विश्व

काठमाडौं । इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प (आईआरजीसी) का प्रवक्ता इब्राहिम जोल्फगारीले अमेरिका अहिले युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न भएको र उसले इरानको ‘पवित्र भूमिको उल्लंघन’ गरेको बताएका छन् । प्रवक्ता जोल्फगारीले अमेरिकालाई एक भिडियो सन्देशमार्फत चेतावनी दिएका हुन् । उनले भनेका छन् कि अमेरिकाले ‘गम्भीर, दुःखद र अप्रत्याशित परिणाम’ भोग्नुपर्नेछ, जुन ‘शक्तिशाली र लक्षित अपरेशन’ मार्फत दिइनेछ । आफ्नो भिडियो सन्देशमा जोल्फगारीले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई सिधै अंग्रेजीमा सम्बोधन गर्दै भनेका छन्, ‘मिस्टर ट्रम्प, ग्याम्बलर ! तपाईं यो युद्ध सुरु गर्न सक्नुहुन्छ तर समाप्त हामी गर्छौं ।’ त्यस्तै, इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले इरानका कमाण्डर इन चीफ अमीर हातामीको पनि एउटा भिडियो सार्वजनिक गरेका छन् । त्यो भिडियोमा हातामीले भनेका छन् कि विगतमा जबजब अमेरिकाले इरानविरुद्ध ‘अपराध’ गरेको छ, उसले ‘कडा जवाफ’ पाएको छ र यो पटक पनि त्यही हुनेछ । इरानका परमाणु केन्द्रहरूको निरीक्षण गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकायको माग काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) का प्रमुख राफेल ग्रोसीले इरानमा युद्धविरामको अपील गरेका छन् ताकि इरानका परमाणु केन्द्रहरूको निरीक्षण गर्न सकियोस् । उनले भने, ‘कुनै पनि सम्झौताको लागि धरातलीय अवस्था प्रमाणित हुनु आवश्यक छ र त्यो केवल आईएईएको जाँचमार्फत सम्भव छ ।’ ‘आवश्यक सुरक्षा र संरक्षाको स्थिति कायम राख्न शत्रुता अन्त्य हुनैपर्छ, ताकि आईएईएका टोलीहरूले ईरानको अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्न ती स्थलहरूमा जान सकून्,’ उनले थपे । यसअघि अमेरिकाले ईरानका तीनवटा परमाणु केन्द्रहरूमा हमला गरेपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले आइतबार इरानलाई चेतावनी दिएका थिए । उनले भनेका थिए, ‘अब शान्ति हुनेछ वा इरानका लागि यस्तो विपत्ति आउनेछ जुन पछिल्ला आठ दिनमा देखिएका घटनाभन्दा धेरै ठूलो हुनेछ ।’ सान्दर्भिक सामग्री : मित्र इरानलाई बचाउने कि आफ्नो नाफा हेर्ने ? संकटमा रुस इरान-इजरायल संघर्ष र अमेरिकी हस्तक्षेपले तेल बजारमा नयाँ संकट इरान-इजरायल युद्धमा अमेरिकाको सीधा हस्तक्षेप, मध्यपूर्वमा संकट गहिरिँदै  

काठमाडौं । अमेरिकाले तेहरानका आणविक भट्टीहरूमा बमबारी गरेपछि इरानले सहयोगका लागि रुससँग गरेको आग्रहमाथि सोमबारसम्म पनि विश्वभर चासोपूर्वक निगरानी भइरहेको छ । तर यस्तो अवस्थामा समेत मस्कोले आफ्नो रणनीतिक मित्रलाई तत्काल कुनै ठोस सहयोग गर्ने सम्भावना भने कमै देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘पूर्ण विनाश’ भनेर वर्णन गरेका ती आक्रमणले इरानलाई विश्वमञ्चमा भएका थोरै मित्र राष्ट्रहरूमध्ये रुसबाटै आशा राख्न बाध्य बनाएको छ । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास आराघची सोमबार मस्को पुगेका छन् र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग गम्भीर छलफल गर्ने बताइएको छ । इरानले युक्रेन युद्धमा रुसलाई सैन्य ड्रोन र प्रविधिको ठूलो सहयोग गरेको छ, तर विश्लेषकहरूले भन्छन्- अब मस्कोले त्यसको सट्टामा इरानलाई फिर्ता दिने जति धेरै केही छैन, न दिने सम्भावना नै छ । बेरनबर्ग बैंकका प्रमुख अर्थशास्त्री होल्गर श्मिडिङले सोमबार एक टिप्पणीमा भनेका छन्, ‘इरानले पुटिनको युक्रेनविरुद्धको युद्धलाई हतियार र प्रविधिले व्यापक रूपमा सहयोग गरेको छ । अब विदेशमन्त्री आराघचीले मस्को पुगेर पुटिनसँग त्यसको सट्टा फिर्ता माग्न सक्नेछन् ।’ ‘तर पुटिनसँग केही शब्दबाहेक धेरै दिन सक्ने छैनन् । युक्रेनमाथि जारी आक्रमणका लागि उनलाई आफ्नै हतियारहरू चाहिन्छ,’ उनले थपे । त्यसका साथै रुसलाई इरानलाई खुसी राख्न र सहयोग गर्न अनि यता अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँग सम्बन्ध राम्रो बनाउन बीचमा सन्तुलन मिलाउनुपर्ने समस्या पनि छ । श्मिडिङले भने, ‘यदि पुटिनले इरानको पक्षमा काम गरेको अवस्थामा ट्रम्प रिसाउन सक्छन् अनि रुसमाथि नयाँ कडा प्रतिबन्ध लगाउन सक्छन् वा पुटिनको शक्तिलाई अरू तरिकाले कमजोर पार्न सक्छन् ।’ हालसम्म मस्कोको प्रतिक्रियालाई हेर्दा स्थिति सामान्य जस्तै छ । रुसले इरान र इजरायललाई वार्तामार्फत शान्तिपूर्ण समाधान खोज्न आग्रह गरेको छ । केही पाउँदा केही गुमाउँदै विश्लेषकहरू भन्छन्- इरानको द्वन्द्वले पक्कै पनि केही हदसम्म युक्रेनको सन्दर्भमा रुसलाई फाइदा पुर्याउन सक्छ किनकि यसले पश्चिमा ध्यान र स्रोतहरू युक्रेनबाट हटाउँछ । तेलको मूल्य बढ्दा तेल निर्यात गर्ने रुसका लागि युद्धकोषमा अझै आम्दानी हुने सम्भावना पनि छ । तर अर्कोतर्फ रुस अर्को मध्यपूर्वी मित्र राष्ट्र कमजोर हुँदा आफ्नै प्रभाव क्षेत्र पनि गुमाउँदैछ । गत वर्ष सिरियामा बशार अल असदको सत्ता पल्टिएपछि मस्कोले त्यहाँका हवाई र नौसैनिक बेसहरू पनि संकटमा पारिसकेको छ । इरान अत्यधिक अस्थिर भएमा रुसले त्यहाँका सम्भावित लाभदायी लगानी र पूर्वाधार परियोजनाहरू समेत गुमाउनेछ । अहिले मस्कोको लागि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न भनेकै- इरानलाई सहयोग गर्दा वा छोड्दा के कति नाफा वा घाटा हुन्छ भन्ने हो । कार्नेगी रसिया युरेसिया केन्द्रका इरानी विदेश तथा गृह नीति विज्ञ निकिता स्मागिन भन्छिन्, ‘मस्कोले मध्यपूर्व युद्धलाई के रूपमा बुझ्ने भन्नेमा अझै निश्चित छैन ।’ ‘पछिल्लो तीन वर्षमा रुसले इरानमा धेरै परियोजनामा लगानी गरेको छ, जुन अहिले खेर जान सक्छ । तर अर्कोतर्फ मस्कोले मध्यपूर्वको अस्थिरताबाट तेलको मूल्य बढेर र युक्रेनमा चासो घटेर फाइदा उठाउने आशा राखेको छ,’ उनले थपिन् । स्मागिनले भने अनुसार रुसले इरानलाई सैन्य सहयोग दिने सम्भावना त छैन नै बरु हालै इरानमा लगानी गरेको तेल ग्यास, पूर्वाधार र पारवहन परियोजनामा परेको खतरा नै मस्कोका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ । स्मागिनले थपे, ‘इजरायली कारवाही सुरु हुनुभन्दा केही दिनअघि मात्रै तेहरानका रुसी राजदूतले रुस इरानको सबैभन्दा ठूलो वैदेशिक लगानीकर्ता भएको बताएका थिए । राजदूतले रकम भने खुलाएका थिएनन् । तर गत वर्ष रुसी लगानी २.७६ अर्ब डलर अनुमान गरिएको थियो । तेल ग्यास परियोजनामा मात्र रुसले झण्डै ८ अर्ब डलर लगानी गर्ने योजना बनाएको थियो ।’ अब ती सबै योजनाको भविष्य नै अन्योलमा परेको छ । सान्दर्भिक सामग्री : इरान-इजरायल संघर्ष र अमेरिकी हस्तक्षेपले तेल बजारमा नयाँ संकट इरान-इजरायल युद्धमा अमेरिकाको सीधा हस्तक्षेप, मध्यपूर्वमा संकट गहिरिँदै

