बालबालिकामा ब्लड क्यान्सरको निको हुने दर ९० प्रतिशत, नेपालमा छैनन् विशेषज्ञ डाक्टर
यो एकदमै छिटो रक्तप्रवाहको माध्यमबाट स्वस्थ कोषहरुमा सर्दछ । यसले शरीरमा संक्रमणको साथै अन्य समस्याहरु निम्ताउने गर्दछ । बच्चालाई क्यान्सर हुन जति गाह्रो छ तर धेरै जसो बच्चा र किशोरकिशोरीलाई हुने ल्युकेमियाको सफलता पूर्वक उपचार गर्न सकिने विज्ञले बताएका छन् । किन हुन्छ ल्युकेमिया ? के कारणले ब्लड क्यान्सर हुन्छ भन्ने यकिन नभएको बालबालिका क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. सुधीर सापकोटा बताउँछन् । ‘यही कारणले बालबालिकामा क्यान्सर हुन्छ भन्ने नदेखिए पनि केही यस्ता कारणहरु छन्, जसले ब्लड क्यान्सर हुने सम्भावन बढेर जान्छ । आमाले गर्भवती अवस्थामा धुम्रपान गर्नु, परिवारमा कसैलाई क्यान्सर हुनु यसका कारण हुन सक्छन्,’ डा. सापकोटाले भने । लक्षण ब्लड क्यान्सरको प्रारम्भिक अवस्थामा पहिचान गर्न सके यसको सफल उपचार हुन्छ । सामान्य लक्षणहरु –लामो समयसम्म ज्वरो आउनु –अत्याधिक थकान तथा कमजोर महसुुस हुनु –खोकी लाग्नु –सास फेर्न गाह्रो हुनु –सजिलै चोटपटक लाग्नु र रगत बग्न बन्द नहुनु अन्य लक्षणहरु –हाडजाेर्नी दुख्ने –अनुहार, हात, पेट सुन्निने –भोक नलाग्ने, ताैल घट्ने –वान्ता हुने विकसित देशमा निको हुने दर धेरै कुनै पनि विकसित देशमा जन्मिएको बालबालिकामा क्यान्सर निको हुने दर ८० प्रतिशत छ । अफ्रिका जस्तो देशमा जन्मिएका बालबालिकाको निको हुने दर २० प्रतिशत हुने विभिन्न अध्यनले देखाएकाे डा. सापकोटा बताउँछन् । नेपालमा यसको यकिन तथ्यांक नभए पनि निको हुने सम्भावना करिब ४० प्रतिशत रहेको उनको भनाइ छ । नेपालमा बालबालिकाको क्यान्सरको अवस्था सन् २०१८ मा विश्वभर थप ३ लाख बालबालिकामा क्यान्सर लागेकाे फेला पर्याे । याे तथ्यांक अनुसार प्रतिदिन ८ सयभन्दा बढी बालबालिकामा क्यान्सरका नयाँ केसहरु देखिन्छन् । नेपालमा १५ वर्षसम्मका बालबालिकाको संख्या कूल जनसंख्याको ३५ प्रतिशत छ । राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय अध्ययनले देखाए अनुसार नेपालमा पनि प्रत्येक वर्ष १५ सयदेखि २ हजार बालबालिकामा क्यान्सर लागेको हुन सक्ने भएपनि जम्मा ३ सय ५० बालबालिकामा क्यान्सर भएको फेला परेको छ । प्राथमिक तहमा क्यान्सर भए नभएको परीक्षण हुनै नसकेका कारण नेपालमा क्यान्सर पीडितको संख्या कम भएको हुन सक्ने विज्ञले बताए ।