युक्रेन पुनर्निर्माणका लागि ५.२४ खर्ब डलर चाहिने, १३ प्रतिशत घर नष्ट
काठमाडौं । चौथो वर्षमा प्रवेश गरेको रुसी आक्रमणबाट भएको क्षति मर्मत गर्न युक्रेनलाई ५ खर्ब डलरभन्दा बढी आवश्यक पर्ने भएको छ । मङ्गलबार प्रकाशित संयुक्त मूल्याङ्कन अनुसार क्षतिग्रस्त युक्रेन पुननिर्माण गर्न ५ खर्बभन्दा बढी रकम आवश्यक पर्ने देखिएको हो । ‘अर्को दशकमा युक्रेनमा पुनर्निर्माण र पुनर्प्राप्तिको कूल लागत ५ खर्ब २४ अर्ब डलर हुनेछ,’ युक्रेन, विश्व बैंक समूह, युरोपेली आयोग र संयुक्त राष्ट्रसङ्घले प्रकाशित गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘यो सङ्ख्या सन् २०२४ का लागि युक्रेनको कूल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) को लगभग २.८ गुणा हो ।’ सर्वेक्षणले सन् २०२२ फेब्रुअरीमा आक्रमण सुरुवातदेखि सन् २०२४ डिसेम्बरसम्म भएको विनाशलाई समेटेको छ । सर्वेक्षणले देशको १३ प्रतिशत आवास क्षतिग्रस्त वा नष्ट भएको र यसले २५ लाखभन्दा बढी घरपरिवारलाई प्रभावित पारेको देखाएको छ । सर्वेक्षणअनुसार पूर्व, उत्तर र दक्षिणका अग्रपङ्क्ति क्षेत्रहरूमा तीन चौथाई क्षति भएको छ । ‘यो मूल्याङ्कनले रुसले युक्रेनमा पारेको असाधारण क्षतिलाई प्रकाश पार्छ,’ विस्तारका लागि इयु आयुक्त मार्टा कोसलाई उद्धृत गरिएको छ । यसअघि सन् २०२४ को फेब्रुअरीमा गरिएको सर्वेक्षणमा युक्रेनलाई आगामी दशकमा ४ खर्ब ८६ अर्ब डलरको आवश्यकता पर्ने उल्लेख गरिएको थियो । पुनर्प्राप्ति कार्यक्रमले अहिलेसम्म ऊर्जा पूर्वाधार र घरहरू मर्मत गर्नेमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ, किनकि रुसले युद्धग्रस्त देशको बिजुली ग्रिडमा आक्रमण जारी राखेको छ र यसले नियमित रूपमा लाखौँ मानिसलाई अस्थायी विद्युत कटौतीमा डुबाउँदै लगेको छ ।
युएसएआईडीले १ हजार ६ सय कर्मचारी बर्खास्त गर्ने
काठमाडौं । अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास एजेन्सी (युएसएआईडी) ले संयुक्त राज्य अमेरिकामा १ हजार ६ सय कर्मचारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने भएको छ । बाँकी रहेका अधिकांश कर्मचारीहरूलाई प्रशासनिक बिदामा राख्नेछ । विदेशी कर्मचारीहरूका लागि स्वैच्छिक एजेन्सी–वित्त पोषित फिर्ता यात्रा कार्यक्रम र अन्य सुविधाहरूको लागि योजना बनाएको छ । एलोन मस्कको नेतृत्वमा रहेको सरकारी दक्षता विभागद्वारा सरकारी सुधारको लागि एक प्रमुख लक्ष्य भएको बताइएको छ । अमेरिकी मिडियाबाट अघिल्ला रिपोर्टहरू अनुसार ट्रम्प प्रशासनको लक्ष्य युएसएर्आइडीको विश्वव्यापी कार्यबललाई १० हजार भन्दा बढीबाट ३०० भन्दा कममा घटाउनु थियो, । जुन ९७ प्रतिशतले कमी हो ।
खनिज स्रोतका लागि दबाब दिँदै युक्रेनमा स्टारलिंक सेवा बन्द गर्ने अमेरिकी चेतावनी
काठमाडौं । अमेरिकी वार्ताकारहरूले युक्रेनलाई आफ्नो महत्त्वपूर्ण खनिज पदार्थमा पहुँच दिन दबाब दिँदै एलन मस्कको महत्त्वपूर्ण स्टारलिंक उपग्रह इन्टरनेट प्रणालीमा पहुँच बन्द गर्ने सम्भावना उठाएका छन् । रोयटर्सका तीन स्रोतहरूले बताएका छन् कि अमेरिकाले युक्रेनलाई दबाब दिन यो विकल्प प्रस्तुत गरेको हो । स्टारलिंक सेवा युद्धग्रस्त युक्रेन र त्यसको सेनाको लागि महत्त्वपूर्ण छ । युक्रेनी राष्ट्रपति भ्लादिमिर जेलेन्स्कीले अमेरिकी अर्थ सचिव स्टक बेसेन्टको प्रारम्भिक प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि अमेरिकी अधिकारीहरूले युक्रेनको स्टारलिंक पहुँचबारे चर्चा अघि बढाएको बताइएको छ । ‘अमेरिकाले खनिज पदार्थको मुद्दामा युक्रेनको स्टारलिंक इन्टरनेट सेवा बन्द गर्न सक्छ,’ स्रोतहरूले भनेका छन् । स्रोतका अनुसार युक्रेनी राष्ट्रपति भ्लादिमिर जेलेन्स्कीले अमेरिकी अर्थ सचिव स्कट बेसेन्टको प्रारम्भिक प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेपछि अमेरिकी र युक्रेनी अधिकारीहरूबीच भएको छलफलमा स्पेसएक्सको स्वामित्वमा रहेको स्टारलिंकमा युक्रेनको निरन्तर पहुँचको मुद्दा उठाइएको थियो । स्टारलिंकले युद्धग्रस्त युक्रेन र यसको सेनालाई महत्त्वपूर्ण इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दै आइरहेको छ । अमेरिकी विशेष युक्रेन दूत कीथ केलोग र जेलेन्स्कीबीच बिहीबारको बैठकमा यो मुद्दा फेरि उठाइएको थियो । बैठकमा युक्रेनलाई भनिएको थियो कि यदि उसले महत्त्वपूर्ण खनिज पदार्थहरूमा सम्झौता गर्न सकेन भने इन्टरनेट सेवा बन्द हुनसक्छ । ‘युक्रेन स्टारलिंकमा चल्छ ,’ स्रोतले भन्यो, ‘स्टारलिंक गुमाउनु युक्रेनको लागि ठूलो झट्का हुनेछ ।’ रोयटर्सले आफ्नो समाचार प्रकाशित गरेपछि एलन मस्कले सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूरानो ट्वीटर) मा लेख ‘झुटो’ भएको बताएका थिए । जेलेन्स्कीले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले युद्धकालीन सहयोगवापत वाशिंगटनलाई फिर्ता गर्न युक्रेनबाट ५०० बिलियन डलरको खनिज सम्पत्तिको मागलाई अस्वीकार गरेका छन् । उनले अमेरिकाले कुनै विशेष सुरक्षा ग्यारेन्टी नदिएको बताएका थिए । शुक्रबार युक्रेनी राष्ट्रपतिले अमेरिकी र युक्रेनी टोलीहरूले सम्झौतामा काम गरिरहेको र ट्रम्पले चाँडै सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने बताएका थिए । मस्कले २०२२ फेब्रुअरीमा रूसले आक्रमण गरेपछि नष्ट भएको सञ्चार सेवाहरू प्रतिस्थापन गर्न युक्रेनमा हजारौं स्टारलिंक टर्मिनलहरू पठाएका थिए । युक्रेनमा त्यतिबेलाको नायकको रूपमा प्रशंसा गरिएका मस्कले पछि २०२२ को शरद ऋतुमा पहुँच घटाएका थिए किनभने उनी युद्धको बारेमा किभको व्यवहारप्रति बढी आलोचनात्मक बने । अमेरिकी कानुन निर्माताहरू युक्रेन युद्धको छिटो अन्त्य खोज्न ट्रम्पको प्रयासमा बाँडिएका छन् र केहीले हजारौं संघीय कर्मचारीहरूलाई कटौती गर्न र संघीय एजेन्सीहरू बन्द गर्न मस्कको प्रयासहरूको बारेमा प्रश्न उठाएका छन् । अटलान्टिक काउन्सिलका वरिष्ठ सदस्य मेलिन्डा हरिङले स्टारलिंक युक्रेनको ड्रोन सञ्चालनको लागि आवश्यक रहेको बताए । ड्रोन यसको सैन्य रणनीतिको प्रमुख स्तम्भ हो । ‘स्टारलिंक गुमाउनु खेल परिवर्तक हुनेछ,’ हरिङले भनिन् । उनले युक्रेन अहिले ड्रोन प्रयोग र तोपखाना गोलाहरूको मामलामा रुससँग १ः१ को समानतामा छ भनेर उल्लेख गरिन् । युक्रेनमा समुद्री ड्रोन र निगरानी ड्रोनदेखि लिएर लामो दूरीका मानवरहित हवाई यानहरूसम्म विभिन्न ड्रोन क्षमताहरू छन् । रुसी रिया राज्य समाचार एजेन्सीले शनिबार रिपोर्ट गरेअनुसार रुसी र अमेरिकी वार्ताकारहरूले आगामी दुई हप्तामा दोस्रो बैठक गर्ने योजना बनाएका छन् जसमा द्वन्द्व अन्त्य गर्नेबारे छलफल हुनेछ । पहिलो बैठक मंगलबार रियादमा भएको थियो । गत शरद ऋतुमा युक्रेनले आफ्नो महत्त्वपूर्ण खनिज पदार्थहरू सहयोगीहरूको लगानीमा खोल्ने विचार उठाएको थियो । यो ‘विजय योजना’ को भाग थियो जसले यसलाई छलफलको लागि सबैभन्दा बलियो स्थितिमा राख्न खोज्यो र मस्कोलाई टेबलमा बाध्य पार्यो । युक्रेनसँग ग्रेफाइट, युरेनियम, टाइटेनियम, लिथियम जस्ता दुर्लभ खनिज स्रोतहरू छन् । जेलेन्स्कीले गत हप्ता अमेरिकी कम्पनीहरूलाई ५० प्रतिशत खनिज अधिकार दिने प्रस्ताव अस्वीकार गरेका थिए । ट्रम्पले युक्रेनबाट अमेरिका र उसको कम्पनीहरूलाई खनिज आपूर्ति गराउने योजनालाई समर्थन गरेका छन् । यसबारे रूस र अमेरिका बीच अर्को बैठक दुई हप्ताभित्र हुने बताइएको छ। युक्रेन र अमेरिका बीचको तनाव चुलिँदै गएको छ, जसले भविष्यमा युद्ध रणनीति र सम्झौताहरूलाई प्रभावित गर्न सक्छ । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा) स्टारलिंकलाई चुनौती दिँदै चिनियाँ स्याटेलाइट प्रोजेक्ट, अरू पनि प्रतिस्पर्धामा
