आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स मानवताको लागि खतरा
तस्बिर स्रोत : टेलिग्राफ काठमाडौं । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई)को पिता भनेर चिनिने डा. जिओफ्री हिन्टनले विश्वमा चर्चा भइरहेको एआईलाई मानवताको लागि खतरा भएको बताएका छन् । उनले भनेका छन्, ‘यो मानवताको लागि खतरा छ, यहिले यो बरदान जस्तो लागे पनि यो यस्तो छैन ।’ ७५ वर्षीय हिन्टनले न्युयोर्क टाइम्सलाई दिएको अन्तवार्तामा भनेका छन्, ‘यसले ठूलो संख्यामा रोजगारीमा कटौती गर्नेछ, समाजमा गलत सूचना तिव्र रुपमा फैलिनेछ, जसलाई रोक्न सम्भव हुनेछैन ।’ डा. हिन्टनले यसको लागि आँफैलाई जिम्मेबार मानेका छन् र उनले पश्चाताप गरेका छन् । ‘मैले गर्दैनथेँ भने पनि अरु कसैले गर्दथ्यो, एआई त आउँथ्यो नै, अब यसलाई सामना गर्न धेरै गाह्रो हुनेछ ।’ डा. हिन्टनले सन् २०१२ मा टोरन्टो विश्वविद्यालयका आफ्ना दुई विद्यार्थी इल्या सुतस्केभर र एलेस्क क्रुसेभस्कीसँग मिलेर हजारौं तस्बिरहरुको विश्लेषण गर्न सक्ने नेटवर्क बनाएका थिए । यतिमात्रै नभएर सो नेटवर्कले कार, कुकुर र फुलजस्ता वस्तुहरुको पहिचान गर्न पनि सिकाउन सक्दथ्यो । यही प्रविधि नै नै एआईको आधार बनेको थियो । डा. हिन्टनले सन् १९७२ देखि नै एआईको काम गर्दै आएका छन्, जतिबेला कसैले एआईको बारेमा सुनेकै थिएन । ‘एआईको खतराको बारेमा खुलेर बोल्नको लागि आफ्नो जागिर छोडेको हुँ’, उनले भनेका छन् । गुगल कम्पनी छाडेपछि डा. हिन्टनले कयौंन प्रविधि कम्पनीहरु एआई अपनाउने होडमा रहेको बताएका छन् । उनीहरुले एआई प्रविधियुक्त उत्पादन गर्न चाहेको र उनीहरुको बुझाइमा यो पनि सन् ९० को दशकमा आएको प्रविधिको आधार जस्तै रहेको तर यसबाट पैदा हुनसक्ने जोखिमको विषयमा ती कम्पनीहरुसँग कुनै योजना नभएको डा. हिन्टनको बुझाई छ । एआईको सम्भावित जोखिमहरुको विषयमा चेतावनी दिँदै उनले भनेका छन्, ‘यो हेर्न निकै मुस्किल हुने छ की खराब मानिसहरुलाई खराब कामको लागि यसको प्रयोग गर्नबाट कसरी रोक्न सकिन्छ ?’ उनले च्याटबटलाई ‘निकै डरलाग्दो’ भनेर संज्ञा दिएका छन् । ‘जब खुफिया सूचनाको विषय आउँछ अहिलेको च्याटबटमा मानिससँग बराबर क्षमता थिएन, तर यो छिट्टै बद्लिन सम्भव छ, अहिले जहाँसम्म मैले भन्न सक्छु की यो हामी जत्तिकै बौद्धिक छैन, तर मलाई लाग्छ की यो छिट्टै नै हुनेछ ।’ एजेन्सीको सहयोगमा ।
सरकारले विकास बजेटको एक प्रतिशत रकम अनुसन्धानमा छुट्याउने, सरकार र पुनबीच सहमति
काठमाडौं । शुक्रबारदेखि माइतीघर मण्डलामा धर्नामा बसेका राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष महावीर पुन र सरकारबीच सोमबार सातबुँदे सहमति भएको छ । उपप्रधानमन्त्री तथा रक्षामन्त्री पूर्णबहादुर खड्का र आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष पुनले सोमबार सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरेका हुन् । सहमति भएसँगै सरकार अब सरकार अनुसन्धान तथा विकास, नवप्रवर्तन र आविष्कारका लागि विकास बजेटको एक प्रतिशत रकम छुट्याउने भएको हो । सहमतिअनुसार अनुसन्धान तथा विकास, नवप्रवर्तन तथा आविष्कारसम्बन्धी कार्यहरु एकीकृत रुपमा सञ्चालन गर्न सरकारले कोष स्थापना गर्ने छ । कोषको व्यवस्थापन तथा सञ्चालनका लागि सरकारले ६० दिनभित्र विधेयकको मस्यौदा तयार पार्ने छ भने संघीय संसदको आउँदो अधिवेशनबाट विधेयक पास गर्ने छ ।
गैरकानूनी रूपमा बाहिरिन्छ करोडौं, दुई दर्जन बढी क्यासिनो गेम सञ्चालनमा
