमाशुल्क फिर्ता हुनेछ । र बीमा योजना स्वतः रद्द हुनेछ । जोखिम सुरु भएपछि बालबालिकाको मृत्यु भएमा बीमाङ्क रकमको २५ प्रतिश र आर्जित बोनस वा भुक्तानी गरिएको बीमा शुल्क जुन धेरै हुन्छ, सोही रकम फिर्ता हुनेछ । र, पोलिसी स्वत: रद्द हुनेछ । २. बीमित बच्चा र प्रस्तावकको एकै साथ मृत्यु भएमा पूरै बीमांक रकमको १२५ प्रतिशत रकम र आर्थित बोनस जोड्दा जति हुन्छ उक्त रकम फिर्ता हुनेछ । अर्थात २० लाख रुपैयाँको बीमांक भएमा २५ लाख रुपैयाँ र सो समयसम्म आर्जित बोनस फिर्ता हुन्छ । पोलिसी स्वतः रद्द हुनेछ । छुट वार्षिक रूपमा बीमाशुल्क भुक्तानी गर्दा २ प्रतिशतसम्म छुट हुनेछ । अर्धवार्षिक रूपमा भुक्तानी गर्दा १ प्रतिशत र त्रैमासिक रूपमा भुक्तानी गर्दा छुट पाइने छैन । मासिक रूपमा बीमाशुल्क भुक्तानी गर्दा ५ प्रतिशत थप गर्नुपर्ने हुन्छ । यदि वार्षिक एक लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क भुक्तानी गर्नुपर्ने छ भने वार्षिक रूपमा भुक्तानी गर्दा ९८ हजार रुपैयाँ भुक्तानी गर्दा हुन्छ । यसैगरी, अर्धवार्षिक रूपमा भुक्तानी गरेमा ९९ हजार भुक्तानी गर्नुपर्छ । त्रैमासिक रूपमा १ लाख रुपैयाँ नै भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ । मासिक रूपमा भुक्तानी गरेमा १२ महिनासम्म भुक्तानी गरेको रकम १ लाख ५ हजार हुन जान्छ । अर्थात, वार्षिक भुक्तान गर्दा बीमितलाई नै फाइदा हुने देखिन्छ । (ख) मेडिकेयर (आपतमा राहत) ः यो राइडर (अतिरिक्त) पोलिसी हो । यो म्यादी पोलिसी हो । हरके एक वर्षमा यसको नवीकरण गर्नुपर्ने हुन्छ । यो पोलिसीले दुर्घटना र घातक रोकको लागि क्षतिपूर्ति प्रदान गर्दछ । दुर्घटना र घातक रोग गरी १५ वटा अवस्थाको यो पोलिसीले बहन गर्छ । यो पोलिसी अन्य मुख्य पोलिसी खरिद गर्दा सँगसँगै खरिद गर्ने पोलिसी हो । यो मात्र खरिद गर्न पाइँदैन । ५ वर्ष पूरा भएको र ६९ वर्ष ननाघेको व्यक्तिले यो पोलिसी अतिरिक्तको रूपमा लिन सक्नेछ । पोलिसीले क्षतिपूर्ति प्रदान गर्ने दुर्घटना र घातक रोकको सूची: १. सडक, घर वा कार्यस्थलमा हुने दुर्घटना २. एपेन्डिसाइटिस ३. प्यान्क्रियाटाइटिस ४. हृदयाघात ५. मस्तिष्कघात ६. विद्युतीय तथा अन्य जलन ७. डुबान ८. खाद्य विषाक्तता वा विषाधिबाट हुने संक्रमण ९. आन्द्रामा रगत बग्ने १०. कीरारसर्प टोकाइ ११. तापघात १२. मस्तिष्कमा चोट १३. गर्भाशय बाहिरको गर्भ १४. मानसिक स्वास्थ्य संकट १५. घाउमा संक्रमण शुल्क र बीमांक एक लाख रुपैयाँ बीमांक रकमको यो पोलिसी खरिद गर्दा १ हजार ३९३ रुपैयाँ बीमाशुल्क लाग्छ । अर्थात माथि उल्लेखित रोग तथा दुर्घटना भएमा एक लाख रुपैयाँसम्मको उपचार खर्च यस पोलिसीले गर्नेछ । आपतकालीन अवस्थामा निम्न सुविधाहरू पाउन सकिन्छ: शल्यक्रियासहित अस्पतालमा रहँदाः पहिलो २ दिनको लागि प्रत्येक दिन बीमाङ्क रकमको २५५ तत्पश्चात थप ५ दिन सम्मको लागि प्रत्येक दिन बीमाङ्क रकमको १० प्रतिशत । शल्यक्रिया बिना अस्पतालमा रहँदाः १० दिन सम्मको लागि प्रत्येक दिन बीमाङ्क रकमको १० प्रतिशत। यो सुविधा निम्न अवस्थाहरुमा लागू हुँदैनः १. नियमित स्वास्थ्य जाँच भइरहेको स्वास्थ्य समस्याहरूको लागि आपतकालीन भर्ना वा इएम् मार्फत नियमित अस्पताल भर्नाहरूमा लागू हुँदैन । २. गैरकानुनी रूपमा संलग्न भएर घाइते भई बिरामी भएमा लागू हुँदैन, अस्पताल भर्ना अवधि २४ घण्टाभन्दा कम भएमा यो सुविधा लागू हुँदैन ।