काठमाडौं । विश्वकै सबैभन्दा धनी एलन मस्कको कम्पनी टेस्लाले लामो प्रतीक्षापछि अन्ततः आफ्नो रोबोट्याक्सी सार्वजनिक गरेको छ । मस्कले करिब दश वर्षअघि रोबोट्याक्सीको वाचा गरेका थिए । वाचाअनुसार उनले टेस्लालाई अष्टिनका सडकमा उतारेका हुन् ।  यो विद्युतीय सवारीसाधन निर्माण गर्ने विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान कार कम्पनीका लागि नयाँ युगको सुरुवात हो । आइतबार कम्पनीले आफ्नो ड्राइभर बिनाको ट्याक्सी सेवा सुरु गरिसकेको छ । सुरुवातमा केही गाडी मात्रै सञ्चालनमा आउनेछन् । यी गाडीहरू सहरका केही विशेष क्षेत्रमै चल्नेछन् । टेस्लाले यो विशेष सेवा प्रयोगका लागि केही विशेष व्यक्तिहरूलाई रोजेको छ । ती व्यक्तिहरूले ट्याक्सीमा यात्रा गरेर आफ्नो प्रतिक्रिया दिनेछन् । सर्वसाधारणलाई अझै केही समय पर्खनु पर्नेछ ।  लगानीकर्ताहरूले रोबोट्याक्सीले कम्पनीको बिक्रीमा वृद्धि ल्याउने आशा गरेका छन् । पछिल्लो समय टेस्लाको बिक्रीमा गिरावट आएको छ । कम्पनीका सीईओ एलन मस्कप्रति केही मानिसहरूमा असन्तुष्टि पनि देखिएको थियो । बिना ड्राइभरको गाडी मस्कलाई स्वायत्त प्रविधि (अटोनोमस), कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) र ह्यूमेनोइड रोबोटमा धेरै भरोसा छ । यद्यपि यो बजार अहिलेसम्म पूर्णरूपमा सफल भएको छैन । टेस्लाले भर्खरै टेक्सासको राजधानी अष्टिनमा परीक्षण तीव्र पारेको हो ।  मोडेल वाई एसयूभी गाडीहरू निर्माता प्लेटसहित सहरको दक्षिणी र दक्षिणपूर्वी भागमा देखिएका छन् । मस्कले सामाजिक सञ्जालमा एउटा भिडियो सेयर गरेका थिए जसमा एउटा गाडी अष्टिनमा बिनाड्राइभर चलिरहेको देखिन्थ्यो । मस्कका अनुसार सुरुमा टेस्लाले १० देखि २० वटा गाडी सञ्चालनमा ल्याउनेछ । त्यसपछि केही महिनामा यो संख्या एक हजारसम्म पुर्याउने योजना छ । पछि कम्पनीले एउटा विशेष साइबरक्याब ल्याउनेछ जसमा पेडल वा स्टेरिङ ह्वील हुनेछैन ।  मस्क यसअघि पनि ड्राइभरबिनाको सवारीको ठूला दाबी गरिसकेका छन् । सन् २०१६ मा उनले एउटा व्यवसायिक योजनामा स्वायत्त सवारी सेवा ल्याउने कुरा बताएका थिए । त्यसपछि सन् २०१९ मा भनेका थिए कि टेस्लाका ग्राहकहरूले २०२० सम्म आफ्ना गाडीहरूलाई रोबोट्याक्सीको रूपमा प्रयोग गर्न सक्नेछन् । नयाँ युगको सुरुवात टेस्लाले एउटा प्रणाली उपलब्ध गराउँछ जसलाई ‘फुल सेल्फ ड्राइभिङ’  भनिन्छ । तर यस नामका बाबजुद पनि यसमा चालकले सधैं ध्यान दिनैपर्छ । यसले गाडीलाई पूर्णरूपमा स्वायत्त बनाउँदैन ।  कम्पनीले आफ्नो रोबोट्याक्सी नेटवर्कलाई सफ्टवेयरको ‘अनसुपरभाइज्ड’ संस्करण प्रयोग गरेर सञ्चालन गर्ने बताएको छ । यसमा कुनै ड्राइभरले निगरानी राख्न आवश्यक हुने छैन । यसको अर्थ गाडीले आफै चल्नेछ । टेस्लाको यो कदमले अटोमोबाइल उद्योगमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ । यदि सफल भयो भने यसले यातायातको तरिकालाई पूर्णरूपमा बदलिदिनेछ । तर, सुरक्षा र कानुनी पक्ष अझै पनि चिन्ताको विषय बनेका छन् । हेर्न बाँकी छ कि टेस्लाले यी चुनौतीहरूको सामना कसरी गर्नेछ ।  साथै मानिसहरूले ड्राइभरलेस ट्याक्सीलाई कत्तिको रुचाउनेछन् भन्ने प्रश्न पनि छ । के उनीहरू बिनाड्राइभरको गाडीमा चढ्न सहज महसुस गर्नेछन् ? के यो प्रविधि सुरक्षित सावित हुनेछ ? यी प्रश्नहरूको उत्तर आगामी दिनहरूले नै दिनेछन् । अहिले भने टेस्लाले एउटा रोमाञ्चक र अनिश्चित भविष्यतर्फ पहिलो पाइला चालेको छ । इरान-इजरायल संघर्ष र अमेरिकी हस्तक्षेपले तेल बजारमा नयाँ संकट