काठमाडौं । नेपालमा गैर कानूनी रुपमा सञ्चालनमा रहेका क्यासिनो गेमहरुको कारण दैनिक करोडौं रकम बाहिरिने गरेको छ । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेसनले गरेको एक अध्ययनले नेपालमा २८ बढी गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा रहेको देखाएको हो । गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा रहेका ती एपहरुबाट दैनिक करोडौं रकम विदेशिने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । पछिल्लो समय ती एपहरुबाट विभिन्न खेलकुदको नतिजाको विषयमा गर्ने एपहरु गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा छन् । त्यसमा हजारौं नेपाली संलग्न रहेको बुझिएको छ । तर, यस विषयमा सरकारले खासै चासो देखाएको छैन । अनलाइन मात्रै सट्टेबाजी गरेर नेपालीहरुले करोडौं रकम गुमाउने गरेका पनि छन् । सट्टेबाजको आशंकामै प्रहरीले बेलाबखत धेरैलाई पक्राउ पनि गरेको छ । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेशनका अध्यक्ष तपेन्द्र रावल लामो समयको अनुसन्धान पश्चात हाल २८ भन्दा बढी यस्ता गैरकानुनी एपहरु नेपालमा सञ्चालनमा रहेको बताउँछन् । फाउण्डेसनले लामो समयसम्मको अनुसन्धानले २८ वटा गैरकानुनी एपहरु सञ्चालन भइरहेको पत्ता लागेको बताए । अहिले किर्तीपुरको त्रिवि मैदानमा जारी एसीसी प्रिमियर कप क्रिकेट सञ्चालनमा छ । या खेलको विषयलाई लिएर पनि धेरै नपाली यस्ता गेमहरुमा सक्रिय छन् । यसमा पनि लाखौंको कारोबार भइरहेको उनले बताए । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेसनले शुक्रबार उपप्रधान तथा गृहमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठलाई उक्त गैरकानूनी एपहरु तत्काल बन्द गर्न लिखित रुपमा सुझाव समेत पेश गरेको छ । उनका अनुसार सन् २०२० देनि अनाधिकृत तथा गैर कानूनी तरिकाले विभिन्न अनलाईन एपबाट नेपालबाट दैनिक करोडौँ नेपाली रुपैयाँ विदेश गइरहेको छ । करको दायित्वमा नआई करोडौँ नेपाली रुपैयाँ बाहिरिदाको असर आर्थिक मन्दिसमेत रहेको उनले बताए । ‘नेपालमा क्यासिनो लगायतका जुवा तथा अनलाइन बेटिङ (फेन्टासि एप) लगायत गैर कानूनी र नेपाल सरकारलाई कुनै कर पनि नआउने गेमका एप तत्काल बन्द गर्न अनुरोध गरेका छौं, नेपालमा हाल दर्जनौँ अनलाइन एपहरु सञ्चालित छन्, करमा समावेश नभएका यस्ता गैरकानुनी एप समयमा नियन्त्रण गर्न सकिएन भने यसले विकराल रुप लिने र देशमा आर्थिक संकट आउने निश्चित छ,’ उनले भने । गृहमन्त्रीलाई बुझाएको पत्रमा फस्ट ब्याट का सबैभन्दा धेरै ३५ लाख सक्रिय प्रयोगकर्ता छन् । उक्त प्रयोगकर्ताबाट दैनिक एक करोडभन्दा बढी नेपाली रुपैयाँ विदेशीएको उल्लेख छ । नेपाल प्रहरीले अनलाइन क्रिप्टो कारोबारीलाई पक्राउ गर्न अभियान नै सञ्चालन गरेको थियो । यस्तै, नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल दुरसंचार प्राधिकरण, नेपाल बैंकर्स संघ लगायतले सूचना नै जारी गरेर क्रिप्टोकरेन्सीको कारोबार नगर्न निर्देशन दिइसकेका छन् । गत चैतमा प्राधिकरणले इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुलाई गैरकानूनी वेबसाइट र एपहरु बन्द गर्न निर्देशन दिएको थियो । प्राधिकरणले क्रिप्टोकरेन्सी (बिटक्वाइन), हाइपर नेटवर्किङ, अनलाइन जुवा लगायतका गैरकानूनी वेबसाइट र एपहरु नेपालभित्र प्रयोग, संचालन र व्यवस्थापन गर्न नपाउने गरी निषेध गर्न आइएसपीहरुलाई निर्देशन समेत दिएको थियो । नेपाल राष्ट्र बैंकले अनलाइन बैंकिङ्ग, मोबाइल बैंकिङ्ग, डिजिटल वालेट जस्ता विद्युतीय भुक्तानीका माध्यमबाट अनलाइन जुवा तथा बाजीजन्य गैर कानूनी कार्यहरुमा संलग्न नहुन सर्वसाधारणमा पटक पटक सूचना जारी गर्दै आएको छ । विज्ञापन बोर्डले पनि गत वर्ष नै वान एक्स बेटिङ लगायतका साइटहरू बन्द गर्न निर्देशन दिएको थियो । तर, ती साइटहरु नेपालमा निर्वाधरूपमा सञ्चालनमा छन् ।
