सेवा : सूचना-प्रविधि

एजेन्सी । व्यवसायको शुरुवात गर्दा थोरै स्रोत र साधनहरुको सहायताले धेरै र ठूला समस्याहरुलाई समाधान गर्नुपर्ने हुन्छ । सामान्य सिद्धान्तले के भन्छ भने जति सक्दो तपाईंको ध्यान आफ्नो प्रयासतर्फ केन्द्रित गर्नुहोस ताकी तपाईंले उच्च सफलता हासिल गर्न सक्नुहोस । तपाईंको परियोजनाको मार्केटिङको लागि तपाईंसँग दर्जनौ स्टार्टअप मार्केटिङ रणनीति हुनसक्छन् । ती रणनीतिहरुलाई प्रभावकारी ढंगले लागु गर्ने क्षमता नहुनसक्छ । त्यसैले तपाईंले सबैभन्दा प्रभावकारी रणनीतिलाई छनोट गर्न जरुरी हुन्छ । त्यसैले तपाईंलाई कन्टेन्ट मार्केटिङको लागि उपयोगी हुने केही विषयको बारेमा यहाँ चर्चा गर्न खोजिएको छ । १. बजेटको व्यवस्था यदी तपाईंले अधिक मूल्यको भिडियो सामग्री उत्पादन गर्न चाहनुहुन्छ भने त्यसको लागि निकै धेरै लगानी लाग्न सक्छ । तर, यदी तपाईंले आफ्नो बल्ग वा सोसल मिडियामा लेख्नुहुन्छ भने निकै सस्तो लगानीमा पनि ती कुराहरु सम्भव छ । त्यसमा तपाईंको समय मात्रै खर्च हुन्छ । व्यवसायको शुरुवात गर्दा तपाईंसँग धेरै पूँजीको व्यवस्था नहुनसक्छ । तर, तपाईंसँग लगानी जुटाउने, व्यवसाय र मार्केटिङको लागि रणनीति तयार गर्नेजस्ता राम्रोसँग सोँचविचार गरेर लामोसमयसम्म नाफा आर्जन गर्ने योजना निर्माण गर्न भने प्रशस्त समय रहेको छ । तपाईंले स्रोतहरुको वृद्धि गरेर कन्टेन्ट मार्केटिङलाई विकास गर्न सक्नुहुन्छ । शुरुमा सानो आकारबाट नै व्यवसायको शुरुवात गर्नुहोस र तपाईंलाई सो व्यवसाय दीर्घकालिन रुपमा राम्रो र फलदायी हुन्छ भन्ने अनुभूति भएपछि प्रशस्त लगानी जुटाउनेतर्फ अगाडि बढ्दा राम्रो हुन्छ । २. गुणस्तरीय र पहिलो सामग्री उत्पादन तपाईंले उत्पादन गरेको सामग्रीको गुणस्तरले नै तपाईंको व्यवसायको शुरुवाती अवस्थालाई सहयोग पुर्याउँछ । पाठकमा भएको समस्या र आवश्यकतालाई लक्षित गरेर तपाईंले सामग्री उत्पादन गर्न सक्नुभयो भने त्यसले तपाईंको सामग्रीको पाठकलाई स्थिर बनाउँछ । तपाईंले उत्पादन गरेको सामग्रीमाथि हुने चर्चाले तपाईंको व्यवसायलाई थप परिस्कृति र सुदृढ हुन सहयोग पुर्याउँछ । तपाईंले उत्पादन गरेको सामग्री जस्तै : अन्तर्वार्ता, फिचर आदि बजारमा पहिलो र नेतृत्वदायी बन्न सक्नुपर्छ । ३. राम्रो प्रविधिमैत्री रणनीतिको निर्माण पछिल्लो समयमा कन्टेन्ट मार्केटिङ व्यवसायको निकै ठूलो सम्भावना बढ्दै गएको देखिन्छ । यदी तपाईंले उपभोक्ता वा पाठकलाई उपयोगी हुने सामग्रीहरुको उत्पादन गर्न सक्नुभयो