६० अर्बको सिमेन्ट व्यापार ३० अर्बमा झर्यो, कुन उद्योगीको वर्चस्व बढी ?
काठमाडौं । आन्तरिक बजारले धान्न नसकेको खपत भारतीय बजारमा निर्यात गरेर मनग्य कमाउने सिमेन्ट उद्योगहरूको सपना सपनामै विलीन हुन थालेको छ । २०७९ असारमा भारतमा पहिलो पटक सिमेन्ट निर्यात सुरु गरेर खुसीको सन्देश सम्प्रेषण गरेको सिमेन्ट बजार अहिले मरणासन्न अवस्थामा छ । वार्षिक साढे दुई करोड टन उत्पादन क्षमता भएको सिमेन्ट उद्योगहरूको अहिले करिब एक करोड टन उत्पादन मुस्किलले हुन्छ । सरकारको कमजोर पुँजीगत खर्च, बजारको न्यून माग, सुस्त बनेको निर्माण क्षेत्र र पूर्वाधार निर्माणमा मन्दीलगायत कारणले उपभोक्ताबाट सिमेन्टको माग छैन । बजारमा माग नहुँदा उद्योगीले उत्पादन घटाए । परिणामस्वरूप सिमेन्ट उद्योगहरूको व्यापार ठूलो परिमाणले खस्किएको छ । निर्यातले व्यापार बढ्ने आशा गरेका उद्योगीहरूमा निराशा थपिएको छ । अहिले अधिकांश उद्योगहरू क्षमताको २५ प्रतिशतसम्म मात्रै सञ्चालन भइरहेको उद्योगीहरूले बताइरहेका छन् । ‘व्यापार घट्यो, घाटा बेहोर्नुपर्यो र उद्योगहरू धमाधम बन्द भए’ भनेर गुनासो गरिरहेका उद्योगीहरूको सिमेन्ट उद्योगको वित्तीय विवरणले के देखाउँछ ? के साँच्चिकै नेपाली सिमेन्ट उद्योगहरू संकटको अवस्थामा पुगेका हुन् त ? आउनूस्, यस विषयमा चर्चा गरौं । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को चौथो त्रैमासको वित्तीय विवरण हेर्दा पब्लिक कम्पनी सोनापुर सिमेन्ट उद्योग ४७ करोड रुपैयाँ घाटामा छ । पब्लिक कम्पनी घोराही सिमेन्ट एक अर्ब २१ करोड रूपैयाँ घाटामा छ भने अन्य दुई पब्लिक कम्पनी सर्वोत्तम २१ करोड ३८ लाख र शिवम सिमेन्ट २५ करोड नाफामा छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यी दुइटै उद्योगको नाफा घटेको छ । सर्वोत्तम सिमेन्टको नाफा १७ करोड ४२ लाख रुपैयाँ घटेको छ भने शिवमको नाफा ३४ करोड ४५ लाख रुपैयाँ घटेको छ । व्यापार कम भएकै कारण यी उद्योगहरूको नाफा घटेको हो । पब्लिक कम्पनी सोनापुर सिमेन्टको व्यापार विगतका वर्षको तुलनामा उल्लेख्यरूपमा घटेको छ । सोनापुर सिमेन्टले आव २०८०/८१ मा १ अर्ब ६३ करोड, आव २०७९/८० मा साढे १ अर्ब ७३ करोड, आव २०७८/७९ मा २ अर्ब ३७ करोड, आव २०७७/७८ मा पौने ३ अर्ब रुपैयाँको व्यापार गरेको थियो । यो चार वर्षको अवधिमा सोनापुर सिमेन्टको व्यापार उल्लेख्यरूपमा घटेको छ । जसको नेतृत्व रतनलाल टोयलले गरिरहेका छन् । यस्तै, अर्को पब्लिक कम्पनी सर्वोत्तम सिमेन्टको हालत पनि त्यस्तै छ । बुक बिल्डिङ विधिबाट सर्वसाधारण सेयर जारी गरेको यस उद्योगको व्यापारमा पनि पछिल्लो समय घटेको छ । आव २०८०/८१ मा यस उद्योगको व्यापार साढे ६ अर्ब ३७ करोड, आव २०७९/८० मा साढे ५ अर्ब, आव २०७८/७९ मा ७ अर्ब ८८ करोड, आव २०७७/७८ मा करिब ९ अर्ब रुपैयाँ बराबरको व्यापार गरेको थियो । यो चार वर्षको अवधिमा यस सिमेन्ट उद्योगकमो व्यापारमा ठूलो गिरावट आएको छ । जसको नेतृत्व विष्णु न्यौपानेले गरिरहेका छन् । लक्की, शारदा र गोयल ग्रुपको मुख्य लगानी रहेको पब्लिक कम्पनी शिवम् सिमेन्टको व्यापार पनि खस्किएको छ । उद्योगी सुरेन्द्र गोयलले नेतृत्व गरिरहेको शिवम् सिमेन्टमा ८८ प्रतिशत संस्थापक र १२ प्रतिशत सर्वसाधारणको सेयर छ । यस उद्योगको व्यापार पनि चार वर्षको अवधिमा व्यापार ६ अर्ब बढीले घटेको छ । आव २०७७/७८ मा ९ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ बराबरको व्यापार गरेको यस सिमेन्ट उद्योगले आव २०८०/८१ मा ७ अर्बको व्यापार गरेको छ । अघिल्लो आवको तुलनामा यस उद्योगको व्यापार २ अर्बले घटेको छ । अर्को पब्लिक कम्पनी घोराही सिमेन्टको अवस्था पनि अन्यको भन्दा फरक छैन । प्रिमियम मूल्यमा आईपीओ जारी गरेको घोराही सिमेन्टको व्यापारमा पनि ठूलो गिरावट आएको छ । व्यापारिक ग्रुप त्रिवेणी समूह र विशाल ग्रुपको लगानी रहेको घोराही सिमेन्टको नेतृत्व पुरुषोत्तम लाल संघाईले गरिरहेका छन् । यस सिमेन्ट उद्योगको व्यापारमा २०७७ देखि