समाज : साहित्य

कथा शिरानी माथी राखेको मोबाईलको धुन मेरोे कानमा गुन्जियो । अर्धनिन्द्रामै मोबाईल छामछुम गर्दै फोन उठाए । एक जना नारीको आवाज सुनियो । “दाइ तपाई कहाँ हो ? म त आई सकें त !” मैले अनकनाउँदै सोधेँ, अँ कहाँ जाने ? रिसाए जस्तो गरी उनले जवाफ दिइन् । ‘‘अझै उठ्नु भएको छैन ? अनि आज मन्दिर जाने भनेको हैन त । खुरुक्क उठ्नु । नुहाएर रेडी भइहाल्नु । नत्र म त बोल्दिन नि ।’’ मैले हस् भन्दै फोन राखेँ । फोन गर्ने ती नारी सगुन थिइन् । त्यो बिहान रक्षाबन्धनको दिन थियो । यहि दिन मेरो हातमा राखी बाँधेर दाजु बनाउने सगुनको ठूलो इच्छा थियो । फेसबुकमा हामी पुरानै साथी हौं तर उसको मेरो राम्रोसंग भेटघाट भएको धेरै समय भएको थिएन । भेट भएको केही दिनपछि उनले म्यासेन्जरमा सर नमस्कार भनिन् । मैले पनि नमस्कार फर्काए । उनले लेखिन– तपाई रिसाउनु हुन्न भने मेरो मनले स्वीकारेको कुरा भनुँ ? ‘‘म किन रिसाउनु ? भनन, के कुरा हो ?’’ च्याटमा जवाफ दिएँ। केही बेरपछि उनको जवाफ आयो । ‘तपाईसंग भेट भएदेखि मलाई केही गुमाएको वस्तु पाए जस्तो आभाष हुन्छ, किन–किन मेरो मनले तपाईलाई एउटै आमाको कोखबाट जन्मिएका दाजुबैनी हौं जस्तो महशुष गर्न थालेको छ । म त तपाईसंग भेटेर खुशी छु । एउटा अभिभावक पाएको छु । सर म तपाईलाई दाई भन्छु ल ?’ म ट्वाल्ल परेँ । आश्चार्य मानेँ । मनमनै सोच्न थालेँ । कस्तो खालको मान्छे रहिछ ! केही बेरपछि जवाफ दिएँ । ‘‘मलाई नयाँ नाता सम्बन्धहरू जोड्नु भनेको नाटक जस्तो लाग्छ । किन जोड्नु पर्यो नयाँ सम्बन्ध ? भएका सम्बन्धहरुलाई सुमधुर बनाउनु । तिमीले दाई भन्यौ भन्दै मैले बैनी भन्नै पर्छ भन्ने पनि छैन । ठट्टा नै गर्ने भएत जे–जे भन्दा पनि भयो ।’’ यति भनेर म किचेन तिर छिरें । फर्किदा सगुनले जवाफ पठाई सकेकी रहिछन् । लेखक ‘‘तपाईलाई नाटक लाग्ला तर मैले मनको कुरा भनेको हुँ । बैनी भन्नै पर्छ भन्ने बाध्यता छैन, तपाईलाई अप्यारो लाग्छ भने म पनि तपाईलाई दाई भन्दिन । मेरो मनमुटुले हजुरलाई दाईको रुपमा सजाई सकेको छ । म तपाईले जे भन्नु हुन्छ त्यही मान्छु तर तपाईसंग टाढिन सक्दिन । आफन्त भनेका सजिलोमा मात्र हुन, अप्ठ्यारोका लागि हैनन् । रगतका नाता भनेको कहरको हुँदो रहेछ, रहरको हैन । मनले भनोस वा नभनोस मुखले पुकार्न बाध्य भइन्छ । आफन्त, नातागोता धेरै होलान तर मेरो भवनालाई बुज्ने कोही छैनन् । मेरो भावना, दुःख, पीडालाई बुज्ने एक मात्र व्यक्ति तपाई मात्र हो । हामी बीच रगतको दाजु नभएता पनि तपाई मेरो हृदयले नै पुकारको दाजु हो । त्यो पनि तपाईलाई स्वीकारयोग्य छ भने । ००००० सगुनका लेखाईले मेरो मनमा दुविधा सिर्जना गरिदियो । उसका भावनाहरुलाई मैले मात्र बुज्न सक्छु भन्ने कुरा मलाई पत्यार लागेको थिएन । अझ कुनै कुनै