यसैकारण क्यान्सर भएको यकिन तथ्यांक नआउने र क्यान्सर भए नभएको पत्ता लगाउने दक्ष जनशक्ति र उपकरणको अभाव रहेको डाक्टरहरुको भनाइ छ । बालबालिकामा सबैभन्दा बढी ब्लड क्यान्सर सरकारी निकायसँग नेपालमा क्यान्सर पीडित बालबालिकाकाे यकिन तथ्यांक छैन । तर, ग्राण्डी अस्पतालको तथ्यांक अनुसार क्यान्सर भएकामध्ये ४५ प्रतिशत बालबालिकामा ब्लड क्यान्सर देखिएको छ, जुन अन्तराष्ट्रियस्तरको तथ्यांकसँग मिल्न जान्छ । यस्तै, १४ प्रतिशतमा आँखाको क्यान्सर (रेटिनोब्लास्ट), ११ प्रतिशतमा किड्नीको क्यान्सर (विल्मस ट्युमर), ९ प्रतिशतमा लिम्पलोमा क्यान्सर, ७ प्रतिशतमा न्युरोब्लास्टोमा, ४ प्रतिशत जेलसेल ट्युमर र बाँकी अन्य क्यान्सर रहेको छ । निको हुने दर ९० प्रतिशत अन्तराष्ट्रिय तथ्यांक हेर्दा बालबालिकामा देखिने क्यान्सर समग्रमा निको हुने दर ८८ प्रतिशत छ । यसमा सबैभन्दा धेरै होडकिन लिमफोमाको ९७ प्रतिशत छ । यस्तै, ब्लड क्यान्सरको निको हुने दर ९०.६ प्रतिशत छ । नेपालको अवस्थामा हेर्ने हो भने टाईफाईड जस्तो रोगको पनि निको हुने दर ९० प्रतिशतभन्दा माथि जाँदैन, जबकि क्यान्सर जस्तो भयावह मानिने यो रोग बालबालिकामा भने सजिलै निको हुन सक्ने डा. सापकोटा बताउँछन् । बच्चाले केमोथेरापी धान्दैन भन्नु गलत सानो उमेर भएकोले बालबालिकाको शरीरले केमोथेरापी धान्न सक्दैनन् भन्ने धेरैको बुझाई छ । तर, यो बुझाई गलत रहेको डा. सापकोटा बताउँछन् । ठुलो मानिसमा विभिन्न प्रकारको रोग हुने तर बालबालिकाहरुमा कुनै पनि प्रकारको रोग नभएको कारण उनीहरुले सजिलै केमोथेरापी लिन सक्ने र जसले उपचारको सम्भावना बढी हुने डा. सापकोटाले बताए । ३ वटा मात्रै सरकारी अस्पताल बालबालिकामा देखिने क्यान्सरको उपचार गर्न नेपालमा ३ वटा मात्रै सरकारी अस्पताल छन् । काठमाडौंको कान्ति बाल अस्पताल, भक्तपुर क्यान्सर अस्पताल र विपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा मात्र यसको उपचार हुन्छ । २ जना मात्रै विशेषज्ञ डाक्टर नेपालमा हाल सरकारीस्तरमा दुईजना मात्रै तालिम प्राप्त बालबालिका क्यान्सर रोग विशेषज्ञ छन् । यसबाहेक थोरै संख्यामा केही प्राईभेट अस्पतालमा रहेका छन् । यस्तै तालिम प्राप्त नर्स एक जना पनि छैनन् ।
कोरोना भाइरसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा
काठमाडौं। चीन लगायत अन्य एशियाली देशहरुमा फैलिएको कोरोना भाइरसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा देखिन थालेको छ । विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र मानिएको चीनमा कोरोनाको संक्रमण फैलनु समग्र विश्व बजारका लागि सुखद नभएको विश्लेषकहरु बताउँछन् । विश्व अर्थव्यवस्थाका लागि यो भाइरस ठूलो जोखिम भएको उनीहरुकाे भनाइ छ । अर्थविद् डा. डिल्लीराज खनाल काराेना भाइरसले विश्व बजारमा धेरै असर पार्ने बताउँछन् । ‘नेपाल चीनको नजिकको राष्ट्र हो, चीनले नेपालमा धेरै लगानी गरेको छ, यसले गर्दा नेपालको