निरन्तर गिरावट देखिएको छ । आव २०७८/७९ मा घोराही सिमेन्टको व्यापार ५ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ थियो । आव २०७९/८० मा ४ अर्ब ७९ करोड र आव २०८०/८१ मा यस उद्योगले साढे ४ अर्ब रुपैयाँको व्यापार गरेको छ । पब्लिक कम्पनीहरूको व्यापार र नाफा उल्लेख्य रूपमा घटेको सार्वजनिक वित्तीय विवरणले देखाउँछ । सार्वजनिक कम्पनीका रूपमा अगाडि बढेका सिमेन्ट उद्योगको व्यापार खस्किँदा निजी उद्योगहरूको व्यापारको अवस्था के होला ? ठूलो उद्योगीहरूले नाफा कमाएका होलान् वा छैनन् होला ? आउनूस्, अब यो जिज्ञासालाई पनि मेटाऔं । नेपालमा पाँच दर्जन बढी सिमेन्ट उद्योगहरू छन् । तीमध्ये अधिकांश बन्द भइसकेका छन् भने कतिपय आधा क्षमतामा मात्रै सञ्चालित छन् । सञ्चालनको अवस्थामा रहेका केही प्रमुख सिमेन्ट उद्योगलाई नमुनाका रूपमा लिएर समग्र उद्योगको व्यापारको वस्तुस्थिति प्रस्तुत गर्ने प्रयत्न यो समाचारमा गरिएको छ । बृज सिमेन्ट बृज सिमेन्टमा पाँच व्यक्ति तथा संस्थाको लगानी छ । यो उद्योगमा केडिया अर्गनाइजेसनको ५० प्रतिशत सेयर रहेको छ भने बाँकी भारतको शान्ता सिमेन्ट प्राइभेट लिमिटेडको रहेको छ । बृजले दुइटा ब्रान्डमा ओपीसी र पाँच ब्रान्डमा पीपीसी सिमेन्ट उत्पादन गर्ने गरेको छ । ताराचन्द केडियाले नेतृत्व गरिरहेको यो सिमेन्टको व्यापार पनि खस्किएको छ । पछिल्लो समय निर्माण कार्यमा देखिएको सुस्तताका कारण सिमेन्ट कम्पनीहरूको व्यापारमा भारी गिरावट देखिएको कम्पनीको भनाइ छ । यस उद्योगले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को मध्येसम्म सवा १ अर्बको मात्रै व्यापार गरेको छ । यस उद्योगले आव २०७९/८० मा २ अर्ब १२ करोड, आव २०७८/७९ मा साढे १ अर्ब र आव २०७७/७८ मा करिब ३ अर्ब रुपैयाँको व्यापार गरेको थियो । यो चार वर्षको अवधिमा बृज सिमेन्टको व्यापार पनि उल्लेख्य रूपमा खस्किएको छ । सीजी सिमेन्ट पाल्पामा अवस्थित नेपालको ठूलो सिमेन्ट उद्योगमध्ये एक हो सीजी सिमेन्ट । यसको वार्षिक उत्पादन क्षमता ४ लाख टन छ । उद्योगले भारतमा समेत सिमेन्ट निर्यात गर्ने लक्ष्य राखेको छ । नेपालमा एक मात्रै डलर अर्बपति विनोद चौधरीको सीजी ग्रुपको लगानी रहेको सीजी सिमेन्टको हालत पनि अन्य सिमेन्ट उद्योगभन्दा फरक छैन । उद्योगले आव २०८०/८१ एक अर्ब ३७ करोड रुपैयाँ बराबरको मात्रै व्यापार गरेको छ । यस उद्योगले भारतको चर्चित अदानी ग्रुपसँग सिमेन्ट व्यापारका लागि रणनीतिक साझेदारी पनि गरेको छ । होङ्सी शिवम सिमेन्ट ९ वर्षअघि स्थापना भएको होङ्सी शिवम सिमेन्ट प्रालिको व्यापार पनि सन्तोषजनक छैन । हङकङ रेड लायन सिमेन्टको ७० प्रतिशत र शिभम् होल्डिङ्स प्रालिको ३० प्रतिशत सेयर स्वामित्व रहेको यस उद्योगको व्यापार आव २०८०८१ को मध्येमा पौने ५ अर्बमा सीमित बनेको छ । चार वर्षअघि १७ अबको व्यापार गर्ने यो उद्योगको अघिल्लाे आव २०७९/८० मा १३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको व्यापार थियो भने आव २०७८/७९ मा १७ अर्ब रुपैयाँ बराबरको व्यापार भएको थियो । नवलपरासीको विनयी त्रिवेणी गाउँपालिकामाा रहेको यस कम्पनीले सिमेन्ट प्लान्ट, क्लिङ्कर (अर्धप्रशोधित सिमेन्ट) र सिमेन्ट उत्पादन गर्दै आएको छ । वार्षिक रूपमा २० लाख टन क्लिंकर र २३ लाख टन ग्रिडिङ उत्पादन गर्ने कम्पनीको क्षमता छ । यस कम्पनीले हाल ओपीसी र पीपीसी सिमेन्ट उत्पादन र बिक्री गर्दै आएको छ । अर्घाखाँची सिमेन्ट अर्घाखाँची सिमेन्टमा तीन ठूला व्यावसायिक घरानाको लगानी छ । सिद्धार्थ ग्रुपको ३५ प्रतिशत, मुरारका ग्रुपको ३० प्रतिशत, केडिया ग्रुपको १७.५ प्रतिशत र भारतीय कम्पनी उमा सिमेन्ट इन्टरनेसनलको १७.