बजार अनुगमन गर्नुस्, राजस्व छली रोक्नुस : प्रधानमन्त्री
काठमाडौं । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले आन्तरिक राजस्व कार्यालय, राजस्व अनुसन्धान विभाग र वाणिज्य विभागलाई संयुक्तरूपमा बजार अनुगमन प्रभावकारी बनाउन निर्देशन दिएका छन् । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय सिंहदरबारमा आज आयोजित छलफलमा प्रधानमन्त्रीले संयुक्तरुपमा बजार अनुगमन नगर्दासम्म परिणाम प्रभावकारी आउन नसक्ने बताएका हुन् । प्रधानमन्त्रीले भने, ‘राजश्व छलि नियन्त्रणसम्बन्धी जति पनि नीतिगत व्यवस्था छन । ती सबैलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयनमा लैजानुपर्दछ । बजारको सशक्त र प्रभावकारी अनुगमन गर्न आन्तरिक राजश्व कार्यालय, राजश्व अनुसन्धान विभाग र वाणिज्य विभागले संयुक्त रूपमा अनुगमन गर्नुहोस् ।’ उनले अवैध आयात नियन्त्रण गर्न राजस्व अनुसन्धान विभाग, सुरक्षा निकाय र स्थानीय प्रशासनले संयुक्त टोली परिचालन गर्न समेत निर्देशन दिए । ‘कच्चापदार्थ र तयारी पदार्थ वा वस्तुको भन्सार दरमा कम्तीमा १० प्रतिशत फरक पर्ने गरी नीतिगत पुनरावलोकन गर्ने तयारी गर्नुस् । सबै सरकारी निकायले स्वदेशी उत्पादनलाई प्रयोग गर्नुपर्ने प्राथमिक नीति निर्धारण गर्नुस्’, उनले भने । प्रधानमन्त्रीले आयातका लागि राष्ट्रिय मापदण्ड तयारी गरी वस्तुको गुणस्तरमा प्रभावकारिता ल्याउने वातावरण बनाउन निर्देशन दिए । उनले छलफल गर्ने, नीति बनाउने तर कार्यान्वयन नगर्ने परिस्थिति अब रहन नहुनेमा स्पष्ट पारे । अनुगमन सीमामा मात्र होइन, आन्तरिक बजारको पनि गर्ने गरी व्यवस्था मिलाउन उनको निर्देशन छ । छलफलमा अर्थसचिव तोयम राय, राजस्व सचिव रामप्रसाद घिमिरे, प्रधानमन्त्री कार्यालयका सचिव गणेशप्रसाद पाण्डे, आन्तरिक राजस्व विभागका महानिर्देशक दीर्घराज मैनाली, राजस्व अनुसन्धान विभागका महानिर्देशक नारायण सापकोटा, भन्सार विभागका महानिर्देशक चक्र बुढा, प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका पदाधिकारी र व्यवसायी उपस्थित थिए । छलफलमा सहभागी व्यवसायीका प्रतिनिधिले आन्तरिक उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नेगरी सरकारले नीति, कार्यक्रम र कार्यान्वयनको पक्षमा ध्यान दिनुपर्ने बताएका थिए । रासस
को बन्दैछ आइजिपी ?
काठमाडौं । नेपाल सरकारको निर्णयानुसार प्र्रहरी नायब महानिरीक्षक (डिआइजी)बाट प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआइजी) पदमा पदोन्नति भई बुधबार दज्र्यानी चिन्ह प्राप्त गरेको तीन दिनमै पाँचमध्ये एक जना प्रहरीको सर्वाेच्च पद (प्रहरी महानिरीक्षक) बन्नेछन् । नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को सोमबारको निर्णयले प्रहरी नायब महानिरीक्षकबाट वसन्तबहादुर कुँवर, टेकप्रसाद राई, दीपक थापा, श्यामलाल ज्ञवाली र किरण बज्राचार्य एआइजीमा पदोन्नति भएका थिए । हालका प्रहरी महानिरीक्षक धीरजप्रताप सिंह यही चैत १० गते राति १२ बजेदेखि ३० वर्षे प्रहरी सेवाको उमेरहदका कारण अनिवार्य अवकाशमा जाँदै छन् । त्यसपछि रिक्त हुने आइजिपी पदमा हाल पदोन्नति भएका एआइजीबाटै बढुवा गर्नुपर्ने भएकाले अबको दुई दिनपछि नै पाँच एआइजीमध्ये एक जनाले महानिरीक्षकको फुली लगाउन पाउने महत्वपूर्ण अवसर प्राप्त गर्दै छन् । काम गर्नसक्ने सक्षम, सङ्गठनलाई कमाण्ड गर्नसक्ने, नेतृत्व दिनसक्ने लगायतलाई आधार मानेर नेपाल सरकारले आइजीपी बनाउनसक्ने विद्यमान अवस्था रहेको पूर्वप्रहरी अधिकारी बताउँछन् । ‘मापदण्ड हेर्दा व्याख्याअनुसार जसलाई बनाए पनि हुने जस्तो देखिन्छ’, पूर्वप्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक पुष्कर कार्कीले भने, ‘सरकारले राम्रै र सक्षम व्यक्तिलाई ल्याउँछ, यो नियमित प्रक्रिया हो जस्तो लाग्छ मलाई ।’ पछिल्लो समयमा गृहमन्त्रालयले सरुवा बढुवामा मापदण्ड नै बनाएर लागू गरेको छ । सरकारले उपयुक्त व्यक्ति हो भन्ने व्याख्याका आधारमा गरेर पाँचमध्ये एकलाई आइजीपी बनाउनसक्ने देखिएको प्रहरी अधिकृतहरु बताउँछन् । सरकारले सिंहलाई गएको वैशाख १८ गते महानिरीक्षक पदमा पदोन्नति गरेको थियो । प्रहरी नियमावली २०७१ को दफा ४१ मा ज्येष्ठता, कार्यकुशलता, कार्यक्षमता, उत्तरदायित्व बहन गर्न सक्ने, नेतृत्व दिनसक्ने र आफू मुनिकालाई प्रोत्साहन गर्नसक्ने व्यक्तिलाई आइजीपी बनाउनसक्ने उल्लेख छ । यही चैत १० मा प्रहरी महानिरीक्षक (आइजीपी) धीरजप्रताप सिंह अवकाश हुँदा उनीसँगै तीन एआइजी पनि अनिवार्य अवकासमा जाँदैछन् । सिंहकै ब्याची एआइजी सहकुलबहादुर थापा, उत्तमराज सुवेदी र दिवेश लोहनी अवकाशमा जानेछन् । हाल बढुवा भएका एआइजीमध्ये एक जना महानिरीक्षकमा पदोन्नति भएपछि १० गते रातिपछि त्यो पदसहित गरेर चार एआइजीको पद पुनःरिक्त हुन्छ । हालका महानिरीक्षक सिंहको अवकाशपछि रिक्त हुने चार एआइजीमा डिआइजी सन्दीप भण्डारी, सुदीप गिरी, टेक तामाङ, उमेशराज जोशी, मीरा चौधरी, रामदत्त जोशी, भीमप्रसाद ढकाल, दुर्गा सिंह, पोषराज पोखरेल र किरण राणाबीच प्रतिस्पर्धा हुने केन्द्रीय प्रवक्तासमेत रहेका प्रहरी नायब महानिरीक्षक पोषराज पोखरेलले जानकारी दिए । चैत ११ पछि बढुवा हुने महानिरीक्षकको कार्यावधि संशोधनका लागि प्रक्रियामा रहेको ३० वर्षे उमेर हद नहटाइएको खण्डमा विसं २०८१ चैतसम्मको रहनेछ । यसअघि महानिरीक्षकको बढुवामा राजनीतिक हस्तक्षेप भएको भनेर चर्काे आलोचनासमेत हुने गरेको थियो । पूर्वप्रहरी अधिकारी भने अब त्यसबाट मुक्त हुन जरुरी रहेको बताउँछन् । गृहमन्त्रालय स्रोतका अनुसार आउँदो मन्त्रिपरिषद्को बैठकले सोमबार पदोन्नति भएका एआइजीमध्येबाट एक जनालाई प्रहरी महानिरीक्षकमा पदोन्नतिको निर्णय गर्नेछ । एआइजीमा पदोन्नति भएका किरण बज्राचार्य प्रहरी इतिहासमै पहिलो पटक प्रहरीको सर्वाेच्च (महानिरीक्षक) पदको प्रतिस्पर्धी बन्ने महिला हुन् । यसअघि अतिरिक्त महानिरीक्षकमा पुगे पनि पूजा सिंह भने महानिरीक्षकको प्रतिस्पर्धामा सामेल हुन पाएकी थिइनन् । बज्राचार्यसँगै डिआइजीमा बढुवा भएकी मीरा चौधरी, दुर्गा सिंह र किरण राणा एआइजी बढुवामा नै पछि परेकाले उनी महानिरीक्षकको प्रतिस्पर्धामा एक्लो महिलाका रुपमा प्रतिस्पर्धी हुने अवसर प्राप्त गरेकी हुन् । रासस
सट्टेबाजीमा एजेन्ट बनेर नक्कली कम्पनीमार्फत करोडौंको कारोबार
काठमाडौं । नेपालमा अवैध रहेको सट्टेबाजीमा नेपाली एजेन्टहरुले नक्कली कम्पनी खडा गरी दर्जनौँ खातामार्फत करोडौँको कारोबार गरेको पाइएको छ । छ जना नेपाली एजेन्टहरुले विश्वमा सञ्चालित विभिन्न खेल तथा अन्य गतिविधिमा सट्टेबाजी गर्न प्रयोग हुने बेटिङ एप्लिकेशनमार्फत सट्टेबाजी खेलाएर करोडौँको कारोबार गरेको खुलेको छ । प्रारम्भिक विवरणमा उनीहरुले विभिन्न समयमा सट्टेबाजी खेलाएर झण्डै ६० करोड कारोबार गरेको पाइएको प्रहरीले जनाएको छ । सट्टेबाजीमा जुम्ला घर भई भक्तपुर लोकन्थली बस्ने २३ वर्षका दिलिप सिंह कठायत, सोही ठाउँका भुपालराज न्यौपाने, नयनराज भण्डारी, सर्लाहीका वरुणकुमार सिंह, काठमाडौँका वासुदेव पाण्डे र काभ्रेपलाञ्चोकका शिवानी तामाङ एजेन्ट कै रुपमा संलग्न रहेको अनुसन्धानमा देखिएको काठमाडौँ उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका प्रहरी उपरीक्षक सोमेन्द्रसिंह राठौरले जानकारी दिए । सट्टेबाजी भइरहेको भन्ने सूचनाका आधारमा काठमाडौँको बानेश्वर, पेप्सीकोला र भक्तपुरको लोकन्थलीमा प्रहरीले गरेको खोज अनुस्न्धानमा उनीहरु सट्टेबाजी खेलमा प्रयोग हुने ‘वान–एक्स बेट’ का एजेन्ट रहेको पाइएको उनको भनाइ छ । उनीहरुले विभिन्न सेवा प्रदायक टेलिकम कम्पनीका तीन सय ३६ भन्दा बढी सिमकार्ड प्रयोग गरेको पनि अनुसन्धानका क्रममा खुलेको छ । उनीहरुमध्ये दिलिपले विगत १ वर्षदेखि, भूपालराज न्यौपानेले