विश्व

काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पारस्परिक ट्यारिफ नीति लागू हुने सम्भावनाले बढ्दो दबाब सिर्जना गरेको छ । वासिङ्टनसँग ठूलो व्यापार अधिशेष ( कुनै देशले निर्यातबाट कमाएको रकम त्यस देशले आयात गर्न खर्च गरेको रकमभन्दा बढी हुनु व्यापार अधिशेष हो । व्यापार अधिशेष हुनु देशको आर्थिक स्वास्थ्यका लागि राम्रो मानिन्छ।) भएका धेरै एसियाली अर्थतन्त्रहरू ट्रम्प प्रशासनसँग सकारात्मक सम्झौता गर्न खोजिरहेका छन् ताकि उच्च ट्यारिफको असरबाट बच्न सकियोस् । ट्रम्पले शुक्रबार घोषणा गरे कि उनले मंगलबारभित्र पारस्परिक ट्यारिफहरू लागू गर्नेछन्, जसले अमेरिकी सामानमा अन्य देशहरूले लगाउने ट्यारिफ जति नै कर लगाउनेछ । उनले कुन देशहरूलाई लक्षित गरिनेछ भन्ने स्पष्ट गरेनन् तर व्यापक प्रयास गर्ने संकेत भने दिए । ट्यारिफ असर पर्ने सम्भावित देशहरू विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकाका लागि निर्यात गर्ने अधिकांश उदीयमान एसियाली अर्थतन्त्रहरूमा ट्यारिफ वृद्धि हुनसक्छ । तर, सिंगापुर र हङकङ, जससँग अमेरिका व्यापार अधिशेषमा छ, प्रभावित हुने सम्भावना कम छ । विश्व व्यापार संगठन (डब्ल्यूटीओ) का तथ्यांकअनुसार एसियाली देशहरूले अमेरिकाभन्दा उच्च औसत ट्यारिफ लगाउने गर्छन् । उदाहरणका लागि भारतले १७ प्रतिशतको औसत ट्यारिफ लगाउँछ, जबकि अमेरिकाले ३.३ प्रतिशतमात्र लगाउँछ । अमेरिकासँग व्यापार अधिशेष भएका प्रमुख देशहरू चीन ( २९५.४ अर्ब डलर), भियतनाम (१२३.५ अर्ब डलर), ताइवान (७४ अर्ब डलर), जापान (६८.५ अर्ब डलर), दक्षिण कोरिया (६६ अर्ब डलर) हुन् । मोडी एनालाइटिक्सका वरिष्ठ अर्थशास्त्री स्टेफेन अन्ग्रिक्सका अनुसार, ‘यी देशहरूले अहिले ट्यारिफबाट बच्न सफल भए पनि भविष्यमा कुनै पनि बेला ट्रम्प प्रशासनको नीतिमा फेरबदल आउन सक्छ ।‘ भियतनाम ठूलो असर पर्ने सम्भावित देश भियतनाम अमेरिकासँग व्यापार अधिशेष भएका देशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी जोखिममा पर्न सक्ने देश हो । भियतनामको व्यापार अधिशेष २०२३ मा वार्षिक १८ प्रतिशतले बढेर रेकर्ड उच्च भएको थियो । सर्वाधिक साझेदार राष्ट्र (एमएफएन) सँगको औसत ट्यारिफ दर ९.४ प्रतिशत रहेको छ । आयात गरिएका पेय पदार्थ र सुर्ती उत्पादनहरूमा ४५.५ प्रतिशतसम्म ट्यारिफ छ । कपडा, यातायात उपकरण, फलफूल र तरकारीहरूमा १४ देखि ३४ प्रतिशतसम्म ट्यारिफ छ । २०१९ मा ट्रम्पले भियतनामलाई ’सबैभन्दा खराब व्यापार दुरुपयोगकर्ता’ भनेका थिए, तर २०२५ को चुनावपछि उनले यसबारे कुनै नयाँ सार्वजनिक टिप्पणी गरेका छैनन् । भियतनाम सरकारले अमेरिकाबाट थप विमान, लिक्विफाइड नेचुरल ग्यास (एलएनजी) र अन्य उत्पादनहरू किन्न प्रतिबद्धता जनाइसकेको छ । प्रधानमन्त्री फाम मिन्ह