५ प्रतिशत स्वामित्व रहेको यस उद्योगको नेतृत्व उद्योगी पशुपति मुरारकाले गरिरहेका छन् । यो उद्योगको व्यापार पनि सन्तोषजनक छैन । यस उद्योगले आव २०८०/८१ मा साढे ३ अर्बको व्यापार गरेको छ भने अघिल्लो आव २०७९/८० मा ५ अर्ब ७७ करोड, आव २०७८/७९ मा साढे ७ अर्ब र आव २०७७/७८ मा पौने ९ अर्बको व्यापार गरेको थियो । यस उद्योगले ओपीसी र पीपीसी सिमेन्ट अर्घाखाँची ब्राण्डमा बिक्री गर्दै आएको छ । हाल कम्पनी वार्षिक १० लाख मेट्रिक टन क्लिङ्कर र ८ लाख मेट्रिक टन ग्रान्डिङ सिमेन्ट उत्पादन गर्न सक्ने क्षमतामा सञ्चालन भइरहेको छ । पाल्पा सिमेन्ट आरएमसी ग्रुपको लगानी रहेको पाल्पा सिमेन्टको प्रबन्ध निर्देशक राजेश अग्रवाल हुन् । अहिले उद्योगले भारतमा सिमेन्ट निर्यात पनि गरिरहेको छ । सन् २००९ मा स्थापना भएको कम्पनीले सन् २०१९ देखि क्लिङ्कर र सन् २०२० देखि सिमेन्टको व्यावसायिक उत्पादन सुरु गरेको थियो । नवलपरासीमा रहेको सिमेन्ट उद्योगले वार्षिक ५ लाख ९० हजार मेट्रिक टन क्लिङ्कर र ७ लाख ३० हजार मेट्रिक टन सिमेन्ट उत्पादन क्षमता छ । भारतमा निर्यात गरे पनि उद्योगको व्यापार भने बढ्न सकेको छैन । यस उद्योगले आव २०८०/८१ को मध्येसम्म पौने २ अर्बको मात्रै व्यापार गरेको देखिन्छ भने अघिल्लो आव २०७९/८० मा सवा ४ अर्ब, आव २०७८/७९ मा पौने ४ अर्ब र आव २०७७/७८ मा साढे ४ अर्ब रुपैयाँको व्यापार गरेको थियो । मारुती सिमेन्ट मारुती सिमेन्टको व्यापार पनि घटेको छ । आव २०८०/८१ को मध्येसम्म यस उद्योगको व्यापार ३ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ, आव २०७९/८० मा ४ अर्ब ३३ करोड र आव २०७८/७९ मा ५ अर्ब बढी रकम बराबरको कारोबार थियो । विसं २०५२ सालमा सुरु भएको मारुती सिमेन्ट नेपालको ठूलोमध्येको एक सिमेन्ट उत्पादक कम्पनी हो । यस उद्योगमा राठी ग्रुप र गोयल ग्रुपको लगानी छ । यो उद्योगको नेतृत्व नन्दकिशोर राठीले गरिरहेका छन् । कम्पनीको व्यापारमा कमी आउनुको कारण विदेशी मुद्रा सटहीमा हुने उतारचढावका साथै प्रतिस्पर्धी, सिमेन्ट बजार नेपाल विद्युत प्राधिकरणले दाबी गरेको ट्रंकलाइनको महसुल तथा विद्युत आपूर्तिको समस्या रहेको बताइएको छ । जगदम्बा ग्रुप शंकर र शौरभ ग्रुपको लगानी रहेको यो सिमेन्टको स्थापना विसं २०५६ सालमा स्थापना भएको थियाे । रुपन्देहीको भैरहवामा अवस्थित यस उद्योगको उत्पादन क्षमता दैनिक १ हजार टन छ । यो उद्योगको नेतृत्व शंकर अग्रवालले गरेका छन् । यसकाे व्यापार पनि विगतको तुलनामा खस्किएको छ । आव २०७९/८० मा १ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ व्यापार रहेको यस उद्योगको आव २०७८/७९ मा २ अर्ब ६८ करोड र आव २०७७/७८ मा करिब ३ अर्ब रुपैयाँ थियो । यी आधा दर्जन उद्योगको हालत पनि त्यस्तै काबेली सिमेन्ट उद्योगको वार्षिक क्षमता १६ लाख १० हजार टन छ । तर, उद्योगको उत्पादन र व्यापार भने बर्सेनि घट्दै गएको छ । झापाको हल्दिबारीमा रहेको यो सिमेन्ट उद्योगको नेतृत्व अर्जुनकुमार मैनालीले गरिरहेका छन् । आव २०७७/७८ मा उद्योगको व्यापार ४३ करोड रुपैयाँ थियो । तर, अहिले घटेको छ । यस्तै, भूगर्भ सिमेन्टको व्यापार पनि विगतको तुलनामा घटेको छ । आव २०७७/७८ मा २ अर्ब बढीको व्यापार गर्ने यो उद्योगले २०८०/८१ को मध्यतिर साढे १ अर्ब मात्रैको व्यापार गरेको छ । यस उद्योगको प्रबन्ध निर्देशकका रूपमा नन्दीकिशोर पौडेल र सीईओको रूपमा दीपकराज गिरीले काम गरिरहेका छन् । अग्नि, शुभ श्री, सम्राट र सप्तकोशी सिमेन्टको व्यापारमा पनि ठूलो गिरावट आएको छ । अग्नि सिमेन्टले आव २०७७/७८ मा ८८ करोड रुपैयाँको व्यापार गर्ने यस उद्योगले आव २०७९/८० मा ७० करोड रुपैयाँको मात्रै व्यापार गरेको छ । मुख्य कच्चा पदार्थका रूपमा क्लिङ्कर, स्ल्याग, फ्लाइस, जिप्सम कच्चा मालमा कम्पनीको बढी खर्च हुने गरेको छ । यस उद्योगको अध्यक्ष कृष्णप्रसाद पोखरेल छन् । उनी शुभश्री अग्नि सिमेन्टका सञ्चालक पनि हुन् । ताराप्रसाद पोखरेल उद्योगको प्रबन्ध सञ्चालक रहेका छ्न् । त्यस्तै, सप्तकोशी सिमेन्टको पनि व्यापार घटेको छ । यस सिमेन्ट उद्योगले आव २०७९/८० मा २ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँको व्यापार गरेको छ । नेपाल सिमेन्ट उद्योग संघका महासचिव केशव उप्रेती अहिले सिमेन्टको व्यापार औसतमा ६० प्रतिशतसम्म खस्किएको