तपाईंको व्यवसाय अत्यन्तै धेरै विकास हुनसक्छ । जसले उनीहरुको जीवन र व्यवहारलाई बदल्न वा सहज हुनको लागि सहयोग पुर्याइरहेको हुनुपर्छ । इन्टरनेटबाट उत्पादित सामग्रीलाई भाइरल बनाउन सजिलो हुन्छ । तर, त्यसको लागि सामग्री उत्पादनमा राम्रो इन्जिनियरिङ गर्नुपर्ने हुन्छ । एउटा कन्टेन्ट मार्केटिङ गर्ने व्यक्तिले आफ्ना पाठक र सम्बन्धित साझेदार व्यवसायिक प्रतिष्ठानहरुलाई आफ्नो कन्टेन्टमार्फत प्रभावित पार्न सक्नुपर्ने हुन्छ । कन्टेन्ट मार्केटिङको विकासका लागि अनिवार्य रुपमा त्यसलाई धेरै मानिस र व्यवसायिक प्रतिष्ठानहरुमा जोड्न अनिवार्य हुन्छ । साथै इन्टरनेट वा गुगल सर्चमा पनि तपाईंले उत्पादन गरेको सामग्री खोज्दा शिर्ष स्थानमा आउनुपर्छ । तपाईंले उत्पादन गरेको सामग्रीमा विश्वसनियता भयो भने तपाईंले लगानी कटौती गर्दा पनि लामो समयसम्म आम्दानी भइरहने सम्भाना रहन्छ । अन्तिममा, सुझपूर्ण रुपमा निर्णय लिन सक्दा कन्टेन्ट मार्केटिङले तपाईंको जीवनमा ठूलो आम्दानी सिर्जना गर्न सक्छ । तर, मार्केटिङ कन्टेन्ट व्यवसायका लागि तपाईंसँग प्रविधि र रणनीति निर्माण गर्ने क्षमता हुन अनिवार्य हुन्छ ।

एजेन्सी । भारतको पहिलो निजी रकेट विक्रम एस नोभेम्बर १८ मा प्रक्षेपण गरिएको छ। यो रकेट हैदराबादको एक निजी स्टार्टअप कम्पनी स्काइरुटले बनाएको हो, जसलाई श्रीहरिकोटाको इसरोको प्रक्षेपण केन्द्र सतीश धवन स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षेपण गरिएको हो। योसँगै भारतको स्पेस टेक्नोलोजीमा निजी रकेट कम्पनीको प्रवेश सुरु भएको छ । भारत अब ती थोरै देशहरूमा परेको छ जहाँ निजी कम्पनीहरूले पनि आफ्ना ठूला रकेटहरू प्रक्षेपण गर्छन्। यसलाई ठूलो उपलब्धि भनिएको छ । विक्रम एस के हो र ? विक्रम एस को नाम इसरोका संस्थापक डा। विक्रम साराभाईको सम्झनामा राखिएको हो। विक्रम शृङ्खलामा तीन प्रकारका रकेटहरू प्रक्षेपण गरिने छ, जसलाई साना आकारका भू-उपग्रहहरू लैजानका लागि विकसित गरिएको छ। विक्रम९१ यस श्रृंखलाको पहिलो रकेट हो। विक्रम–२ र ३ ले पृथ्वीको तल्लो कक्षमा भारी तौल पठाउन सक्ने बताइएको छ । विक्रम एसले पृथ्वीको तल्लो कक्षामा तीनवटा उपग्रह पठाउन सक्छ। यी तीनमध्ये एउटा विदेशी कम्पनीको छ भने अन्य दुई भारतीय कम्पनीका स्याटलाइट छन् । स्काइरुटले यसअघि नै मे २०२२ मा रकेटको सफल परीक्षण भएको बताएको छ। कम्पनीले यस मिसनलाई विक्रम एस : भारतको पहिलो निजी रकेट प्रक्षेपण नाम दिएको छ । स्काइरुटको