चिन्हले मन्त्रीहरूलाई ’विश्वव्यापी व्यापार युद्धको सम्भावित प्रभावको तयारी गर्न’ निर्देशन दिएका छन् । भारतले सहुलियत दिन खोज्दै भारत ट्रम्पको पारस्परिक ट्यारिफ नीतिबाट ठूलो असर पर्ने अर्को प्रमुख देश हो । अमेरिकी आयातमा भारतले लगाउने औसत ट्यारिफ १७ प्रतिशत छ, जबकि अमेरिकाले भारतबाट आउने सामानमा ३ प्रतिशतमात्र ट्यारिफ लगाउँछ । अमेरिकाले भारतमा लगाउने ट्यारिफ १५ प्रतिशत माथि पुग्न सक्छ । भारतले केही हप्ता अगाडि प्रस्तुत संघीय बजेटमा मोटरसाइकल, इलेक्ट्रोनिक वस्तुहरू, लिथियम-आयन ब्याट्रीहरू जस्ता सामानमा ट्यारिफ घटाउने घोषणा गर्‍यो । वित्त सचिव टुहिन कान्त पाण्डेले भने, ‘भारत अब ट्यारिफ किङ्ग होइन भन्ने सन्देश हामी दिन चाहन्छौं ।’ भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ट्रम्पसँगको भेटमा केही अन्य क्षेत्रहरूमा ट्यारिफ कटौतीको प्रस्ताव राख्ने तयारी गरेका छन् । मोदीले अमेरिकाबाट बढी ऊर्जा र रक्षा उपकरण किन्न सक्ने संकेत दिएका छन् । भारतले रुसबाट खरिद गरिने तेल घटाएर अमेरिकी तेलतर्फ मोड्नसक्ने सम्भावना रहेको छ । जापान ट्रम्पको ’मनपर्ने राष्ट्र’ बनेको संकेत विश्लेषकहरूका अनुसार जापानले अमेरिकासँग राम्रो सम्बन्ध कायम राखेकाले ट्यारिफ वृद्धि नभएको हो । जापानको औसत ट्यारिफ दर ३.७ प्रतिशतमात्रै छ, जुन तुलनात्मक रूपमा कम हो । जापानले अमेरिकाबाट थप एलएनजी आयात गर्ने सहमति जनाएको छ । निप्पोन स्टीलले अमेरिकी यूएस स्टील कम्पनीमा ठूलो लगानी गर्नेछ । जापान विगत पाँच वर्षदेखि अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो विदेशी लगानीकर्ता बनेको छ । टेनिओका जेम्स ब्राडी भन्छन्, ‘जापानलाई सम्भवतः अन्य देशहरू जस्तो टार्गेट गरिएको देखिँदैन । बरु जापान ट्रम्पको ‘सबैभन्दा मनपर्ने देश’ बन्ने सम्भावना छ ।’ चीन वार्ता गर्न तयार ट्रम्प प्रशासनले गत साता चीनका सबै सामानमा थप १० प्रतिशत ट्यारिफ लगाउने निर्णय गर्‍यो । बेइजिङले अमेरिकी कोइलाको आयातमा १५ प्रतिशत ट्यारिफ, एलएनजीमा १० प्रतिशत ट्यारिफ तथा कृषि उपकरण, तेल र गाडीमा थप कर लगाएको छ । यद्यपि चीनले अपनाएको प्रत्युत्तर तुलनात्मक रूपमा संयमित देखिन्छ। चीनले अमेरिकी कम्पनीहरूमा विनियम नियमन बढाउने संकेत दिएको छ । अबको केही महिनामा ट्रम्पको व्यापार नीतिले विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखला र द्विपक्षीय व्यापार सम्झौताहरूमा ठूलो असर पार्न सक्ने विश्लेषकहरूले जनाएका छन् । चीनविरुद्ध ट्यारिफको असरः अमेरिकी चिकित्सा क्षेत्रमा संकट, ट्रम्पमाथि उद्योगको दबाब