बताउँछन् । उनका अनुसार राम्रै चलिरहेका उद्योग पनि ५०/६० प्रतिशतको क्षमतामा मात्रै सञ्चालन भइरहेका छन् । ‘अधिकांश उद्योगले उत्पादन युनिट बन्द गरेका छन् । बजारमा माग छैन । बजार विगतको तुलनामा राम्रै खस्किएको छ,’ उनले भने । महासचिव उप्रेतीका अनुसार अहिले सिमेन्ट निर्यात पनि हुन सकेको छैन । ‘एक दुई उद्योगले निर्यात गर्थे । तर, ती उद्यागको पनि सर्टिफिकेट सकिनै लागेको छ । भारतले निर्यातका लागि त्यहाँको सरकारबाट गुणस्तर प्रमाणीकरण प्रमाणपत्र दिन सकेको छैन,’ उनले भने । गत आवमा ३ अर्ब ८५ करोडको सिमेन्ट तथा क्लिङ्कर निर्यात भएको छ । गत आवमा २८ लाख ३९ हजार टन सिमेन्ट तथा क्लिङ्कर भारततर्फ निर्यात भएको भन्सार विभागले जनाएको छ । जसमा ५ लाख सात हजार टन क्लिङ्कर २३ लाख ३२ हजार टन सिमेन्ट रहेको छ । अघिल्लो आवमा ७७ करोड ९३ लाख बराबरको १० लाख चार हजार टन मात्र सिमेन्ट तथा क्लिङ्कर निर्यात भएको थियो । नेपाली सिमेन्ट उद्योगसँग वार्षिक तीन खर्ब रुपैयाँ बराबरको उत्पादन क्षमता छ । अहिले नेपालमा करिब एक खर्ब रुपैयाँ बराबरको सिमेन्ट उत्पादन भइरहेको उद्योगी बताउँछन् । तर, उत्पादन भएको सिमेन्ट बजारले माग गरिरहेको छैन । उत्पादन भएको सिमेन्टले पनि बजार नपाउँदा उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्न चुनौती भइरहेको उद्योगीहरू बताउँछन् । विश्व महामारीका रूपमा फैलिएको कोभिड-१९ पछि देशको अर्थतन्त्र सुस्त बन्दा सिमेन्ट उद्योग त्यसको प्रत्यक्ष मारमा परेको तथ्यांकबाट प्रष्ट हुन सकिन्छ । अर्थतन्त्र सिथिल बन्दा र बजारमा निर्माणजन्य काम नहुँदा सिमेन्टको माग हुन सकेन र परिणामस्वरूप उद्योगहरू संकटमा फस्दै गएका हुन् । अघिल्लो आव ६० अर्ब बढी कारोबार गरेका यी उद्योगले गत वर्षको मध्यसम्म त्यसको आधा अर्थात् ३० अर्बको हाराहारीमा मात्रै व्यापार गरेका छन् । यो एक वर्षको अवधिमा यी सिमेन्ट उद्योगको व्यापार ५०.८० प्रतिशत घटेको तथ्यांकले देखाउँछ । ८४ अर्ब ऋणका लागि रेटिङ सिमेन्ट उद्योगहरूले ऋणका लागि पनि धमाधम रेटिङ गराउन थालेका छन् । हालसम्म डेढ दर्जन उद्योगले ऋणका लागि रेटिङ गराएका छन् । आव २०८०/८१ मा डेढ दर्जन सिमेन्ट उद्योगले ८४ अर्ब ऋणका लागि रेटिङ गराएका हुन् । तथ्यांकअनुसार बृज सिमेन्टले साढे ८९ करोड, सर्वोत्तमले ४ अर्ब २६ करोड, सीजीले १३ अर्ब, शिवमले ३ अर्ब २० करोड, होङ्शीले २ अर्ब ३२ करोड र अर्घाखाँचीले साढे ४ अर्ब रुपैयाँ ऋणका लागि रेटिङ गराएको हो । पाल्पा सिमेन्टले ७२ करोड, मारुतीले पौने ७ अर्ब, जगदम्बाले १ अर्ब २३ करोड, काबेलीले ५९ करोड, भूगर्भले २ अर्ब २५ करोड, अग्निले ८८ करोड, शुभ श्रीले साढे ५ अर्ब, सप्तकोशीले १ अर्ब १२ करोड, सम्राटले १२ अर्ब, सोनापुरले ७ अर्ब र घोराहीले १० अर्ब रुपैयाँ ऋणका लागि रेटिङ गराएको छ ।
सेयर कारोबारबाट नबिल र हिमालयनको बढी कमाइ, कुनको कति ?
काठमाडौं । तीन महिनाको अवधिमा वाणिज्य बैंकहरूले सेयर कारोबारबाट २ अर्ब बढी आम्दानी गरेका छन् । चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा असोजसम्म बैंकहरूले सेयर कारोबारबाट २ अर्ब २४ करोड ७८ लाख रुपैयाँ बढी सेयर आम्दानी गरेका हुन् । जबकि गत वर्षको सोही अवधिमा १ अर्ब ६२ करोड ५६ लाख रुपैयाँ बढी यस्तो आम्दानी गरेका थिए । गत वर्षको तुलनामा बैंकहरूको सेयर कारोबारबाट हुने आम्दानी ३८.२७ प्रतिशत बढेको देखिन्छ । बैंकहरूले निक्षेप संकलन गरेर कर्जा लगानीबाहेक अन्य गतिविधिबाट पनि आम्दानी गरिरहेको हुन्छ । अन्य गतिविधिबाट हुने आम्दानीलाई बैंकहरूले अन्य सञ्चालन आम्दानीमा समावेश गरेका हुन्छन् । जसमा बैंकहरूले गरेको विदेशी विनिमयको पुनः मूल्यांकन आम्दानी, धितोपत्र अर्थात् सेयर बजारमा गरिएको सेयर खरिदबिक्रीबाट हुने नाफालाई अन्य सञ्चालन आम्दानी तथा घाटामा समावेश गर्ने गरेका छन् । साथै, सेयर लगानी गरेका कम्पनीबाट प्राप्त लाभांशलाई सोही सूचकमा राखिएको हुन्छ । यस्तै, सम्पत्तिको बिक्रीमा हुने नाफा नोक्सान, सञ्चालित लिज आम्दानी र सुन चाँदीको बिक्रीमा हुने नाफा नोक्सान पनि अन्य सञ्चालन आम्दानीमा समावेश गरिएको हुन्छ । समीक्षा अवधिमा यस्तो आम्दानी सबैभन्दा नबिल बैंकको बढेको देखिन्छ । नबिलको ३८४.