विगत ९ वर्षदेखि, नयनराजले विगत ६ वर्षदेखि, बरुणकुमारले विगत ६ महिनादेखि, शिवानीले आफ्नै नाममा खाता खोली रोशनी गुरुङलाई उक्त खाता चलाउन दिइ विगत ८ महिनादेखि र वासुदेव पाण्डेले एक महिनादेखि वान–एक्स बेटमा सट्टाबाजी गर्ने एजेन्टका रुपमा काम थालेको अनुसन्धानमा देखिएको छ । उनीहरुले रकम सङ्कलन र भुक्तानी गरेका आधारमा कमिसन निर्धारण हुने भएकाले त्यसको लोभमा विभिन्न व्यक्तिलाई फसाएर उनीहरुको नाममा डिजिटल वालेटमा खाता खोलेर कारोबार गर्ने गरेको पाइएको छ । उनीहरुमध्ये दिलिप, भुपालराज र नयनराजको नाममा रहेको आठ वटा र आफन्तको नाममा दुई वटा नक्कली कम्पनीको नाममा दुई वटा कर्पोरेट खातासहित १२ वटा खाता सञ्चालन गरी बेटिङ कारोबार गर्ने गरेको पाइएको छ । तीमध्ये नौ वटा खाताको कारोबार हेर्दा हालसम्म कुल सात करोड ७७ लाख ८७ हजार रुपैयाँ कारोबार भएको देखिएको छ । प्रहरीका अनुसार बरुणको खातामा ८२ लाख, शिवानीको खातामा ४७ लाख कारोबार भएको पाइएको छ । प्रहरीको अनुसन्धानमा फेला परेको तथ्यअनुसार उनीहरुले अन्य ३५ जना व्यक्तिको नाममा डिडिटल वालेटमा खाता खोली ४१ करोड रुपैयाँ र अन्य १५ जना व्यक्तिको ३४ वटा खातामा १२ करोड २५ लाख रुपेयाँ कारोबार गरेको पनि फेला पारेको छ । पक्राउ परेकाहरुको खाताबाट भने आठ करोड ८ लाख रुपैयाँ कारोबार भएको पाइएको छ । उनीहरुलाई पक्राउ गरी मुलुकी अपराध संहिताको दफा १२५ को उपदफा ४ बमोजिम सट्टाबाजी गर्न नहुने कसुरअन्तर्गत जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुर र काठमाडौंले अनुसन्धान थालेको छ । रासस
ब्याज घटाउने विषयमा छलफल भइरहेको छ : उपप्रधानमन्त्री श्रेष्ठ
काठमाडौं । उपप्रधान एवं भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले ब्याज घटाउने विषयमा छलफल भइरहेको बताएका छन् । बिहीबार नेपाल इटाली चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्डस्ट्रीको ९ औं साधारण सभामा उनले यस्तो बताएका हुन् । उनले आर्थिक विकासको लागि सबैले जोड दिनुपर्ने बताए । निजी क्षेत्रसँग सरकार सहकार्य गर्ने तयार रहेको बताउँदै उनले ईटालीका पर्यटकका साथै लगानीको वातावरण पनि भित्र्याउनु पर्ने बताए । मन्त्री श्रेष्ठले दुई अर्ब ९७ करोड रुपैयाँको व्यापार घाटामा सरकार गम्भिर रहेको बताए । ‘बढ्दै गएको व्यापार घाटालाई निराकरण गर्न सरकार सजक छ,’ उनले भने । उनले पुँजिगत खर्च कार्यान्वयनको क्षमता वृद्धि गर्न र व्यापार घाटा कम गर्न नसकेसम्म अर्थतन्त्र चलायमान हुन नसक्ने बताए ।
सरकारमा सम्मानजनक सहभागिता चाहिन्छ : लोसपा
काठमाडौं । लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपालले सत्ता गठबन्धनका दलहरुलाई सरकारमा सम्मानजनक सहभागिता गराउनुपर्ने बताएको छ । बिहीबार पार्टी केन्द्रिय कार्यालयमा बसेको पार्टीको केन्द्रिय कार्यकारिणी समितिको बैठकपछि सञ्चारकर्मीहरुसँग कुरा गर्दै पार्टीका वरिष्ठ नेता शरदसिंह भण्डारीले सरकारमा सहभागी हुने दलहरुलाई सम्मानजनक सहभागिता गराउनुपर्ने बताएका हुन् । उनले निर्वाचन अघिको नै गठबन्धन ब्युँतिएकाले आफ्नो पार्टी पनि सरकारमा सहभागी हुने र गठबन्धनलाई पाँच वर्ष नै टिकाएर लैजान पार्टीले भुमिका खेल्ने बताए । ‘गठबन्धनलाई ५ वर्ष टिकाएर जनताको अपेक्षाअनुसारको सुविधा दिने र सुशासन, समृद्धि र कानूनी राज्य स्थापना गर्न पार्टी लाग्ने र सरकारलाई पनि झक्झकाउने निर्णय बैठकले गरेको छ,’ उनले भने । नेता भण्डारीले बैठकले पार्टीको संगठन विस्तार गर्ने र पार्टीलाई नयाँ ढंगबाट अघि बढाउन निर्णय गरेको पनि जानकारी दिए । यस्तै, उनले बारा २ को उपनिर्वाचनमा आफ्नो पार्टीको तर्फबाट पनि उम्मेदवारी दिने कुरा स्वभाविक रहेको बताए ।
बैंकको ब्याज तिर्न बैंककै सेयर बेच्दै