अर्थतन्त्रमा यसले प्रत्यक्ष असर पार्छ,’ उनले भने । आगामी वर्षहरुका लागि पनि चीनले नेपालको विभिन्न क्षेत्रमा लगानी प्रतिवद्धता गरेको छ, यसमा पनि असर पर्ने देखिन्छ । नेपालमा विदेशी पर्यटक सबैभन्दा बढी चीनबाट आउँछन् । कोरोनाको कारणले नेपाल सरकारले सुरु गरेको भ्रमण वर्ष २०२० मा पनि धेरै असर पार्ने देखिन्छ । कारोना भाइरसका कारण नेपालको पर्यटन, यातायात लगायत आन्तरिक उत्पादनमा असर पार्ने अर्थविद् खनाल बताउँछन् । नेपालमा पर्ने असर चीन नेपालको छिमेकी राष्ट्र भएकोले पनि त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपालमा अवश्य नै पर्छ । नेपालको अर्थतन्त्र मात्र होइन भौतिक पक्षमा यसले असर पार्ने अर्थविद् बताउँछन् । नेपालमा बढी सामानहरु अायात गर्ने देशमा चीन दाेस्राे स्थानमा पर्छ । गत बुधबार नेपाल सरकारले चीनसँगको मूख्य व्यापार नाका १५ दिनका लागि बन्द गरेको छ । यसले पनि नेपालको अर्थतन्त्र र व्यापारमा घाटा हुने देखिन्छ । चीनमा कोरोना भाइरसले उग्र रुप लिएपछि नेपाल सरकारले रसुवा नाका बन्द गर्ने निर्णय गरेको हो । पर्यटनमा प्रभाव चीनबाट सुरु भएको कोरोना भाइरसले चीनमा मात्र होइन छिमेकी राष्ट्र नेपालमा पनि ठूलो असर पर्ने जानकारहरु बताउँछन् । भाइरसको प्रकोपले नेपालको पर्यटन, यातायात, दैनिक उपभोग्य सामानलगायमा नराम्ररी प्रभाव पार्ने देखिएको हो । नेपालमा आउने पर्यटक मध्येको एक ठूलो देश चीन पनि हो । हाल नेपालका धेरै एयरलाइन्स कम्पनीहरुले चीनको उडान रोकेका छन् । यसले नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा धेरै घाटा हुने पर्यटनविद्हरु बताउँछन् । नेपाल सरकारले हालै नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० सुरु गरेको छ । भ्रमण वर्ष सुरु भएकै समयमा चीन लगायत एशियाली, युरोपलगायतका देशहरुमा कोरोना फैलनु नेपालको पर्यटन क्षेत्रका लागि राम्रो होइन । अर्थविद् खनालले नेपाल सरकारले सुरु गरेको भ्रमण वर्षकै सुरुमा कारोनाको प्रकोप फैलनु सुखद नभएको बताए । संस्कृति पर्यटन तथा उडड्यन नागरिक मन्त्रालयका प्रवक्ता रुद्रसिंह तामाङले यसले नेपालको पर्यटन मात्र नभएर समग्र अर्थतन्त्रमा असर पर्ने बताए । ‘कति असर पार्न सक्छ अहिले अनुमान लगाउन सकिन्न, तर कोराना भाइरसको प्रकोपले नेपालको पर्यटनमा प्रत्यक्ष रुपमा असर पर्छ,’ उनले भने । अहिले चीनलाई धेरै आर्थिक नोक्सनी भएको छ । देशका प्रभावित क्षेत्रमा यात्रा गर्न प्रतिबन्ध पनि लगाइएको छ । यो चीनियाँको भ्रमण गर्ने समय हो । भ्रमण गर्ने समयमा कोरोना भाइरसको प्रकोप हुनु नेपालका लागि सुखद होइन । यसले नेपालको पर्यटन व्यवसायमा ठूलो धक्का पुर्याउन