काठमाडौं । चीनको कार बिक्री जनवरीमा १२ प्रतिशतले घट्यो, जुन सेप्टेम्बरयता पहिलो गिरावट हो र झण्डै एक वर्षमा सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो । यो कमी संसारकै सबैभन्दा ठूलो अटो बजारमा बढ्दो प्रतिस्पर्धाको संकेत हो । पहिलो दुई महिनामा यात्रु सवारी बिक्रीमा ठूलो उतारचढाव देखिने गर्छ । विश्लेषकहरूका अनुसार सन् २०२४ को अन्त्यतिर वार्षिक बिक्री लक्ष्य पूरा गर्न अटोमोबाइल कम्पनीहरू दौडधूपमा लागेका थिए, जबकि उपभोक्ताहरूले सरकारी अनुदान सकिनुअघि छुट लिन हतारिएका थिए । अनुदान विस्तारबारे घोषणा गत महिना मात्रै गरिएको थियो । चीन यात्री सवारी संघ (सीपीसीए) का अनुसार विद्युतीय सवारी (ईभी) र प्लग-इन हाइब्रिड (एनईभी) बिक्री १०.५ प्रतिशतले वृद्धि भएर कुल बिक्रीको ४१.२ प्रतिशत हिस्सा ओगट्यो । यो दोस्रो महिना हो, जहाँ एनईभी बिक्री पेट्रोल गाडीभन्दा कम भएको देखिएको छ। सीपीसीएका महासचिव भन्छन्, ‘लुनार न्यू इयर अघि ग्रामीण क्षेत्रमा गाडी किन्ने चाप उच्च हुने गर्छ, जसमा पहिलो पटक गाडी किन्नेमध्ये अधिकांशले पेट्रोल गाडी रोज्ने गर्छन् ।’ २०२५ भरि एनईभी बिक्री ५७ प्रतिशत पुग्ने अनुमान गरिएको छ, जुन २०२४ मा ४७ प्रतिशत थियो । चीनको अटो बजार यस वर्ष बिस्तारै बढ्ने देखिए पनि सरकारी अनुदान जारी राखिएको छ । बीवाईडीजस्ता ईभी कम्पनीहरू तेस्रो वर्ष पनि मूल्य युद्ध गर्दैछन् । बीवाईडीले सोमबार उन्नत स्वचालित ड्राइभिङ विशेषता भएको ईभीको प्रारम्भिक मूल्य ९ हजार ५५५ सम्म घटाएको छ, जसले टेस्लाजस्ता प्रतिस्पर्धीलाई ठूलो चुनौती दिएको छ । टेस्लाले चीनमा छुट र वित्तीय प्रोत्साहनहरू विस्तार गर्‍यो जबकि एक्सपेङ्ग र निओले पनि शून्य ब्याजदरमा पाँच वर्षसम्मको वित्तीय योजना उपलब्ध गराए । कार निर्यातको वृद्धि सुस्त देखिएको छ । जनवरीमा निर्यात ३ प्रतिशत मात्र बढेर ३ लाख ८० हजार युनिट पुगेको छ, जुन डिसेम्बरको ६ प्रतिशत वृद्धिभन्दा सुस्त हो । मस्कको दशक लामो ‘स्वचालित टेस्ला’ ल्याउने वाचा पूरा होला ? विज्ञ भन्छन्- जोखिम धेरै चीनमा टेस्ला कारको बिक्री ११.५ प्रतिशतले घट्यो, घरेलु प्रतिस्पर्धा बढ्दै

काठमाडौं । अर्बपति एलन मस्कले जनवरीको अन्त्यतिर लगानीकर्ताहरूलाई भनेका थिए कि टेस्लाले टेक्सासको अस्टिनमा ‘पैसा कमाउने स्वचालित राइड-हेलिङ सेवा’ जुनसम्म सुरु गर्नेछ- यस्तो राज्य जहाँ कम्पनीलाई झण्डै कुनै नियमनको सामना गर्नुपर्दैन । यसले प्रश्न उठाउँछ कि टेस्लाले सार्वजनिक सडकमा अप्रमाणित ’चालकविहीन प्रविधि’ प्रयोग गर्दा कति जोखिम उठाउने तयारी गरिरहेको छ । टेस्लाले लामो समयदेखि आफ्ना ‘अटोपाइलट’ र ‘फुल सेल्फ–ड्राइभिङ’ (एफसीडी) प्रणालीमा भएका दुर्घटनाहरूको दोष ग्राहकहरूलाई लगाउँदै आएको छ । कम्पनीले सधैं चालकहरूलाई ध्यानपूर्वक ड्राइभिङ गर्न तयार रहन सुझाव दिएको बताउने गरेको छ । तर अब मस्कले वास्तविक चालकविहीन ट्याक्सीहरू तैनाथ गर्ने वाचा गरेका छन्, जुन