काठमाडौं । नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले गत फागुन २४ गते साविकको मेगा बैंकका विभिन्न संस्थापक सेयरधनीको नाममा रहेको १ लाख ४६ हजार ४३ कित्तासहित २ लाख ७७६ कित्ता सेयर बिक्रीमा राख्यो । यस्तै, गत चैत २ गते प्रभु बैंकले पनि विभिन्न संस्थापक सेयरधनीहरुको नाममा रहेको ५ लाख ७ हजार ९३७ कित्ता सेयर बिक्रीमा राख्यो । बैंकले ३५ दिने सूचना जारी गर्दै संस्थापक सेयर बिक्रीमा राखेको थियो । यस्तै, नबिल बैंकले पनि गत फागुन १० गते विभिन्न संस्थापक सेयरधनीको नाममा रहेको ३ लाख कित्ता सेयर बिक्रीमा राखेको थियो । बैंकले फागुन १० गतेदेखि फागुन २५ गतेसम्म विद्यमान संस्थापक सेयरधनीहरुको नाममा रहेको ३ लाख कित्ता सेयर बिक्री गर्ने जनाएको थियो । बैंकको उक्त सेयरमा संस्थापक सेयरधनी वा अन्य जो कोही ब्यक्ति तथा संघ संस्थाले पनि खरिद गर्न पाउनेछन् । सो बैंकको सेयर खरिद गर्न चाहनेले न्यूनतम १ हजारदेखि आवेदन दिन सक्ने उल्लेख थियो । बैंकले यसअघि पनि विभिन्न समयमा संस्थापक सेयर बिक्रीमा राखेको थियो । यस्तै, कुमारी बैंकले चैत २ र ५ गते गरी विभिन्न समयमा लाखौं कित्ता सेयर बिक्रीमा राखेको छ । बैंकले गत चैत २ गते ८६ हजार ३३३ कित्ता बिक्रीमा राखेको छ भने चैत ७ ते ६ हजार ३२४ कित्ता सेयर बिक्रीमा राखेको हो । यी केही प्रतिनिधि बैंक मात्रै हुन् । पछिल्लो समय विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाले संस्थापक सेयरधनीहरुको सेयर बिक्रीमा राखिरहेका छन् । बैंकले सेयर बिक्री गरेर संस्थापक सेयरधनीहरु धमाधम बैंकबाट बाहिरिन खोजेको देखिन्छ । सेयर बिक्रीमा आउने तथ्यांक हेर्ने हो भने बैंकका साना संस्थापक सेयरधनीहरु बाहिरिन खोजेको देखिन्छ । लगानीकर्ता छोटेलाल रौनियार बजार घटिरहेको समयमा लगानीकर्ताहरु डराएर संस्थापक सेयर बिक्री गरिरहेको हुन सक्ने बताउँछन् । संकटको बेलामा संस्थापक सेयरधनीहरुले सेयर बिक्री गर्नु राम्रो संकेत नभएको उनको बुझाइ छ । दोस्रो बजारमा संस्थापक सेयरको मूल्य नै १ सय रुपैयाँमा बिक्री भइरहेका बेलामा पनि दैनिक बिक्रीका सूचना आउनु राम्रो संकेत नभएको उनको भनाइ छ । ‘मान्छेहरु आत्तिएका छन्, डराइरहेका छन्, सेयरको मूल्य घटेर सर्वसाधारणले बेचिरहेका छन्, संस्थापकले पनि सेयर बिक्री गरिरहेका छन्, जति मूल्य घट्यो त्यति धेरै डराएर बेचिरहेका छन्,’ उनले भने । कसैको कर्जा, ब्याज तिर्नुपर्ने, घरायसी समस्या भएकाले सेयर बिक्री गर्ने गरेको उनले बताए । घरजग्गा कारोबार बन्द भएकाले पनि सेयर बेचेर आफ्नो समस्या समाधान गर्न खोजिरहेको हुन सक्ने उनी बताउँछन् । ‘तरल सम्पत्ति सेयर पनि हो, घरजग्गा बेच्नुभन्दा सेयर बेच्न सजिलो हुन्छ, प्रमोटर सेयर बिक्री गरेर आफ्नो समस्या टारेका हुन्, बजार घटिरहेको बेलामा लगानीकर्ता डराए,’ उनले भने । पछिल्लो समय कर्जा नतिर्नेहरु बढ्दा बैंकको खराब कर्जा पनि बढेको हुँदा बैंकबाट पाइने प्रतिफलमा ह्रास आउने संकेत देखिएपछि धेरैले सेयर बिक्री गर्न खोजेको रौनियार बताउँछन् । ‘बैंकहरु डुब्दैनन् किनभने बैंकको पुँजी र जगेडा कोषमा अर्बाै रुपैयाँ छ, राष्ट्र बैंकले नियमन गरिरहेका संस्था भएकाले बैंकहरुमा धेरै ठूलो समस्या आएको छैन, बैंकहरुले पनि डुब्ने गरी लगानी गरेका छैनन्,’ उनले भने, ‘बैंकहरुले माघसम्म ४१ अर्ब रुपैयाँ नाफा कमाएका छन्,यो नाफा कमाएको हिसाबमा बैंकहरु समस्यामा छैनन्, उद्योगी व्यवसायीहरु घाटामा जान सक्छन् तर बैंकहरु घाटामा जान सक्दैनन् ।’ लगानीकर्ता लबराज जोशी संस्थापकहरुको व्यवसाय राम्रो नभएकाले बिक्री गर्न लागेको बताउँछन् । उनीहरुले गरेको व्यवसायमा कर्जाको ब्याज तिर्नुपर्ने भएकाले सेयर बेचेर तिर्न खोजिरहेको हुन सक्ने उनको बुझाइ छ । ‘आफ्नो ऋण चुक्ता गर्न सेयर बेचेका हुन सक्छन्, व्यवसायलाई डुब्न नदिन सेयर बेचेर तिरिरहेका छन्, अहिले व्यापार व्यवसायी र उद्योग राम्रोसँग सञ्चालन भएको छैन, बैंकले पनि ब्याज मिनाह गर्दैन, एक/दुई किस्ता नतिर्ने बित्तिकै ताकेता गर्छन्, उनीहरुले सहज वातावरणबाट आफ्नो समस्या समाधान गर्न खोजेका छन्,’ उनले भने । उनका अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाको प्रतिफल घटेको हुँदा संस्थापकहरुले सेयर बेच्न लागेका हुन् । कुनैपनि बैंकहरुले विगतका वर्ष जस्तै उत्साह रुपमा लाभांश दिन नसक्ने आँकलन गरेकाले पनि सेयर बेचेर बाहिरिन खोजेको उनको भनाइ छ । ‘मर्जरका कारण बैंकको पुँजी बढ्दै गयो, पुँजी वृद्धि अनुसार नाफा कमाउन सकेनन्, गत वर्ष राम्रो रिकभरी भइरहेको थियो, यस पटक रिकभरी पनि घटेको छ, रिकभरी भएन भने नाफा घट्छ,’ उनले भने, ‘५ प्रतिशतसम्म खराब कर्जा पुग्ने सम्भावना छ, खराब कर्जा बढ्यो भने बैंकहरुले ठूलो रकम प्रोभिजन राख्नुपर्ने हुन्छ, प्रोभिजन राख्नु पर्दा बैंकको नाफा हुँदैन, अहिले प्रमोटरलाई पनि समस्या परेको छ ।’ अर्थतन्त्र संकटमा परेको बेला यसरी सेयर बिक्री गर्नु राम्रो संकेत नभएको उनको बुझाइ छ । तर, नेपालमा भयावह स्थिती नरहेको उनको भनाइ छ । बैंकर बिएन घर्ती संस्थापक सेयर बिक्री गर्नु सामान्य प्रक्रिया भएको बताउँछन् । ठूलो संख्यामा प्रमोटर सेयर बिक्री भएमा मात्रै संकट परेको भन्न सकिने उनले बताए । सानो संस्थापक सेयरधीहरुले सेयर बिक्री गरेर खासै समस्या नहुने उनको भनाइ छ । उनका अनुसार यदि विज्ञ ब्यक्तिलाई सञ्चालक बनाउनु पर्याे भने स-सानो सेयर बिक्री हुन्छ । ‘जस्तो कुनै बैंकमा कसैलाई सञ्चालक बनाउनुपर्याे तर, ऊसँग बैंकको सेयर हुँदैन, अर्काे ब्यक्तिसँग धेरै सेयर हुन्छ, त्यसपछि धेरै सेयर भएको ब्यक्तिले अर्काेलाई सेयर ट्रान्सफर गरेर बोर्डमा ल्याउन खोजेको हुन सक्छ,’ उनले भने । कुनै ब्यक्तिले उपहार स्वरुप सेयर दिन खोज्दा पनि प्रमोटर सेयर बिक्री हुने गरेकाे उनको भनाइ छ । साथै पछिल्लो समय तरलताको समस्या कायम रहेकाले घरखर्च चलाउन गाह्रो भएकाले सेयर बिक्री गरेर समाधान गर्न खाेजेकाे उनको भनाइ छ । ‘खल्तिमा एक/दुई लाख पनि भएन भने उसले आफूसँग भएको सेयर बिक्री गरेर घर खर्च जुटाउन सक्छ, सेयरमा लगानी गर्दा बर्बाद भयो र प्यानिक भएको बेलामा सबैले बेच्न चाहन्छन्, यो अहिले हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘कुनै उद्योगी व्यवसायीको ब्याज तिर्न पर्नेछ भने सेयर बेचेर ब्याज तिरेका हुन्छन्, ब्याजको किस्ता तिर्न नसक्ने अवस्था आयो भने सेयर बेच्न सक्छन् ।’ नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकका वरिष्ठ नायव प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (डीसीईओ) महेश शर्मा ढकाल पछिल्लो समय बैंकहरु मर्जरमा गएका कारण पनि सेयर बिक्री गर्न थालेको बताउँछन् । ‘धेरै बैंकहरु मर्ज भए, मर्जर भएपछि जुन बैंकमा आफ्नो प्रमोटर सेयर छ, त्यो बैंकबाट कर्जा लिन पाउँदैन, कुनै ब्यक्तिको बैंकमा प्रमोटर सेयर छ भने त्यो बैंकबाट कर्जा लिन पाउँदैन, कर्जा लिइरहेको बैंक प्रमोटर सेयर भएको बैंकसँग मर्ज भयो,’ उनले भने, ‘आफु प्रमोटर भएको बैंकसँग मर्ज भयो भने कर्जा लिन नपाउने भएकाले सेयर बेचेका हुन्, उनीहरुले कर्जा सेटल गरे ।’ साथै, कर्जा सेटल गर्न, ब्याज तिर्न वा रकम भुक्तानीका लागि सेयर बिक्री गरेको हुन सक्ने उनको भनाइ छ । उनका अनुसार आर्थिक स्थिती कमजोर भएकाले सेयर बेचेर आफ्नो व्यवस्थापन गरिरहेका छन् । बैंकको सेयर बेचेर पनि अन्य बैंकको ब्याज वा कर्जा चुक्ता गरेको हुन सक्ने उनले बताए । ‘बैंकको रिटर्न पनि कम हुँदै गएको छ किनभने चुनौति धेरै छन्, राष्ट्र बैंकले स्प्रेड दर घटाउन लगाएको छ, अन्य आम्दानीमा पनि सीमा तोकेको छ, कर्जाको शुल्कमा पनि तोकिएभन्दा बढी शुल्क लिन पाउँदैन,’ उनले भने, ‘राष्ट्र बैंकले कडाइ गर्दै आएको छ, पहिला आम्दानी धेरै हुन्थ्यो, अहिले घटेको छ, अर्निङपर सेयर, रिटर्न अफ इक्विटी घटिरहेको छ, त्यसैले पहिलाको जस्तो नाफा कमाउने अवस्था अहिले छैन ।’ डीसीईओ ढकालका अनुसार बैंकको सेयर बिक्री गरेर अन्य व्यवसायमा लाग्ने स्थिती छैन । बैंकको भन्दा बढी नाफा आउने ठाउँ भएपनि लगानी गर्ने वातावरण नबनेको उनले बताए । ‘बैंकभन्दा आकर्षक रिटर्न दिने संस्थाहरु छन्, सुरक्षित रुपमा दीर्घकालसम्म लगानी गर्न मिल्ने संस्था बैंक हुन्, लगानी गरेर दीर्घकालमा ठूलो फाइदा लिनेले बेचेका छैनन्,’ उनले भने । एनआइसी एशिया क्यापिटलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) रमेन्द्र रायमाझी पहिला जस्तो सेयर बिक्रीको चाम नरहेको बताउँछन् । सबैभन्दा बढी प्रमोटर सेयर बिक्रीको काम एनआईसी एशिया क्यापिटलले गर्ने गरेको भएपनि पछिल्लो समय खासै नआएको उनले बताए । ‘पहिला र अहिलेको तुलना गर्दा खासै वृद्धि भएको छैन, अहिले ठूला प्रमोटरहरु होल्ड गरेर बसेका छन् भने साना प्रमोटरहरु बिक्री गर्न थालेका छन्,’ उनले भने । संकटको बेलामा सबैभन्दा पहिला बजारमा हिट गर्ने गरेको उनको भनाइ छ । प्रमोटर सेयरधनीहरुले बोनस सेयरको अपेक्षा गरेका हुन्छन् । तर, बैंकको बोनस दर पनि घट्दै गएका कारण बेच्न थालेको उनले बताए । ‘संकटको बेला सबैभन्दा पहिला बिक्री हुने सेयर हो, तरलता पुर्ति गर्नका लागि पनि सेयर बेच्छन्, स-सानो २/३ हजार कित्ता सेयर पनि बिक्री भइरहेका छन्, यो सामान्य प्रक्रियाको विजनेश हो,’ उनले भने । उनका अनुसार केही लगानीकर्ता सेयर संख्या बढाउन नचाहेर पनि बेच्छन् । ठूलो संख्यामा सेयर बिक्री भएपछि चिन्ता लिनुपर्ने स्थिती आउने भएपनि साना साना सेयर बिक्रीमा आउँदा खासै फरक नपर्ने उनले बताए ।
‘कोल्ड स्टोर’ निर्माणपछि भण्डारणमा सहज
सप्तरी । सप्तरीको बोदे बर्साइन नगरपालिकामा तरकारी तथा फलफूल लामो समयसम्म भण्डारण गर्ने उद्देश्यले ‘कोल्ड स्टोर’ निर्माण सुरु गरिएको छ । वडा नं २ बैरियामा निर्माण गरिएको सात सय मेट्रिक टन क्षमताको अत्याधुनिक कोल्ड स्टोर शिलन्यासमा नगरप्रमुख आतेशकुमार सिंहले यसले किसानलाई आलु, प्याज तथा अन्य तरकारी भण्डारणमा सहयोग पुग्ने बताए। नगरप्रमुख सिंहले लामो समयसम्म उत्पादन गरिएका तरकारी तथा फलफूल भण्डार गरेर राख्न सकिने भएकाले किसान खेतीतर्फ आकर्षित भई उत्पादनमा वृद्धि हुने तथा बजारीकरणको सम्भावना पनि बढ्ने दाबी गरे । केन्द्र सरकारको सम्पुरकोषको अनुदानमा नौ कठ्ठा जग्गामा निर्माण हुन लागेको हो । जसमा अत्याधुनिक प्रविधि मल्टिप्रपोज कोल्डस्टोरको प्रथम चरणमा प्रशासनिक कार्यालय भवन, गेष्ट हाउस, शौचालय, वाउण्ड्री वाल, पार्किङ निर्माण गरिने नगरपालिकाका इञ्जिनियर दिनेश ठाकुरले जानकारी दिए । विश्व वैभव कन्सटेन्सी कन्स्ट्रक्सन एन्ड सप्लायर्स भक्तपुरले एक करोड २५ लाखमा निर्माण ठेक्का पाएको कोल्ड स्टोर आगामी असारसम्म पूरा हुनेछ । रासस
एकपटक पुग्नैपर्ने पाथीभरा धाम
ताप्लेजुङ । देशकै प्रमुख शक्तिपीठमध्ये ताप्लेजुङमा अवस्थित प्रसिद्ध तीर्थस्थल पाथीभरा मन्दिरले वार्षिक लाखौँ स्वदेशी तथा विदेशी तीर्थयात्रीलाई आकर्षण गरिरहेको छ । अलौकिक शक्तिको खानीका रुपमा लिइने पाथीभरामा पछिल्लो एक वर्षमा मात्रै झण्डै तीन लाख बढी स्वदेशी तथा विदेशी तीर्थयात्री आएको पाथीभरा क्षेत्र विकास समितिले जनाएको छ । धार्मिक एवं ऐतिहासिकरुपमा महत्वपूर्ण पाथीभराको दर्शन गरे मनोकाङ्क्षा पूरा हुने जनविश्वास रहिआएकाले पाथीभरामा आउने तिर्थयात्रीको सङ्ख्या बर्सेनि बढ्दो रहेको क्षेत्र विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक मनमणि काफ्लेले बताए । यहाँ हिन्दू, बौद्ध र किराँत धर्म मान्ने धार्मिक हिसाबले पुग्ने गरेका छन् । वर्षभर नै तीर्थयात्रीको घुइँचो लाग्ने मन्दिरमा कुनै पनि जातजाति, धर्म र सम्प्रदायका मानिसलाई रोकावट छैन । भारतका विभिन्न क्षेत्रबाट उल्लेख्यरुपमा तीर्थयात्री आउने मन्दिरमा अन्य मुलुकका समेत पर्यटकहरु फाट्टफुट्ट पुग्ने गरेको पाथीभरा क्षेत्रमा होटल व्यवसाय