सक्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनद्धारा आपतकालको घोषणा कोरोना भाइरस एउटा गम्भीर स्वास्थ्य समस्याका रुपमा रहेको भन्दै विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि आपतकालको घोषणा गरिसकेको छ । संक्रमणको प्रकोप चीनका कम्तीमा २५ प्रान्तमा फैलिएको छ भने कम्तीमा १८ शहरमा निकै डरलाग्दो तरिकाले फैलिएकाले ती सहरहरुमा यातायात साधन चलाउन प्रतिबन्ध लगाइएको छ ती क्षेत्रमा विभिन्न सतर्कता अपनाइएको चीन सरकारले बताएको छ । सरकारले देशभरीको उडान, रेल र बससेवामा पनि उच्च सतर्कताका लागि आह्वान गरेको छ । यसैगरी मानिसको बढी आवतजावत हुने विमानस्थल, बसपार्क, रेल स्टेसन लगायतमा स्वास्थ्य जाँचको प्रबन्ध मिलाइएको छ भने जंगली जनावर र पशु ओसार पसार तथा उपभोगमा कडाई गर्न निर्देशन दिइएको छ । चीनमा १७ वर्ष पहिले २००३ मा फैलिएको सार्स भाइसबाट चीनसहित अन्य देशमा ८ हजारभन्दा बढी मानिसहरु प्रभावित भएका थिए । तीमध्ये १० प्रतिशत मानिसहरुको मृत्यु भएको थियो । २००३ मा फैलिएको उक्त भाइरसका कारण चीनमा ५० अर्ब डलर नोक्सान भएको थियो । सार्स भाइरसको संक्रमणका कारण हङकङको सूचक त्यो समयमा २० प्रतिशतले घटेको थियो । चीनमा मात्रै अहिलेसम्म काेराेना भाइरसकाे कारण ३ सयभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ भने १४ हजारभन्दा बढी संक्रमित भएका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमले जनाएका छन् । यूराेपमा पनि असर चीन र अन्य एशियाली देशहरुले कोरोना भाइरसको कारण पर्यटन, उडड्यन, खुद्रा र मनोरोञ्जन क्षेत्रमा घाटा व्यहोरी सकेका छन् । उक्त भाइरसको संक्रमणले अमेरिका, जापान, दक्षिण कोरिया, ताइवान, हङकङ,मकाउ र थाइल्याण्डमा छोइसकेको र युरोपमा पनि फैलिन थालेको जनाइएको छ । कोरोना भाइरसको असर चीनको समग्र अर्थव्यवस्थामा देखिइरहेको छ । चीनले भाइरसको फैलावटलाई कम गर्न समूह बाहिरको भ्रमणमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । यसले पनि टुर अपरेटरको सेयरमा गिरावट आउने निश्चित छ । यो भाइरस फैलिएको खबर आएसँगै चीनियाँ शेयर बजारमा ५ प्रतिशतको गिरावट आइसकेको छ । चीनको अर्थव्यवस्थामा घाटा हुनु भनेको समम्र विश्वलाई घाटा हुनु हो । विश्वको सबैभन्दा धेरै तेल खपत हुने स्थानमा मान्छेको आवतजावत र यातायातका साधन ठप्प पारेकाे छ। हाल कच्चा तेलको मूल्य घट्नुका साथै चीनको विकासदर पनि कमजोर हुने बताइएको छ । चीनमा पर्यटकहरुको पनि आर्थिक विकासमा ठूलो हिस्सा रहेको छ । यसबाट चीनमा आउने जाने विमानमा पनि असर पर्न सुरु भइसकेको छ । यससँगै हवाई इन्धनको माग पनि अधिक घटेको छ।
कोरोना भाइरसको नाममा ठगी, मास्कको कालोबजारीदेखि अनधिकृत स्वास्थ्य परीक्षणसम्म