सिटिजन्स बैंकको लाभांश घोषणा, यस्तो छ इतिहास
काठमाडौं । सिटिजन्स बैंकले लाभांश घोषणा गरेको छ । बैंकको सोमबार बसेको सञ्चालक समितिको बैठकले गत वर्षको नाफाबाट ४.२१ प्रतिशत लाभांश प्रस्ताव गरेको हो । यससँगै बैंकले आफ्नो लाभांश वितरणमा निरन्तरता दिएको छ । बैंकले गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को नाफाबाट सेयरधनीहरूलाई हाल कायम चुक्ता पुँजी १४ अर्ब २० करोड ९ लाख रुपैयाँको ४ प्रतिशतका दरले ५६ करोड ८० लाख ३८ हजार ९६० रुपैयाँ बोनस सेयर र कर प्रयोजनका लागि ०.२१ प्रतिशतका दरले २ करोड ९८ लाख ९६ हजार ७८७ रुपैयाँ नगद गरी कुल ४.२१ प्रतिशत अर्थात् ५९ करोड ७९ लाख ३५ हजार ७४७ रुपैयाँ लाभांश प्रस्ताव गरेको हो । बैंकले प्रस्ताव गरेको लाभांश नेपाल राष्ट्र बैंकबाट स्वीकृत भई आगामी वार्षिक साधारणसभाबाट पारितपश्चात सेयरधनीहरूलाई वितरण गरिनेछ । विगत १८ वर्षदेखि वित्तीय सेवा प्रदान गर्दै आएको यस बैंकले सर्वसाधारणलाई आईपीओ जारी गर्नेदेखि नै निरन्तर लाभांश वितरण गर्दै आएको छ । आर्थिक वर्ष २०६५/६६ देखि आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्मको औषत लाभांश दर ११.५६ प्रतिशत रहेका बैंकले जनाएको छ । प्रस्तावित लाभांशसहित पछिल्लो १० वर्षको औषत लाभांश दर १२.१० प्रतिशत हुन आउने बैंकको दाबी छ । यसअघि बैंकले आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा ५.७९ प्रतिशत र आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा ९ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको थियो । त्यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा बैंकले सेयरधनीहरुलाई १२.९१३ प्रतिशत बोनस सेयर र ३.०८७ प्रतिशत नगद गरी कुल १६ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो । यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा बैंकले आफ्ना सेयरधनीहरूलाई ८ प्रतिशत बोनस र ३ प्रतिशत नगद गरी कुल ११ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो । यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा ३ प्रतिशत बोनस र १२ प्रतिशत नगद गरि कुल १५ प्रतिशत, आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा ३.६२८ प्रतिशत बोनस सेयर र १.६३५ प्रतिशत नगद गरी कुल ५.२६३ प्रतिशत, आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा १६ प्रतिशत बोनस र १ प्रतिशत नगद गरि कुल १७ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो । बैंकले आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा १५.८ प्रतिशत बोनस र ०.८३ प्रतिशत नगद गरि कुल १६.६३ प्रतिशत लाभांश, आर्थिक वर्ष २०७१/७२ मा २० प्रतिशत बोनस र १.०५ प्रतिशत नगद गरि कुल २१.०५ प्रतिशत, आर्थिक वर्ष २०७०/७१ मा १३ प्रतिशत बोनस र ५.९५ प्रतिशत नगद गरि कुल १८.९५ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो । यसैगरी, आर्थिक वर्ष २०६९/७० मा १५ प्रतिशत, आर्थिक वर्ष २०६८/६९ मा ८.४२ प्रतिशत नगद र आर्थिक वर्ष २०६७/६८ मा ५ प्रतिशत बोनस र ५.५३ प्रतिशत नगद गरि कुल १०.५३ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो ।