कानुनी विज्ञहरूका अनुसार दुर्घटनाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी टेस्लामाथि आउनेछ । मस्कको दशक लामो वाचा, अझै पूरा हुन बाँकी मस्कले करिब एक दशकदेखि पूर्णतः स्वचालित टेस्ला गाडी ल्याउने वाचा गर्दै आएका छन्, तर अझैसम्म पूरा गर्न सकेका छैनन् । पछिल्लो समयमा यी प्रतिज्ञाहरू अझ बढी केन्द्रमा आउन थालेका छन् किनभने टेस्लाले आफ्नो ध्यान स्वचालित सवारीहरूमा केन्द्रित गरिरहेको छ र जनताका लागि विद्युतीय गाडी (ईभी) उत्पादनलाई पछाडि सार्दैछ । तर मस्कका अस्पष्ट टिप्पणीहरूले अझै लगानीकर्ताहरूलाई अन्योलमा राख्दै आएको छ- कहिले, कति ठुलो मात्रामा र कस्तो व्यापार मोडेलअन्तर्गत टेस्लाले पूर्ण स्वचालित प्रविधि सार्वजनिक गर्नेछ भनेर । यद्यपि टेस्ला र मस्क दुवैले यसबारे प्रतिक्रिया दिएका छैनन् । टेक्सासमा रोबोट्याक्सी सञ्चालन गर्न कुनै कानूनी बाधा छैन टेक्सास राज्यको कानुनले टेस्लालाई रोबोट्याक्सी सेवा सुरू गर्न कुनै रोक लगाउँदैन । टेक्सासमा सरकारको नियमन गर्ने नीति अत्यन्तै नरम छ । राज्यको कानुनअनुसार चालकविहीन सवारीसाधनहरू सार्वजनिक सडकमा दर्ता र बीमासहित निस्फिक्री सञ्चालन गर्न पाउँछन् । कुनै राज्य निकायले चालकविहीन ट्याक्सी सेवाको अनुमतिपत्र जारी गर्ने वा निगरानी गर्ने अधिकार राख्दैन । साथै स्थानीय सहरहरू वा काउन्टीहरूलाई यसबारे आफ्नै नियमन बनाउने अनुमति छैन । टेक्सास राज्यका सिनेटर केली ह्यानककले भने, ‘संघीय सरकारले धेरै नियम ल्याएमा उद्योग नै समाप्त हुन्छ । त्यसैले हामीले टेक्सासमा प्रतिस्पर्धात्मक बजारलाई प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ ।’ टेक्सासको सहज नीति र अन्य राज्यहरूको कडाइ मस्कले २०२१ मा टेस्लाको मुख्यालय क्यालिफोर्नियाबाट टेक्सासको अस्टिनमा सारेका थिए । क्यालिफोर्नियामा चालकविहीन गाडी सञ्चालन गर्न कडा नियमहरू छन् । अहिलेसम्म जनरल मोटर्सको क्रुज र अल्फाबेटको वेमोमात्र पूर्ण चालकविहीन ट्याक्सी सेवा सञ्चालन गर्न अनुमति पाएका कम्पनीहरू हुन् । यी कम्पनीहरूले लाखौं माइल परीक्षण पूरा गरेपछि मात्र नियामक निकायहरूले अनुमति दिएका थिए । (हाल क्रुजले आफ्नो रोबोट्याक्सी सेवा बन्द गरिसकेको छ)। जनवरी २९ को बैठकमा मस्कले ‘यसै वर्ष, क्यालिफोर्नियामा टेस्लाले ‘अनसुपरभाइज्ड’ (निगरानीविहीन) फुल सेल्फ-ड्राइभिङ (एफसीडी) संस्करण जारी गर्ने’ बताएका थिए । तर क्यालिफोर्नियाका नियामक निकायहरूका अनुसार टेस्लाले आवश्यक अनुमतिपत्रका लागि आवेदन दिएको छैन । क्यालिफोर्नियाले चालकविहीन गाडी अनुमोदनका लागि परीक्षणको न्यूनतम स्तर तोकेको छैन तर क्रुज र वेमोजस्ता कम्पनीहरूले लाखौं माइल परीक्षण गरेका थिए । यसको तुलनामा टेस्लाले २०१६ देखि अहिलेसम्म जम्मा ५६२ माइल मात्र परीक्षण गरेको छ । मस्कको चुनौती टेस्लाले कम्पनीले अपेक्षाभन्दा कम आम्दानी रिपोर्ट गरेको बखत रोबोट्याक्सी सेवा सुरु गर्ने घोषणा भएको हो । मस्कले भनेका थिए, ‘हामी अस्टिनमा जुन महिनादेखि पैसा कमाउने स्वचालित राइड–हेलिङ सेवा सुरु गर्नेछौं ।’ तर उनले कति गाडी सञ्चालन हुनेछन्, ग्राहकहरूले सेवा कसरी पाउनेछन् वा यो सबैका लागि उपलब्ध हुनेछ कि हुने छैन भन्ने खुलाएका छैनन् । टेस्लाका लगानीकर्ता तथा ज्याक्स इन्भेस्टमेन्ट म्यानेजमेन्टका पोर्टफोलियो व्यवस्थापक ब्रायन मुलबेरी भन्छन्, ‘यो नै एलन मस्कको चुनौती हो । तपाईंले उनको कथनबाट अर्थ निकाल्नुपर्ने हुन्छ । के वास्तवमै हुनेछ र कहिले हुनेछ भन्ने अझै स्पष्ट छैन ।’ कानुनीविज्ञ ब्रायन्ट वाकर स्मिथका अनुसार टेक्सासले टेस्लालाई कुनै ‘पूर्व-अनुमोदन’ आवश्यकता राखेको छैन । तर उनले भने कि टेस्लाले कुनै ठूलो स्तरमा चालकविहीन गाडी तैनाथ नगर्ने सम्भावना छ । ‘टेस्लाले कुनै स्विच थिचेर रातारात सबै गाडीलाई चालकविहीन बनाउन सक्दैन,’ स्मिथले भने । सम्भवतः अस्टिनका सीमित क्षेत्रहरूमा, राम्रो मौसममा वा टाढाबाट मानिसहरूले नियन्त्रण गर्न सक्ने गरी सानो परीक्षण गरिन सक्छ । ‘हामीसँग कुनै शक्ति छैन’ टेक्सासको यातायात विभागका प्रवक्ताका अनुसार, ‘चालकविहीन सवारीसाधनहरू तबसम्म सञ्चालन गर्न पाइन्छ, जबसम्म तिनीहरू सुरक्षा र बीमाका आवश्यकताहरू पूरा गर्छन् ।’ तर अस्टिनमा पछिल्लो दुई वर्षमा चालकविहीन गाडीहरूको वृद्धि देखिएको छ, जसले नागरिकहरूमा चिन्ता बढाएको छ । २०२३ मा क्रूजका २० भन्दा बढी चालकविहीन गाडीहरूले टेक्सास विश्वविद्यालयको नजिकै ट्राफिक जाम निम्त्याएका थिए । सहरका यातायात विभागले २०२३ को जुलाईदेखि अहिलेसम्म ७८ वटा औपचारिक उजुरीहरू दर्ता गरेको छ, जसमा प्रहरी, आपतकालीन सेवाहरू र सर्वसाधारणका गुनासाहरू छन् । डिसेम्बरमा प्राप्त एउटा उजुरीमा वेमो गाडीले ३० मिनेटसम्म ट्राफिक अवरुद्ध गरेको उल्लेख गरिएको थियो, जसले ‘कम्तीमा तीन पटक धेरै नजिकबाट ठक्कर हुने अवस्था सिर्जना गर्‍यो ।’ अस्टिनका नगर परिषद सदस्य जो काद्री भन्छन्- ‘निजी कम्पनीहरूले सार्वजनिक सडकलाई परीक्षणस्थलको रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्, तर हामीसँग तिनलाई नियन्त्रण गर्ने कुनै शक्ति छैन ।’ सान्दर्भिक सामग्री : चीनमा टेस्ला कारको बिक्री ११.५ प्रतिशतले घट्यो, घरेलु प्रतिस्पर्धा बढ्दै मस्कको राजनैतिक प्रभाव ! बेलायत र युरोपेली बजारमा टेस्लाको बिक्री घट्दो चीनमा टेस्लाको उच्च रेकर्ड, २०२४ मा बिक्री गर्‍यो ६ लाख ५७ हजारभन्दा बढी गाडी नयाँ साझेदार खोज्दै ‘निसान’, ताइवानको ‘फक्सकन’ सँग सहकार्य गर्न इच्छुक विद्युतीय सवारीमा फड्को मार्दै फरारी, अक्टोबरमा ६ नयाँ मोडल सार्वजनिक गर्ने