७५ प्रतिशत बढेर २६ करोड ३७ लाख रुपैयाँ अन्य सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । जबकि गत वर्षको असोजसम्म बैंकले ५ करोड ४४ लाख रुपैयाँ मात्रै अन्य सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । यस्तै, हिमालयन बैंकको २४२.६४ प्रतिशत बढेर ४ करोड ५ लाख रुपैयाँ, ग्लोबल आइएमई बैंकको १६७.४७ प्रतिशत बढेर ६ करोड २५ लाख रुपैयाँ, सिटिजन्स बैंकको १५७.२६ प्रतिशत बढेर ७ करोड ४० लाख रुपैयाँ, प्राइम बैंकको १४९.९४ प्रतिशत बढेर १७ करोड ३२ लाख रुपैयाँ अन्य सञ्चालन आम्दानीबाट गरेका छन् । यस्तै, कृषि विकास बैंकको ९८.२३ प्रतिशत बढेर २६ करोड ४१ लाख रुपैयाँ, सानिमा बैंकको ६३.३४ प्रतिशत बढेर १२ करोड रुपैयाँ, सिद्धार्थ बैंकको ६०.९१ प्रतिशत बढेर १५ करोड ३२ लाख रुपैयाँ, माछापुच्छ्रे बैंकको ४८.२ठ प्रतिशत बढेर २ करोड ८७ लाख रुपैयाँ अन्य सञ्चालन आम्दानी गरेका छन् । नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा बैंकको ३९.२६ प्रतिथशत बढेर १६ करोड ६९ लाख रुपैयाँ, एनआईसी एशिया बैंकको २६.३१ प्रतिशत बढेर १४ करोड ८४ लाख रुपैयाँ, कुमारी बैंक बैंकको २५.५३ प्रतिशत बढेर २२ करोड ८० लाख रुपैयाँ सेयर कारोबार लगायतबाट आम्दानी गरेका हुन् । तर, समीक्षा अवधिमा विभिन्न ७ बैंकको भने सेयर कारोबार लगायत अन्य सञ्चालन आम्दानी घटेको देखिन्छ । गत साउनदेखि असोजसम्म एभरेष्ट बैंकको सबैभन्दा धेरै यस्तो आम्दानी घटेको देखिन्छ । बैंकको यस्तो आम्दानी ९३.९४ प्रतिशत घटेर १८ लाख ९८ हजार रुपैयाँ गरेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा ३ करोड १३ लाख रुपैयाँ यस्तो आम्दानी गरेको थियो । यस्तै, नेपाल एसबीआई बैंकको ५८.३२ प्रतिशत घटेर १ करोड २९ लाख रुपैयाँ, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ३७.७८ प्रतिशत घटेर १० करोड ३९ लाख रुपैयाँ, प्रभु बैंकको ३३.४९ प्रतिशत घटेर ५ करोड ५६ लाख रुपैयाँ, लक्ष्मी सनराइज बैंकको १६.४३ प्रतिशत घटेर १७ करोड ८९ लाख रुपैयाँ, नेपाल बैंकको ९.८८ प्रतिशत घटेर ९ करोड १३ लाख रुपैयाँ र एनएमबी बैंकको ५.६४ प्रतिशत घटेर ७ करोड ५ लाख रुपैयाँ सेयर कारोबार लगायतबाट आम्दानी गरेको तथ्यांक छ । तर, गत वर्ष अन्य सञ्चालन आम्दानी ऋणात्मक रहेको स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको यसपटक भने ८८ लाख ५५ हजार रुपैयाँ धनात्मक छ । गत वर्षको असोजसम्म ५८ लाख ८२ हजार रुपैयाँ नोक्सानीमा थियो ।
विश्वका ‘टप टेन’ औषधी उद्योग, यस्तो छ वार्षिक आम्दानी
काठमाडौं । विश्वमा औषधी उद्योगले आफ्नो उत्पादन बढाउँदै मनग्य आम्दानी गरिरहेका छन् । विभिन्न क्षेत्रमा औषधी, खोप उत्पादन गर्दै आएका विश्वका १० वटा कम्पनीले क्यान्सर, इम्युनोलजी, र खोपहरूमा नवीनतम् उपचारहरू गरिरहेका छन् । लगानी र उच्च माग भएको क्षेत्रमा ध्यान केन्द्रित गरेर विश्व बजारमा अग्रणी रहेका १० वटा औषधी उद्योगकाे विषयमा यहाँ चर्चा गरिएकाे छ । १. फाइजर फाइजर विश्वका सबैभन्दा ठूलो फार्मास्युटिकल कम्पनीहरूमध्ये एक हो । यसले विभिन्न औषधी र खोपहरूको विकास र उत्पादन गरिरहेको छ । अमेरिकाको न्यूयोर्क सहरमा मुख्यालय रहेको यो कम्पनीले अनकोलोजी, इम्यूनोलोजी, कार्डियोलोजी, एन्डोक्रोनोलोजी र खोपहरू जस्ता विभिन्न अवस्थाहरूको लागि उपचारहरू प्रदान गर्ने मजबुत पोर्टफोलियो बनाएको छ । सन् २०२३ मा फाइजरले निकै महत्त्वपूर्ण आम्दानी गरेको छ । जसको प्रमुख कारण काभिड-१९ को खोप कमिर्नाटी र एण्टीभाइरल उपचार प्याक्सलोभिड हो । यी उत्पादनहरूले महामारीको समयमा कम्पनीको वित्तीय सफलतामा महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका थिए । फाइजरले जीन थेरापी र अनकोलोजी जस्ता क्षेत्रमा नवप्रवर्तनमा ध्यान केन्द्रित गर्दै आफ्नो पाइपलाइनलाई विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । यसले सन् २०२३ मा लगभग ५८.