काठमाडौं । कोरोना भाइरस संक्रमण रोक्न विश्वव्यापी रुपमा सर्तकता अपनाइएको समयमा नेपालमा भने यसैको नाममा ठगी धन्दा सुरु भएको छ । नेपालमा माक्सको कालो बजारीदेखि वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारको स्वास्थ्य परीक्षणका नाममा अनधिकृत रुपमा रकम असुली हुन थालेको हो । कोरोना भाइरसको संक्रमण बढेसँगै बजाारमा मास्कको अभाव देखिएको छ । भाइरस संक्रमणबाट बच्न मास्कको प्रयोग गर्नुपर्ने जनस्वास्थ्य विज्ञले बताइरहेको समयमा मास्कको अभाव देखिएको हो । तर, बजारमा मास्कको अभाव नै भएको वा कालाबजारीका कारण अभाव सिर्जना गरिएको हो भन्ने यकिन छैन । नोबल कोरोना भाइरसले चीनमा ३ सयभन्दा बढीकोे मृत्यु भइसकेको अन्तराष्ट्रिय संचार माध्यमहरुले उल्लेख गरेका छन् । छिमेकी मुलुकमा बढेको त्रासले नेपालमा पनि असर परेको छ । बजारमा मास्कको कालोबजारी सुरु भएको हुन सक्ने भन्दै स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले मास्कको तथ्यांक संकलन सुरु गरेको छ । यस्तै, बैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारसँग कोरोना भाइरस परीक्षण गर्नुपर्ने भन्दै अतिरिक्त २५ हजार रुपैयाँसम्म रकम असुली हुन थालेको सूचना प्राप्त भएको मन्त्रालयको भनाइ छ । मन्त्रालयका अनुसार कोरोना भाइरसको नाम लिएर नेपालबाट विदेश जानेहरुबाट विभिन्न कन्सल्टेन्सीहरुले अनाधिकृत रुपमा रकम लिने गरेको खुलेको छ । वैदेशिक रोजगारमा जानको लागि नेपालीहरुलाई कोरोना भाईरसको परीक्षण गरेर जानुपर्ने भन्दै विभिन्न म्यानपावर कम्पनीले स्वास्थ्य परीक्षणवाफतको रकम लिने गरेको खुलेको हो । मन्त्रालयका प्रवक्ता महेन्द्र श्रेष्ठले मानिसहरुमा रहेको त्रासको फाइदा उठाउँदै मास्क व्यापारी, म्यानपावर र ल्याबहरुले रकम असुल्ने गरेको बताए । स्वास्थ्य परीक्षण भन्दै २५ हजार रुपैयाँसम्म रकम लिने गरेको श्रेष्ठको भनाइ छ । ‘बजारमा मास्कको अभाव भयो भन्ने छ, कोरोना भाइरस परीक्षण गरेर मात्रै विदेश जान पाइन्छ भन्दै म्यानपावर, कन्सलटेन्सी तथा ल्यावहरुले थप २५ हजार रुपैयाँसम्म लिन थालेको गुनासो प्राप्त भएको छ, यसका बारेमा मन्त्रालयलले आवश्यक कारबाहीको प्रक्रिया सुरु गरिसकेको छ,’ प्रवक्ता श्रेष्ठले भने । कोरोना भाइरसलाई मध्येनजर गर्दै मास्कको उत्पादनमा वृद्धि गरेको मन्त्रालयले जनाएको छ । प्रतिदिन ३ हजार पीस उत्पादन हुने मास्कको संख्या बढाउनुको साथै मास्कको निर्यातम पनि रोक लगाइएको छ । यस्तै, मन्त्रालय अन्तरगतको औषधी व्यवस्था विभागले मास्क उत्पादकसँग अहिले भएको स्टकको यथार्थ तथ्यांक संकलनका लागि पत्राचार गरिरहेको मन्त्रालयले जानकारी दियो ।