विज्ञप्ति अनुसार विक्रम एस नोभेम्बर १२ र १६ को बीचमा लन्च हुने थियो तर खराब मौसमका कारण नोभेम्बर १८ मा लन्च गरिएको हो। ‘स्याटेलाइट पठाउन ट्याक्सी बुकिङ जत्तिकै सजिलो’ अरबपति एलन मस्कको स्पेस एक्स कम्पनीले अमेरिकामा हालैको रकेट प्रक्षेपणको लागि धेरै अन्तर्राष्ट्रिय हेडलाइन बनाएको थियो । यो प्रवृत्ति भारतमा पनि पुगेको देखिन्छ । पूर्व वैज्ञानिक पवन कुमार चन्दन र नागा भरत डाकाले २०१८ मा स्काईरूट एयरोस्पेसको स्टार्टअपको रूपमा स्थापना गरेका थिए। यसका सीईओ पवन कुमार चन्दनले यस मिसनका लागि इसरोले धेरै प्राविधिक सुविधा उपलब्ध गराएको बताए। उनी भन्छन्, ‘इसरोले यसको लागि एकदमै मामूली शुल्क लिएको छ।’ स्काइरुट पहिलो स्टार्ट अप कम्पनी हो, जसले सन् २०१८ मा इसरोसँग रकेट प्रक्षेपणको लागि पहिलो एमओयूमा हस्ताक्षर गरेको छ। यस बाहेक चेन्नईमा आधारित अग्निकुल कोसमोस र स्पेसकिड्ज, कोइम्बटूरमा रहेको बेलाट्रिक्स एरोस्पेस जस्ता केही कम्पनीहरू छन् जसले साना उपग्रहहरू पठाउने अवसर खोजिरहेका छन्। स्काइरुट अत्याधुनिक प्रविधिको सहयोगमा ठूलो संख्यामा र आर्थिक रूपमा रकेट बनाउन सक्षम हुनेमा विश्वस्त छ । आगामी दशकमा कम्पनीले २० हजार साना उपग्रह प्रक्षेपण गर्ने लक्ष्य राखेको छ । कम्पनीको वेबसाइटमा लेखिएको छ, ‘अब अन्तरिक्षमा उपग्रह पठाउन ट्याक्सी बुक गर्नुभन्दा छिटो, सही र सस्तो हुनेछ।’ यो पनि भनिएको छ कि रकेटहरू यसरी डिजाइन गरिएको छ कि तिनीहरूलाई २४ घण्टा भित्र कुनै पनि प्रक्षेपण केन्द्रबाट जम्मा गरी छोड्न सकिन्छ। भारतीय अन्तरिक्ष क्षेत्रमा निजी कम्पनीहरू सन् २०२० देखि भारतीय अन्तरिक्ष क्षेत्रमा सार्वजनिक र निजी कम्पनीको सहभागिता सुरु भएको छ । जुन २०२० मा, मोदी सरकारले यस क्षेत्रमा परिवर्तनहरू सुरु गरेको थियो । त्यसपछि निजी कम्पनीहरूको लागि बाटो खोलियो। यसका लागि इन९स्पेस ई नामक नयाँ संगठन गठन गरिएको थियो जसले इसरो र अन्तरिक्ष कम्पनीहरू बीच पुलको रूपमा काम गर्दछ। सन् २०४० सम्ममा अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष उद्योगको आकार एक ट्रिलियन डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यो उद्योगमा भारतको हिस्सा २ प्रतिशत मात्रै छ । भारतले नयाँ अन्तरिक्ष प्रविधिका लागि निजी कम्पनीहरूलाई प्रोत्साहन गरिरहेको छ। भारतको अन्तरिक्ष कार्यक्रमको यात्रा यस क्षेत्रमा भारतको यात्रा सन् १९६० को दशकमा सुरु भएको थियो। त्यसपछि डा. विक्रम साराभाईको नेतृत्वमा