५ अर्ब अमेरिकन डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४२ प्रतिशत कम भए पनि अन्यकाे तुलनामा बढी हाे । यो गिरावट मुख्यतया कोभिड १९ खोप एण्टीभाइरल औषधी प्याक्सलोभिड बिक्रीमा कमीका कारण हो, जसको माग महामारीको चरम समयमा स्थिर भएको छ । आम्दानीमा गिरावटका बावजुद फाइजरले अनुसन्धान र विकासमा लगानी जारी राखेको छ । फाइजरले भविष्यको वृद्धिका लागि नयाँ मार्ग खोल्न काम गरिरहेको छ । सन् २०२४ र त्यसपछि लागि मजबुत आधार तयार गर्दैछ । सन् २०२३ मा फुड एन्ड ड्रग्स एड्मिनिस्ट्रेसन (एफडीए)ले नयाँ आणविक इकाईहरूको स्वीकृति दिएको छ । जसले आगामी वर्षहरूमा फाइजरको पोर्टफोलियोमा महत्त्वपूर्ण वृद्धि गर्ने अपेक्षा छ। २. जोन्सन एण्ड जोन्सन जोन्सन एण्ड जोन्सन वैश्विक सबैभन्दा दोस्रो ठूलो स्वास्थ्य सेवा कम्पनी हो । यसलाई सामान्यतया जे एण्ड जे पनि भनिन्छ । यो कम्पनी अहिले एब्भी कम्पनीलाई उछिनेर दोस्रो स्थानमा पुगेको छ । न्यू जर्सीमा मुख्यालय रहेको यो कम्पनीले फार्मास्युटिकल, चिकित्सा उपकरण र उपभोक्ता स्वास्थ्य उत्पादनहरूको विकास र उत्पादन गरिरहेको छ । यो कम्पनी स्वास्थ्य सेवामा नवप्रवर्तन र गुणस्तरमा प्रतिबद्धताका लागि परिचित छ । जसले विश्वभरका विभिन्न स्वास्थ्य आवश्यकताहरू पूरा गर्ने उत्पादनहरू प्रदान गर्दछ । कम्पनीको विविध पोर्टफोलियोमा प्रख्यात औषधीहरू, शल्यक्रियाका उपकरणहरू र अनिवार्य उपभोक्ता स्वास्थ्य उत्पादनहरू समावेश छन् । जसले विभिन्न उत्पादनहरू जस्तै फार्मास्युटिकल, उपभोक्ता स्वास्थ्य उत्पाद, र चिकित्सा उपकरणहरूको विकास र वितरणमा संलग्न छ । यो कम्पनीको स्थापना १८८६ मा भएको हो र यसले विश्वभर स्वास्थ्यको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ । सन् २०२३ मा यस कम्पनीले ५४.८ अर्ब अमेरिकी डलर आम्दानी गरेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४ प्रतिशतले बढी हो । कम्पनीले औषधी, चिकित्सा उपकरण र उपभोक्ता स्वास्थ्य क्षेत्रहरूमा वृद्धि जारी राख्नको लागि अनुसन्धान र विकासमा लगानी गर्न सक्रिय रूपमा काम गरिरहेको छ। ३. एब्भी (एबीबीभीआई) यो एक बायोफार्मास्युटिकल कम्पनी हो । जसको मुख्यालय नर्थ शिकागो, इलिनोइसमा छ । यो सन् २०१३ मा एबोट लेबोरेटेरीजबाट स्पिनअफको रूपमा स्थापित भएको हो । यसले मुख्य रूपमा इम्यूनोलोजी, अनकोलोजी, न्यूरोसाइन्स, र भाइरोलोजीमा ध्यान केन्द्रित गर्दछ । यसले विशेष रूपमा ब्लोकबस्टर औषधि हुमिरा (अडालिमुमाब) का लागि परिचित छ । जुन कम्पनीको लागि महत्त्वपूर्ण आम्दानीको स्रोत बनिसकेको छ । यद्यपि यसले यसको प्याटेन्ट समाप्त भएको पछि केही बजारमा बायोसिमिलर प्रतिस्पर्धाको सामना गर्नुपरेको छ । सन् २०२३ मा यसले लगभग ५५.५ अर्ब डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७ प्रतिशत कम हो । यद्यपि, कम्पनीले नयाँ उत्पादनहरूको विकासमा सक्रिय रूपमा काम गरिरहेको छ, जसमा रुमेटोइड आर्थराइटिस र अनकोलोजीका उपचारहरू समावेश छन्। यस कम्पनीको ध्यान नवीनता र अनुसन्धानमा केन्द्रित छ, यसले धेरै आशाजनक थेरापीहरूको विकासमा मद्दत गरेको छ, जसले विशेष रक्त क्यान्सरको उपचारमा योगदान पुर्याउँछ । ४. मर्क एण्ड कम्पनी यो एक प्रमुख स्वास्थ्य कम्पनी हो । १ सय ३० वर्षको इतिहास बोकेको मर्क कम्पनी औषधी र खोपमा आफ्ना योगदानका लागि परिचित छ । विशेषगरी अनकोलोजी, हृदयरोग, इम्यूनोलोजी, र संक्रमणका रोगहरूमा यसले औषधी उत्पादन गर्दै आएको छ । सन् २०२३ मा यसले लगभग ६०.