गरिरहेएका इन्द्रनारायण भट्टराईले बताए । भारतका सिक्किम, दार्जलिङ, पश्चिम बङ्गाल, विहार, आसाम साथै भुटानबाट आउने तीर्थयात्रीको सङ्ख्या पनि बर्सेनि बढ्दो क्रममा छ । प्रचारप्रसारसँगै यातायातलगायतका पूर्वाधारको विकास हुँदै गएकाले पनि तीर्थयात्रीको सङ्ख्या बढेको हो । पछिल्लो समय पाथीभरा आउन जानका लागि यातायात सहज बन्दै गएको छ । सडक र हवाई दुवै सेवामार्फत ताप्लेजुङ ओहोरदोहोर गर्न सकिन्छ । तीर्थयात्रीको सहजताका लागि समयसमयमा यातायात व्यवसायी, होटल व्यवसायीलगायतका सरोकारवाला सङ्घसंस्थासँग छलफल हुने गरेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोमादेवी चेम्जोङले बताए। प्राकृतिकरुपमा नै प्रकट भई प्राकृतिक छटाले भरिपूर्ण साक्षात् देवीको महिमा र गरिमा झन्झन बढ्दै गएको छ । देवी अवस्थित सो ठाउँ पाथी भर्दा चुलिए झैँ देखिने भएकाले पाथीभरा भनिएको स्थानीय समाजसेवी रणबहादुर कार्कीले बताए । पाथीभरा फुङ्लिङ नगरपालिका, सिरिजङ्घा र फक्ताङलुङ गाउँपालिकाको सङ्गम स्थलमा रहेको छ । जताबाट हेरे पनि पाथी भरिएर चुलिए झैँ चुलिएको देखिने भएकाले यहाँको नाम पाथीभरा रहन गएको स्थानीयवासीको तर्क छ । पाथीभरामा अवस्थित देवीको नाम ‘पञ्चकन्या कालीका’ हो । भोग बलि दिइने भएकाले रक्तकाली पनि भन्ने गरिन्छ । देवीको उत्पत्तिबारे विभिन्न किंवदन्ती सुन्न पाइन्छ । परापूर्वकालमा एउटा भेडी गोठ थियो । भेडाको सङ्ख्या हजारौँ भएकाले गोठाला पनि थुप्रै थिए । भेडीगोठलाई विभिन्न खर्क (चरन क्षेत्र) मा सार्दै लैजाने क्रममा गोठालाले मन्दिर रहेको क्षेत्रमा पु¥याए । त्यतिबेला त्यहाँ देवी रहेको गोठालाहरुलाई थाहा थिएन । पाथीभराको शिरमा भेडी गोठ लिएर पुगेका गोठाला गोठ बनाएर बास बसे । भोलिपल्ट बिहान उठेर हेर्दा गोठालाले एउटा पनि भेडा देखेनन् । साँझ जम्मा भएका भेडा एकाएक हराएपछि गोठाला अचम्ममा परे । उनीहरुले दिनभर भेडा खोजी गरे तर कुनै अत्तोपत्तो पाएनन् । दिनभर जङ्गल घुमेर खोजी गर्दा नभेटेपछि साँझ निरास हुँदै बासस्थानतर्फ फर्किएर सुते । राति सपनामा सबै गोठालामध्येका एकले साक्षात् कालीको रुप देखेछन् । सपनामै देवीले तिमीहरु नआत्तिनु, मलाई भेडाको बलि दिनु, हराएका तिम्रा भेडा पाउनेछौँ र तिम्रो मनोकामना पनि पूरा हुनेछ भनिन् । ती गोठाला निन्द्राबाट ब्युझिएर हेर्दा आफ्ना हराएका सबै भेडा देखे । त्यसपछि गोठालाले भेडाको बलि दिएर त्यहाँ पूजाआजा गरी अन्यत्रै गोठ सारे । यो घटनाका बारेमा जताजतै हल्ला फैलिएपछि त्यहाँ मानिसले पूजाआजा गर्न थाले । महाकाली, भद्रकाली, सिद्धकाली, स्वेतकाली र रक्तकाली गरी पाँच वटा रुप भएकी देवी भएकाले पञ्चकन्या भगवती देवीको रुपमा मान्ने गरिएको छ । पाथीभराको प्रसङ्ग किराँत समुदायको धर्म ग्रन्थ (मुन्धुम) मा समेत जोडिएको छ । किराँत समुदायले पाथीभरालाई मुकुम्लुङ भन्ने गर्छन् । लिम्बू भाषामा मुकुम् भनेको शक्ति र लुङ भनेको पत्थर अर्थात् ढुङ्गा हो । मुकुम्लुङलाई युमा माङका रुपमा पुज्छन् । किराँत समुदायले यूमा माङलाई प्रमुख इष्टदेवको रुपमा लिने गर्दछन् । किरात धर्मअनुसार यूमा माङ किराँत धर्म मान्ने वा उक्त धर्म गुरुमा बेलाबेलामा प्रकट हुने हुन्छ । यूमा माङको एक अवतारका रुपमा महागुरु फाल्गुनन्दलाई समेत मान्ने गरिएको छ । पाथीभरामा फाल्गुनन्दको पूर्णकदको सात फिट अग्लो ढुङ्गाको शालिकसमेत राखिएको छ । बौद्धमार्गीले पनि पाथीभरा देवीप्रति आस्था र विश्वास राख्ने गरेका छन् । पाथीभरामा बडादसैँ तथा नवरात्रको समयमा विशेष पूजाआजासहित बलि चढाउने गरिएको छ । पाथीभरा देवीले भक्तजनले चढाएको बलि स्नेहपूर्वक लिने जनविश्वास रहिआएको छ । दर्शनार्थीले बलि नै चढाउनुपर्छ भन्ने अनिवार्य छैन । परेवा उडाएर, फूल, अक्षता चढाई धूप बालेर पनि पूजा गर्ने गरिएको छ । पछिल्लो समयमा पूजाआजाका लागि फूल अक्षता लिएर जानेक्रम बढेको पाइन्छ पाथीभरामा भगवतीको पूजा गरेर चण्डीपाठ गर्ने, हवन गर्ने शास्त्रीय पद्धति र बलि दिएर पूजा गर्ने पद्धति चलिआएको पाइन्छ । कुनै समय गाउँमा स्वास्थ्य संस्था, स्वास्थ्यकर्मी नहुँदाको अवस्थामा विरामी पर्दा पाथीभरा पुग्ने भाकल गरे पनि निको भइन्छ भन्ने विश्वास, मान्यता राखेर देवीको पूजाआजा र दर्शन गर्ने मानिस सहजै स्वास्थ्य उपचारको पहुँचमा पुग्दाको वर्तमान अवस्थामा पनि उतिकै पाथीभराप्रति विश्वास र आस्था राख्छन् । पाथीभरा दर्शनका लागि देशका राष्ट्रप्रमुख, सरकार प्रमुखदेखि सरकारका उच्चपदस्थ व्यक्तित्व बेलाबेलामा पाथीभराको दर्शनका लागि जाने गर्दछन् । सडक यातायात नहुँदा मानिस हिँडेरै पुग्दथे । सदरमुकाम फुङ्लिङबाट हिँडेर पुग्नै एक दिन लाग्थ्यो पाथीभराको यात्रामा निस्किएपछि हरेक खोलानाला तर्नुअघि खोलाको पूजा गर्दै जाने गरिन्थ्यो । तीर्थयात्रीले आफ्ना लागि खानेकुरा, भाँडाकुँडा र ओछ्याउने लत्ताकपडा आफैँ बोकेर जान्थे भने गोठ ओढारमा बस्ने गर्थे । बाक्लो बस्ती नभएकाले र देउरालीदेखि मन्दिरसम्म घना जङ्गल भएकाले समूहमा जाने गरिन्थ्यो । अहिले पाथीभरा क्षेत्रको तल्लो फेदीसम्म सवारीसाधन पुग्छन् । पाथीभरा क्षेत्रमा नै तीर्थयात्रीको सेवाका लागि प्रशस्त होटल पसल खोलिएका छन् । बाटो सहज भएकाले देउराली, सुकेटार, फुङ्लिङमै पनि फर्किएर बस्न सकिन्छ । पाथीभराको लोकप्रियता, यसको महिमा र गरिमा चुलिँदै गएकाले पूर्वका विभिन्न ठाउँमा पाथीभराका शाखा मन्दिर स्थापित छन् । तेह्रथुमको हरिसे, बसन्तपुर, टुटे देउराली, सङ्खुवासभाको चौकी बजार, झापाको चारआली, इलामको कुटिडाँडा र ताप्लेजुङकै विभिन्न गाउँमा समेत मन्दिर निर्माण गरी पूजाआजा गर्ने गरिएको छ । ठूलो पाथीभरा पुग्न नसके तिनै मन्दिरबाट समेत भाकल बुझाउने गरिन्छ । धार्मिकरुपले मात्रै नभई पाथीभरा प्राकृतिक विविधताको क्षेत्र भएकाले यस क्षेत्रको महत्व झन् बढ्दै गएको छ । विभिन्न प्रजातिका बोटविरुवा, जडीबुटी र दुर्लभ वन्यजन्तु रेड पाण्डासमेत पाथीभरा क्षेत्रमा पाइन्छ । फुङ्लिङ बजार, सुकेटार देउराली हुँदै तल्लो फेदीसम्म सवारीसाधनमा गई सकेपछि माथि मन्दिरसम्म नै पैदल हिँड्नु पर्छ । फटाफट हिँड्न सक्ने तीन घन्टाको अवधिमा मन्दिर पुग्छन् । पैदलमार्गको स्तरोन्नति गरिएकाले र डाँडैडाँडा रमित हेर्दै पाथीभराको उकालो चढ्नुको मज्जा छुट्टै छ । पाथीभरा मन्दिरमा जान आउनका लागि काठमाडौँबाट सिधै सुकेटार विमानस्थलसम्म हवाई सेवा लिन सकिन्छ । पाथीभरा मन्दिर तीन हजार सात सय ९४ मिटरको उचाइमा पर्ने भएकाले कसैकसैलाई लेक लाग्ने समस्या हुनेगर्छ । प्राकृतिक सुन्दरतासँग रमाउँदै पाथीभरा मन्दिर रहेको डाँडामा पुग्दा कञ्चनजङ्घा हिमशङ्खलाले स्वागत गर्न आइपुग्छ । पाथीभराबाट कञ्चनजङ्घा, कुम्भकर्ण, मकालु लगाएका हिमाल आँखै अघि छर्लङ्ग देखिन्छन् । एकातिर पाथीभरा दवीको दर्शन पनि हुने र अर्कातिर प्राकृतिक सौन्दर्यतासँग साक्षात्कार गर्न समेत पाइने भएकाले पर्यटन प्रवद्र्धनमा पाथीभराको महत्व अझ बढिरहेको पर्यटन व्यवसायी हर्क गुरुङले बताए । कतिपय तीर्थयात्री ताप्लेजुङको तोङ्वा र सुकुटीको स्वाद लिँदै यहाँ उत्पादित चौँरी, गाईको छुर्पि, विभिन्न जडीबुटी, अलैँचीलगाएतका बस्तु चिनोको रुपमा लिएर घर फर्किन्छन् । सुकेटार र फुङलिङ बजारका होटलहरुमा तोङ्वा सुकुटीको स्वाद चाख्न पाइन्छ । ‘सदरमुकामै रहेका कोशेली घरहरुमा छुर्पी, जडीबुटी, अलैँचीलगायतका सामग्री पाइन्छन् । मन्दिरको दर्शन गरेर फर्किनेहरुले ताप्लेजुङको चिनोका रुपमा लैजाने गर्छन’, पाथीभरा कोशेली घर सञ्चालक विष्णु श्रेष्ठले बताए । यहाँका कोशेलीघर, होटल तथा पसलमा स्थानीय उत्पादनहरु प्रशस्त राखिएको हुन्छ । पाथीभराले जिल्लाको धार्मिक पर्यटनको प्रवद्र्धन हुनुका साथै स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणमा पनि सहयोग पुगेको उनको भनाइ छ । रासस