बेला त ‘तपाई मेरो भगवान’ हो पनि भन्थिन् । उससंग मेरो गफ भन्दा अरु कुनै सहयोग लेनदेन भएको छैन । कसरी म उसका लागि विशेष मान्छे बन्न सक्छु ? मनमा धेरै प्रश्नहरु उब्जिन थालेका थिए । म उनले देखेको सपनाबाट उन्मुक्ति पाउने उपायहरु खोजिरहेको थिए । फेरी एउटा म्यासेज छोडिदिए । ‘‘तिमीले मेरो पृष्ठभूमिलाई राम्रोसँग चिनेकी पनि छौनौं होला । न त तिमीलाई मेरो अतित थाहा छ, न त जीवन भोगाईका केही पलहरु नै थाहा छ ? मलाई त तिम्रो पारिवारीक पृष्ठभूमि समेत केही थाहा छैन भने म कसरी तिम्रो दाइ हुन सक्छु ? नाता जोड्नु ठूलो कुरा हैन, टिकाउन सक्नु नै महानता हो । भावनाको नाताले निरन्तरता पाँउछ भन्ने कुनै ग्यारेन्टी छैन । लिक बिनाको रेल जुनसुकै बेला दुर्घटना हुन सक्छ । यदि यो यात्रा बीचमा नै टुट्छ भने, होस् यो नाटक किन गर्नु पर्यो ? मन मस्तिष्कमा बसिसकेको छापलाई मेटाउन गाह्रो हुन्छ । सगुनको मनमा पनि सौगात प्रतिको आफ्नोपन कहिले नमेटिने छाप बनिसकोको थियो । उसलाई झुक्किएर पनि सौगातबाट टाढा हुने मन थिएन । सौगातको दुःख र पीडालाई नजिकबाट नियाल्न चाहान्थिन् । सौगातले जे भने पनि मान्थिन् र विश्वास पनि गर्थिन् । सम्बन्ध जोड्ने नाटक नगरौ जस्तो सौगातको अभिव्यक्तिले सगुनको मन भारी भएर आउँथ्यो । मन भारी पारेर फोन गर्थिन र भन्थिन्–‘मैले तपाईलाई जे भने पनि नाटक जस्तो लाग्छ होला, मैले त मनको कुरा भनेको हुँ । मलाई बैनी भन्न सक्नु हुन्न भने नभन्नु । जबरजस्ती जोडेको नाताले निरन्तरता पाउन सक्दैन । सम्बन्धको आयु त्यहाँसम्मको हुन्छ, जहाँसम्म विश्वासको लहरा चुडिन्दैन । म विश्वासको लहरा कसिलो बनाउन चहान्छु । कदापि विश्वासघात गर्ने छैन । हजुर प्रति त्यही विश्वास भएर नै होला दाइ, जीवनका हरेक कुरा सेयर गरेको छु । मलाई मेरो जन्म दिने माता पिताको भन्दा नि हजुरको साथ प्यारो छ । म बुज्छु हजुरको पीडालाई, हजुरभित्र पनि रोदनहरु छन् । विश्वास नै लाग्दैन भने मैले के नै गर्न सक्छु । तपाईले गरेका बाजीहरु मैले जितेको छु । सगुनका भनाईहरुले मेरो पनि मनलाई पगाल्यो र मैले पनि उसलाई बैनी भनिदिएँ । रक्षाबन्धन नजिकदै थियो । त्यही दिन हातमा राखी बाँधेर दाजुबैनीको सम्बन्धलाई जीवन्त दिने हाम्रो सल्लाह भएको थियो । रक्षा बन्धनको दिन उनको पहिलो प्राथमिकता दाजुबैनीको सम्बन्ध जोड्नु थियो । शुद्ध सम्बन्धको लागि उनी आफू पनि नुहाएर निष्केकी थिएन । मलाई पनि पहिला उठेर नुहाउनु सम्झाइन् । ०००००

