जलविद्युत् आयोजनाको ‘मकिङ’ खोलामा फाल्दा बाढीको जोखिम
काठमाडौं । म्याग्दीको मालिका गाउँपालिकामा निर्माणाधीन २५ मेगावाट क्षमताको दरवाङ-म्याग्दीखोला जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट निस्किएको ‘मकिङ’ सिधै म्याग्दी नदीमा फाल्दा जलचर सङ्कटमा पर्नुका साथै तटीय क्षेत्रमा बाढी र कटानको जोखिम बढेको छ । धवलागिरि कालिका हाइड्रो लिमिटेड प्रवर्द्धक रहेको आयोजनाको मालिका गाउँपालिका-६ कमेरेस्थित अडित नम्बर २ मा विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरेर सुरुङ खन्दा निस्किएको ढुङ्गा, माटो नीतिगत व्यवस्थाविपरीत धार नै परिवर्तन हुने गरेर म्याग्दी नदी र किनारमा फालेको हो । खोलामा मकिङ फाल्न थालेपछि म्याग्दी नदीमा माछालगायत जलचर पाइन छाडेको र बर्खायाममा बाढीको आयतन बढेर दरवाङ, बाबियाचौर, तातोपानी, सिङ्गा र बेनीमा कटानको जोखिम सृजना गरेको स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । विस्फोटक पदार्थ मिसिएको ढुङ्गा माटोमा हुने रासायनिक पदार्थ जलचरका लागि प्रतिकूल हुने भएकाले नदीभन्दा बाहिर छुट्टै जग्गामा थुपार्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख विष्णुप्रसाद अधिकारीले खोलामा फालेको र किनारमा थुपारेको मकिङ अन्यत्र व्यवस्थापन गर्न निर्देशन दिएको बताए । ‘जलविद्युत् आयोजनाको मकिङ जथाभावी फाल्दा वातावरणमा असर पर्छ, फोहर हटाउन निर्देशन दिएको छु,’ उनले भने । दरवाङ म्याग्दीखोलाको सुरुङबाट निस्किएको मकिङ गोज्जा, कमेरे, दरवाङ र ढाँडखर्कको पाखो, नदी किनार र सिधै खोलामा फाल्ने गरेको छ । आयोजनाका निर्देशक तेजेन्द्र रोकाले खोलामा मकिङ फाल्नु कमजोरी भएको स्वीकार गर्दै जग्गा खोजेर व्यवस्थापन गर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।
कुलमानको बर्खास्तिले असन्तुष्टिको आगोमा मट्टितेल हाल्ने काम गरियो
काठमाडौं । सरकारले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रबन्ध निर्देशक कुलमान घिसिङलाई बर्खास्त गरेको निर्णयमा नेपाली कांग्रेसका महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले आपत्ति जनाएका छन् । सोमबार साँझ बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले घिसिङलाई पदबाट बर्खास्त गरेपछि आपत्ति जनाउँदै महामन्त्रीद्वयले सरकारको निर्णय ठिक नभएको बताएका हुन् । महामन्त्री थापाले मन्त्रीहरूले बाटो बिराउँदा प्रधानमन्त्रीले सम्हाल्नुपर्ने भए पनि यस्तो नभएको भन्दै दुःख व्यक्त गरे । ‘हामीले यस्तो नगरौँ है भन्दा सुनेको जस्तो पनि गर्ने तर निर्णय फेरि यस्तो गलत गर्ने ? मन्त्रीहरूले बाटो बिराउँदा प्रधानमन्त्रीले समाल्नु पर्ने हो.. तर विडम्बना त्यो भएन । निर्णय गलत छ, सरकार ! उल्टो बाटो हिँडेर सही गन्तव्य पुगिँदैन,’ महामन्त्री थापाले भने । महामन्त्री थापाले पनि आम नागरिकमा असन्तुष्टि बढिरहेको बेलामा आफूहरू रातदिन नभरी मिहेनत गर्दा पनि सरकारले असन्तुष्टिको आगोमा मट्टितेल हाल्ने काम गरेको बताए । ‘आम नागरिकमा असन्तुष्टि बढ्दो छ । त्यही असन्तुष्टिको तावामा स्वार्थको रोटी सेक्न उद्धत एउटा तप्का सलबलाइरहेको छ,’ थापाले भनेका छन्, ‘यस्तो बेला सरकारको डेलिभरीबाट त्यो असन्तुष्टिलाई सम्बोधन गर्दै आगो नै निभाइदिऊ भनेर हामी दिन रात नभनी मेहनत गर्ने सरकार चाही आफैँ असन्तुष्टिको आगोमा मट्टितेल हाल्ने काम गर्ने ?’ यस्तै, अर्का महामन्त्री शर्माले सरकारको निर्णयप्रति आपत्ति जनाउँदै विमति जनाए । कुलमानलाई बाँकी पदावधि काम गर्न दिन, नहटाउन आन्तरिक र सार्वजनिक रुपमै सरकारलाई सजग गराइएको महामन्त्री शर्माले बताए । ‘कारबाही योग्य भए पछि पनि गर्न मिल्थ्यो । केही राम्रा प्रयास छायामा पार्नेगरी सरकारकाले कुलमान हटाउन हुन्न थियो,’ उनले भनेका छन्, ‘सरकारले यो निर्णय निर्णय समयोचित विल्कुलै थिएन । यसप्रति खुला र प्रष्ट रुपमा विमति छ ।’
चैत्रकृष्ण एकादशीः पापमोचनी एकादशी व्रत गरिँदै
काठमाडौं । जीवनमा जानी नजानी गरेका पाप नाश गर्ने विश्वासका साथ आज पापमोचनी एकादशी व्रत गरिँदैछ । प्रत्येक वर्ष चैत्रकृष्ण एकादशीका दिन मनाइने पापमोचनी एकादशी व्रत आज भगवान् विष्णुको पूजा, आराधना गरी मनाउन लागिएको हो । यो एकादशीको माहात्म्य भगवान् श्रीकृष्णले महाराज युधिष्ठिरलाई र लोमस ऋषिले मान्धाता राजालाई बताएको थियो । पहिला वसन्त ऋतुका बेलामा अप्सराहरूले विहार गर्ने चैत्ररथ नाम गरेको वन थियो । त्यो वनमा च्यवन ऋषिको आश्रममा मेधावी नाम गरेका ऋषि तपस्या गरेर बसेका थिए । मञ्जुघोषा नामकी अप्सराले ऋषिलाई कामदेवको बसमा पारेर मोहित बनाइन् । ऋषिको तपस्या समाप्त पार्दै आचार–विचार, तपस्या, नियम–आचरण सबै लोप बनाइन् । स्वर्ग जान मेधावी ऋषिलाई बिन्ति गर्न लागिज् र ऋषि मोहमा पर्दै ‘तिमी आजै आएकी हौँ । अहिले मसँग बस र भोलि बिहान उज्यालो भएपछि जाउली’ भन्न थाले । ती दुवैको ५५ वर्ष, ९ महिना, ३ दिनसम्म रमण गर्दै बितेछ । अप्सराले जान्छु भनेपछि ऋषिले सन्ध्या गरुञ्जेल बस भनेको कथा विभिन्न पौराणिक ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको सनातन विद्वत् परिषद् नेपालका सदस्य पण्डित बालमुकुन्द देवकोटाले जानकारी दिए । ऋषिले ध्यान गरेर हेर्दा तिनीसँग ५५ वर्ष बितेको र आफ्नो जपतप, तपस्या, आचार, विचार सबै कर्म लुप्त भएको देखेर ‘स तां शशाप मेधावी त्वं पिशाची भवेति च’ अर्थात् तँ पिशाचिनी होइजा भनेर श्राप दिएको प्रसङ्ग रहेको देवकोटाले सुनाए । ‘मञ्जुघोषाले हात जोड्दै बिन्ति गरेर हे प्रभु यो श्राप के गर्यो भने नाश हुन्छ ? भनेपछि ऋषिले चैत्र महिनाको कृष्णपक्षको पापमोचनी नाम गरेको एकादशीको व्रत गर्नाले पाप नाश हुनेछ भन्नुभयो,’ उनले उल्लेख गरे । चैत्रको कृष्णपक्षमा पापमोचनी नामको एकादशी पर्दछ । त्यस एकादशीको व्रत गर्दा समस्त पाप नाश हुन्छ भनेको सुनेर मेधावी ऋषिले पापमोचनी एकादशीको व्रत गरेका थिए । मञ्जुघोषा अप्सराले पनि व्रत गरेर श्रापबाट मुक्त भई स्वर्ग गए । मेधावी ऋषि पनि फेरि पुण्यवान् भएको कथा पनि वर्णन गरिएको छ । सम्पूर्ण मानवले जानी नजानी गरेका पाप नाश गर्न यो व्रत लिनुपर्ने विधान छ । यसबाट पाप नाश भई यो माहात्म्य श्रवण मात्र गर्नाले पनि एक हजार गाई दान गरेको फलका साथै धेरै पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिने नातन विद्वत् परिषद्का सदस्य पण्डित देवकोटाले बताए ।
कोशी र गण्डकीमा वर्षा हुने, अधिकांश भागमा मौसम सफा रहने पूर्वानुमान