१ अर्ब डलर आम्दानी गरेको छ । विशेष रूपमा क्यान्सरको इम्यूनोथेरापी कीट्रुडाले बजारमा प्रभाव पारिरहेको छ । कम्पनीले विभिन्न प्रकारका क्यान्सरको उपचारका लागि महत्त्वपूर्ण प्रगति गरेको छ । यसले एचपीभी र कोभिड १९ को लागि उत्पादनहरू समावेश गर्ने खोपको पोर्टफोलियो विस्तार गर्दैछ । यसले अनुसन्धान र विकासमा पनि ठूलाे लगानी गरिरहेकाे छ । यसमा नयाँ थेरापीहरूको एक मजबुत पाइपलाइन समावेश छ जसमा अल्जाइमर रोग र मधुमेहका लागि उपचार समावेश छन् । कम्पनीले नवीनतम् औषधीहरूलाई अगाडि बढाउँदै र औषधी उद्योगमा आफ्नो नेतृत्वको स्थिति कायम राख्दै वृद्धिको क्रममा रहनको लागि प्रयास गरिरहेको छ । कम्पनीको अनुसन्धान र विकासमा प्रतिबद्धता बलियो छ र यसले अनकोलोजी, मधुमेह, र संक्रमणका रोगहरूमा विभिन्न उपचारहरूको नवीनतम् विकासमा लगानी गरिरहेको छ। ५. रोश यो एक स्विस बहुराष्ट्रिय स्वास्थ्य कम्पनी हो । जसको मुख्यालय बासेल, स्विट्जरल्याण्डमा छ । औषधी र डायग्नोस्टिक्समा ध्यान केन्द्रित गर्दै यो जैव-प्राविधिक क्षेत्रको एक प्रमुख कम्पनीको रूपमा परिचित छ । रोशले दुई मुख्य विभागहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । औषधी क्षेत्रमा यसले अनकोलोजी, इम्यूनोलोजी, संक्रमणका रोगहरू र न्यूरोसाइन्समा महत्त्वपूर्ण प्रगति गरेको छ । यसको केही चर्चित उत्पादनहरूमा क्यान्सर औषधीहरू हेरसेप्टिन र अवास्टिन, साथै एन्टिभाइरल औषधी छन् । कम्पनी नवप्रवर्तनात्मक थेरापी र व्यक्तिगत चिकित्सा विकासमा भारी लगानी गर्ने प्रतिबद्धताका लागि परिचित छ । सन् २०२३ मा यो ले लगभग ६७ अर्ब डलरको आम्दानी गरेको छ । कम्पनीसँग अनकोलोजी र इम्यूनोलोजीका क्षेत्रमा विकासमा रहेका नयाँ उपचारहरूको एक मजबूत पाइपलाइन छ, जुन भविष्यको वृद्धिलाई चलाउने अपेक्षा गरिएको छ । यसले डायग्नोस्टिक समाधानहरूमा पनि अग्रणी भूमिका निभाएको छ, जसले रोग पहिचान र व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने परीक्षणहरू प्रदान गर्दछ। ६. सनोफी यो विश्वको आठौं ठूलो स्वास्थ्य कम्पनी हो । जसको मुख्यालय पेरिस, फ्रान्समा स्थित छ । यो कम्पनी औषधी उत्पादन, अनुसन्धान र विकासमा केन्द्रित छ । यसले विभिन्न थेरापी क्षेत्रहरूमा मजबूत उपस्थिति बनाएको छ, जसमध्ये खोप, दुर्लभ रोगहरू, इम्यूनोलोजी, अनकोलोजी, र हृदय स्वास्थ्य समावेश छन् । अहिले आफ्नो उत्पादन पोर्टफोलियोलाई विस्तार गर्न महत्त्वपूर्ण कदमहरू उठाएको छ । सन् २०२३ मा यो कम्पनीले ४६.२ अर्ब अमेरिकी डलरको आम्दानी गरेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २ प्रतिशतले बढी हो । यो वृद्धि खोप र विशेष उपचारका औषधिहरूको बलियो बिक्रीबाट समर्थित भएको छ । यो निरन्तर नवप्रवर्तनका लागि अनुसन्धान र विकासमा भारी लगानी गरिरहेको छ र साथसाथै नयाँ थेरापीहरू बजारमा ल्याउन र चिकित्सा आवश्यकता पूरा गर्न प्रयासरत छ । ग्लाक्सोमिथक्लाइन-जीएसके) सँग समान रणनीतिक कदममा, सनोफीले २०२३ को अन्त्यमा आफ्नो ओटीसी व्यवसायलाई विभाजन गर्ने योजना घोषणा गरेको थियो । ७. एस्ट्राजेनिका यो एक विश्वव्यापी बायोफार्मास्युटिकल कम्पनी हो । जसले क्यान्सर, हृदयरोग, सङ्क्रमण, न्यूरोसाइन्स, श्वासप्रश्वासका रोगहरू र सूजन जस्ता प्रमुख रोग क्षेत्रहरूको लागि समाधान विकासमा ध्यान केन्द्रित गर्दछ । जसको मुख्यालय क्याम्ब्रिज, यूकेमा छ । यो एस्ट्रा एबी, जेनिका ग्रुप पीएलसीस एकीकरण भएर सन १९९९ मा स्थापना भएको कम्पनी हो । यसले २०२१ मा दुर्लभ रोगका उपचारको क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थितिलाई बलियो बनाउन अमेरिकाको फार्मा कम्पनी एलेक्सियनको अधिग्रहण गरेको थियो । यस रणनीतिक अधिग्रहणले एस्ट्रोजेनिकाकाे विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ । सन् २०२३ को पूर्ण वर्षमा स्ट्रोजेनिकाले ३ प्रतिशत वृद्धिदर देखाएको छ, जसको मुख्य कारण सबै प्रमुख औषधी र भौगोलिक क्षेत्रहरूको राम्रो प्रदर्शन हो । सन् २०२३ मा यो कम्पनीले ४५.८ अर्ब अमेरिकी डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३ प्रतिशतले वृद्धि हो । यो वृद्धि कम्पनीका प्रमुख थेरापी क्षेत्रहरू जस्तै अनकोलोजी, श्वासप्रश्वास, र हृदयविकारका उत्पादनहरूको बलियो बिक्रीको कारण हो । ८.