हिजो एकैदिन डाकु भाइ जेल र कोभित भाइ कोरोना मुक्त भएछन् । अब दुबै समाजमा स्वतन्त्रतापूर्वक हिड्डुल गर्न पाउने भए ।आखिर दुबैले पाएको मुक्ति समान थियो । डाकु भाइ गाउँलेलाई जताउन चाहन्थ्यो कि ऊ थुनिने बित्तिकै कति चाँडो थुनामुक्त भयो । उस्को कत्रो पहुँच र पावर छ । ताकि आईन्दा गाउँलेहरु उस्को सानोतिनो कुकर्मलाई उजुरी गर्न हिम्मत नगरुन् । त्यसैले ऊ बिना माक्स पुरै अनुहार देखाउँदै ठूलो-ठूलो स्वरमा गाउँलेको हालचाल सोध्दै शानसँग हिड्यो । उसलाई हालचाल बताउन नहिच्किचाएका गाउँलेहरुले कोभित भाइकाे घरतिर संकेत गर्दै-“त्यो अपराधीको तिर चाहिँ नजानु है” -भन्न पनि भ्याए । उता कोभित भाइलाई पनि गाउँलेहरुलाई ‘कोभिड’, त्यसका लक्षण, बच्न अपनाउनुपर्ने सवधानी र ‘काेभिड’ भैहालेमा गर्नुपर्ने स्वास्थ्यको हेरचाहको बारेमा जानकारी गराउन मन थियो । त्यसैले ऊ मुखमा माक्स, हातमा पन्जा लगाएर आफैं सजग भई ‘सामजिक दूरी’ कायम गर्दै गाउँ निस्कियो । उस्ले भेटिएकाहरुलाई सानो स्वरमा सोध्यो, ” सन्चै हुनुहुन्छ हजुर ?” उ सचेत थियो, ठूलो स्वरमा बोल्दाभन्दा सानो स्वरमा बोल्दा आफूभित्र भएका जुनसुकै जीवाणुहरु अरुलाई सर्न पाउँदैन भनेर । त्यसैले सावधानी अपनाएको थियो उस्ले । तर ती भेटिने हजूरहरुले उसलाई अपराधी झै ठानेर तर्किए अनि झर्किदै भने- “अबको सन्चोको के ग्यारेन्टी ? तिमी गाउँ पस्यौं, कतिलाई विसन्चो पार्ने हौ !” कोभित भाइ अचम्मित भयो । उता ज्ञान विज्ञान र चिकित्साशास्त्रले खालो सार्न नसकेपछि कोभित भाइहरु जस्तैका प्लाज्माले सिकिस्त बिरामी फिराउन सफल भएकाे समाचार तिनै झर्कने हजुरहरुको मोबाइलमा बजिरहेको थियो । यस्तो बेला जतिबढी कोभित भाइहरु संक्रमण मुक्त भए त्यति नै अरु बढी संक्रमितको ज्यान बचाउन सक्ने एन्टिबडी देशमा उपलब्ध हुँदै थियो । मृत्युसँग लडेर, मृत्यु परास्त पार्न सक्ने क्षमता लिएर आएका उनीहरुलाई राज्यले सुरक्षा र समाजले सम्मान गर्नु पर्ने कि अपराधीलाई झैं दुर्व्यवहार ? आज उनीहरूलाई तिरष्कार गर्नेहरूलाई भोलि बाँच्न उनीहरूकै एन्टिबडीले बचाउने दिन नआउला भन्न सकिन्छ र ?

मुक्तकहरु १.हरेक जनको हृदयमा थियौ राष्ट्रकवि सत्कर्मले दीर्घ जीवन जियौ राष्ट्रकवि ।। नेपाली यो कला जगत् उर्वर पारी गयौ शालीन तिमी अमर कृति दियौ राष्ट्रकवि ।। २.अन्धकार चिर्न जति महत्व छ रवि साहित्य जगत् उर्वर पा¥यौ धन्य राष्ट्रकवि ।। तिम्रो कला साधनाको गुुन तिर्न सकौँ जन्म सार्थक पार्यौ उच्च बनाएर छवि ।। ३. आधा गौरी आधा माधव भइ तिमी जियौ जाने बेला सुुन्दर कृति ऋतम्भरा दियौ ।। शास्त्रीयता स्वच्छन्दता वाद दुुबै मिलाई काव्य जगत् उर्वर पार्ने तिमी रत्न थियौ ।। ४. देवकोटा लेखनाथ समको एकाकार तिमी काव्यशक्ति देख्दा देवकै उपहार तिमी ।। आदर्श र अनुुकरणीय व्यक्तित्व हौ सरल सरस जिन्दगीको एउटै सार तिमी ।। ५. पिइरहूूँ लाग्ने साँच्चै तिम्रो काव्य धारा वियोगमा रोइरहेछन् नेपाली जन सारा ।। गाउँछ गीत नेपालीको ज्योति चम्काएर साहित्य आकाशका तिमी थियौ धुुव्र तारा ।। नुवाकोट, हालः पोखरा–११