काठमाडौं । हाल देशमा पश्चिमी तथा स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको जनाउँदै जल तथा मौसम विज्ञान महाशाखाले पहाडी भागमा आंशिक बदली भएको तथा बाँकी भागको मौसम सफा रहेको बताएको छ । महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो देशका पहाडी भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भागको मौसम सफा रहने छ । कोशी र गण्डकी प्रदेशका पहाडी भागका एक/दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षाका साथै उच्च पहाडी तथा हिमाली भागका एक/दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना छ । यसैगरी, आज राति कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका पहाडी भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भागमा मौसम सफा रहने छ । आगामी २४ घण्टामा कोशी र गण्डकी प्रदेशका पहाडी भागको एक/दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षाका साथै उच्च पहाडी तथा हिमाली भागका एक/दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको जनाउँदै महाशाखाले दैनिक जनजीवन, कृषि, स्वास्थ्य, सडक तथा हवाईउड्डयनमा आंशिक प्रभाव पर्न सक्ने हुँदा त्यसबाट हुनसक्ने असरबाट बच्न सतर्कता अपनाउन विभागले अनुरोध गरेको छ ।
सरकारले कुलमानलाई हटाएपछि रविले बत्ति निभाएर मैनबत्ति बालेर गरे विरोध
काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछानेले कुलमानलाई बर्खास्त गर्ने सरकारको निर्णयको विरोध गरेका छन् । उनले सोमबार राति फेसबुक लाइभमार्फत् कुनै शब्द नबोली बत्ति बन्द गरेर र मैनबत्ति जलाएर सरकारको निर्णयको विरोध गरेका हुन् । उनले भिडियोमा भनेका छन्, ‘कसलाई राख्ने, कसलाई हटाउने भन्ने अन्तिम निर्णय त जनताले लिन्छन् ।’ सोमबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङलाई बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेको थियो ।
राति १० बजे बालेनको स्टाटस : अबको एक हप्तामा कर्मचारीले तलब पाएन भने सबैलाई टुकुचामा गाडिदिन्छु
काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बोलेन्द्र शाह (बालेन)ले काठमाडौं महानगरका सरसफाई कर्मचारीले विगत ३ महिना देखी तलब नपाएको गुनासो गरेका छन् । राति १० बजे फेसबुकमा स्टाटस राख्दै उनले यस्तो धारणा राखेका हुन् । उनले भनेका छन्, ‘काठमाडौं महानगरपालिकाको सरसफाई कर्मचारीले विगत ३ महिनादेखि तलब पाको छैन, सरकारको दम्भले । को-कोले के-के आन्दोलन गर्ने हो, मलाई थाह छैन, अबको एक हप्तामा हाम्रो कर्मचारीले तलब पाएन भने सबैलाई टुकुचामा गाडदिन्छु ! त्योपछि हेरौँला तिमीहरुको के-के तन्त्र हो ।’
कुलमानले भने : सरकारको निर्णयविरुद्द अदालत जान्छु, पहिला हातमा पत्र आओस्
काठमाडौं । नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमानले आफूलाई हटाउने सरकारको निर्णयविरुद्द अदालत जाने बताएका छन् । उनले सरकारले आफूलाई बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेको पत्र हात परेपछि अदालत जाने बताएका हुन् । ‘सञ्चारमाध्यमबाट हताएको समाचार पढेको छु, हातमा पत्र आउनेबित्तिकै अदालत जान्छु,’ उनले भने । यसअघि पटक-पटक स्पष्टीकरण सोधेर हटाउने योजना बनाइरहेको सरकारले पाँचौं पटक स्पष्टीकरण सोधेर बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेको हो । सरकारले उनको स्पष्टीकरण चित्त नबुझेको भन्दै बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेको हो । कार्यकाल सकिनु अगावै बिनाकारण पदबाट बर्खास्त हुनुपरेपछि उनी कानूनी बाटो रोज्ने निर्णयमा पुगेका हुन् ।
राम्रो काम गरिरहेकालाई हटाएर विवादित व्यक्तिलाई नियुक्ति, कस्ता पात्र हुन् हितेन्द्र र नारद ?