नोभार्टिस यो एक स्विस बहुराष्ट्रिय औषधी कम्पनी हो । जसले नव उपचारात्मक औषधीहरूको अनुसन्धान, विकास र उत्पादनमा विशेषज्ञता हासिल गरेको छ । यसको मुख्यालय स्विट्जरल्याण्डको बासेलमा रहेको छ र यो विभिन्न चिकित्सकीय क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्दछ, जसमा क्यान्सर, इम्युनोलोजी, हृदयरोग र न्यूरोसाइन्स समावेश छन् । सन २०२३ मा यो कम्पनीले ४५.४ अर्ब अमेरिकी डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८ प्रतिशतले बढी हो । यो वृद्धि नव उपचारात्मक औषधी पोर्टफोलियो र सफल नयाँ उत्पादन लञ्चहरूको बलियो बिक्रीमा आधारित रहेको कम्पनीले जनाएको छ । यसले विशेष गरी क्यान्सर उपचार क्षेत्रमा औषधीहरू उत्पादन गरिरहेको छ । यो कम्पनीले आफ्नो पाइपलाइनलाई विस्तार गर्नका लागि जीन थेरापी र उन्नत थेराप्युटिक्समा लगानी गरिरहेको छ । ९ .ब्रिस्टल-मायर्स स्क्विब ब्रिस्टल–मायर्स स्क्विब एक फर्मास्युटिकल कम्पनी हो । जसको मुख्यालय अमेरिकाको न्यू जर्सीमा छ । जसले क्यान्सर हृदयरोग इक्युनोलोजी र भाइरस रोगहरू निको पार्ने औषधी उत्पादन गर्छ । यो कम्पनीको स्थापना सन १८८७ मा भएको पाइन्छ । यसले अनकोलोजी, हेमटोलोजी, इम्यूनोलोजी र हृदय रोगमा महत्त्वपूर्ण प्रगति हासिल गरेको छ । यसले चिकित्सा क्षेत्रमा ठूलो योगदान पुर्याएकाे छ । यसले विशेष गरी मल्टिपल माइलोमा र अन्य ब्लड क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने एक शक्तिशाली औषधी (एलिकिस), रक्त जम्ने समस्याहरूको रोकथाम र उपचारमा प्रयोग हुने (रिभलिमिड), विभिन्न प्रकारका क्यान्सरहरूको उपचारमा प्रयोग हुने इम्यूनोथेरापी औषधि (ओपिडिभो) , मेलानोमा र अन्य क्यान्सरहरूको उपचारमा सहायक हुने अर्को इम्यूनोथेरापी (येर्भोय) औषधीको उत्पादन गर्छ । यसले अनुसन्धान र विकासमा पनि ठूलो लगानी गर्दै आएको छ । यसले विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारमा अन्वेषण जारी राख्दै बायोलोजिक्स र जैविक औषधिहरूमा नवप्रवर्तनमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेको छ । यो कम्पनीले सन् २०२३ मा करिब ४६ अर्ब अमेरिकी डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३ प्रतिशतले कमी हो । यस गिरावटको मुख्य कारण मल्टिपल माइलोमा उपचारमा प्रयोग हुने रिभलिमिडको विशेषता समाप्त हुनु हो । केही चुनौतीहरूको सामना गर्दा पनि यस कम्पनीले नयाँ उपचारहरूको पाइपलाइन विस्तारमा ध्यान केन्द्रित गर्न जारी राखेको छ । १०. जीएसके ग्ल्याक्सोस्मिथक्लाइन (जीएसके) यो कम्पनी एक प्रमुख बहुराष्ट्रिय औषधी कम्पनी हो । यसले औषधी, खोप र जैविक औषधी उत्पादन गर्छ । यसको स्थापना सन २ हजारमा ग्लैक्सो वेलकम र स्मिथक्लाइन बीचमा पीएलसीको मर्जरबाट भएको थियो । यो कम्पनीले प्रतिरक्षा, श्वासप्रस्वास एचआइभी एड्स र अन्य संक्रामक रोगहरूका औषधीमा विशेषज्ञता राख्छ । विशेषगरी यसले शिंग्रिक्स (दादको लागि खोप), नुकाला (दम उपचार), एचआइभी को उपचारमा संलग्न औषधीहरू उत्पादन गर्छ । यो कम्पनीले यसका अतिरिक्त बायोटेक क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न नयाँ साझेदारी र प्राविधिक नवप्रवर्तनमा जोड दिइरहेको छ । जीएसकेले खोप उत्पादनमा पनि ठूला परियोजनाहरूमा संलग्नता जनाइरहेको छ । यसले कोभिड १९ खोप विकासमा साझेदारी गरेको छ । यसको अनुसन्धान र विकास क्षेत्रमा ठूलो लगानी रहेको छ । जुलाई २०२२ मा यसले आफ्नो कन्ज्युमर हेल्थकेयर व्यवसायलाई हेलियन समूह बनाउनका लागि छुट्याएकाे थियाे र २०२४ को सुरुवातमा ३८५ मिलियन साधारण सेयर बेचेर पूर्ण रूपमा अलग भयो । यस कदमले जीकेएसलाई आफ्ना बायोफार्मास्युटिकल व्यवसायमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्न अनुमति दियो, जसमा विशेषगरी नयाँ खोप र औषधि विकासमा लगानी गर्न प्राथमिकता दिइरहेको छ । यसले २०२३ मा ३८.४ अर्ब अमेरिकन डलरको आम्दानी गरेको छ । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६ प्रतिशतले बढी हो । यो वृद्धि औषधी र भ्याक्सिन बिक्रीको कारणले भएको हो ।