काठमाडौं । सरकारले राम्रो काम गरिरहेका नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमानलाई बर्खास्त गरेर विवादित व्यक्तिलाई नियुक्ति दिएको छ । सोमबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकल घिसिङलाई बर्खास्त गर्दै उनको ठाउँमा हितेन्द्रदेव शाक्यलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो । कुलमानले एक कार्यकाल सफलताका साथ सम्पन्न गरेर दोस्रो कार्यकालको अन्तिममा थिए । उनले दोस्रो कार्यकालमा पनि विद्युत प्राधिकरणलाई विद्युत उत्पादन तथा व्यवसायमा अब्बल संस्थानका रुपमा देखाएका छन् । आव २०७२/७३ मा ८ अर्ब ८९ करोड वार्षिक घाटामा रहेको प्राधिकरणलाई कुलमानले नेतृत्व गरेपछि निरन्तर नाफामा लगेका थिए । प्राधिकरणले गत आव २०८०/८१ मा १४ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ नाफा गरेको थियो । चालु आर्थिक वर्ष (आव) २०८१/८२ को पहिलो ६ महिनामा ११ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ नाफा गरिसकेको छ । प्राधिकरणका अनुसार प्राधिकरणले यस अवधिमा विद्युत बिक्री, ब्याज तथा अन्यबाट कुल ७० अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । अहिले नाफाबाट प्राधिकरणले विद्युत् उत्पादन, प्रसारण र वितरणतर्फका पूर्वाधार विस्तार एवम् सुदृढीकरण र विद्युतीकरणतर्फका आयोजनाहरुमा लगानी गरिरहेको छ । यो किसिमको फड्को मारिरहेको प्राधिकरणको नेतृत्वलाई सरकारले प्रतिसोध साँध्दै बर्खास्त गरेको हो । कुलमानलाई हटाएर सरकारले हितेन्द्र शाक्यलाई नियुक्त गरेपछि अहिले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक आलोचना भइरहेको छ । शाक्यको प्राधिकरणमा कार्यकारी निर्देशकका रुपमा यो दोस्रो कार्यकाल हो । शाक्यको स्थायी घर इलाम हो । उनी प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली निकट हुन् । उनी ओलीको श्रीमती राधिका शाक्यको भाइ हुन् । लामो समय उपकार्यकारी निर्देशक भएर काम गरेका उनी पछि प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक बनेका थिए । तर, सरकारले उनलाई उर्जा मन्त्रालयमा तानेर कुलमानलाई प्राधिकरणको जिम्मेवारी दिएको थियो । उनी सो निर्णयको विरुद्द अदालत पनि पुगेका थिए । उनीमाथि कमजोर व्यवस्थापको रुपमा पनि आलोचना हुने गरेको छ । यस्तै, सोमबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) को प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा नारद लुइँटेललाई नियुक्त गरेको छ । उनी पनि विवादित पात्र हुन् । लुइँटेल यस अगाडि तारागाउँ विकास समितिको सदस्य सचिव रहँदा नै विवादित थिए । उनी पनि एमाले निकट मानिन्छन् ।