अन्तरिक्ष अनुसन्धानका लागि भारतीय राष्ट्रिय समितिको स्थापना भयो। भारतको पहिलो उपग्रह आर्यभट्ट तत्कालीन सोभियत रुसको अस्त्रखान ओब्लास्टबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो। यसलाई भारतीय अन्तरिक्ष क्षेत्रको इतिहासमा कोसेढुङ्गा मानिन्छ। भारतीय भूमिबाट पहिलो रकेट २१ नोभेम्बर १९६३ मा सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको थियो। यो तिरुवनन्तपुरम नजिकै थुम्बाबाट जारी गरिएको थियो। यो रकेटको तौल ७१५ किलो रहेको थियो, जसले ३० किलो तौलको उपग्रहलाई २०७ किलोमिटर टाढासम्म लैजान सक्ने प्रकारको थियो । सब-ऑर्बिटल रकेट के हो र ? विक्रम एस रकेट सिंगल स्टेज सब९ऑर्बिटल प्रक्षेपण वाहन हो, जसले तीनवटा विभिन्न कम्पनीका स्याटेलाइटहरु बोक्न सक्छ। यसले विक्रम शृंखलाको रकेटको परीक्षण गर्न र यसको प्रविधिलाई प्रमाणित गर्न मद्दत गर्छ । सो विषय स्काइरूट एयरोस्पेसका सीओओ नागा भरत डाकाले एक विज्ञप्तिमा भनेका छन् इसरोका एक पूर्व वरिष्ठ वैज्ञानिकले आफ्नो नाम खुलासा नगरी सब-अर्बिटल रकेटको बारेमा बताए। उनी भन्छन्, ‘सबै ओर्बिटल रकेटहरू अन्तरिक्षमा जान्छन् र त्यसपछि पृथ्वीमा खस्छन्, ढुङ्गा हाने जस्तै । तिनीहरूलाई खस्न १० देखि ३० मिनेट लाग्छ।’ वास्तवमा अर्बिटल र सब-अर्बिटल रकेटहरू बीचको गतिमा भिन्नता छ। एक अर्बिटल रकेटले पृथ्वीको त्यो कक्षको गति हासिल गर्नुपर्दछ। तिनीहरूले २८ हजार किलोमिटर प्रति घण्टाको गति हासिल गर्नुपर्छ, अन्यथा तिनीहरू पृथ्वीमा खस्छन् । यो गति हासिल गर्न रकेट प्राविधिक रूपमा धेरै उन्नत हुनुपर्छ, त्यसैले यो धेरै महँगो छ। तर, यो सब-अर्बिटल रकेटको मामला होइन। तिनीहरूले यति धेरै गति हासिल गर्न आवश्यक छैन। तिनीहरूले आफ्नो गति अनुसार एक निश्चित उचाइमा जानुपर्छ र त्यसपछि इन्जिन रोकिएपछि तिनीहरू भुइँमा खस्छन्। उदाहरणका लागि तिनीहरूका लागि ६ हजार किलोमिटर प्रति घण्टाको गति नै पर्याप्त हुन्छ ।

एजेन्सी । विश्वभर प्लास्टिकजन्य फोहोरको समस्या बढ्दै गएको छ । योसँगै विद्युतीय फोहोर पनि बढ्दै गएको छ । दुवै एकअर्कासँग सम्बन्धित छन्। धेरै इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूमा प्रयोग हुने कम्प्यूटर चिप्स र ब्याट्रीहरूमा प्लास्टिक प्रयोग गरिन्छ जुन पुनः प्रयोग गर्न सकिँदैन। तर अब वैज्ञानिकहरूले यो प्लास्टिकलाई बायोडिग्रेडेबल सामग्रीले प्रतिस्थापन गर्ने तरिका पत्ता लगाएका छन्। साइन्स एडभान्स जर्नलमा प्रकाशित नयाँ अनुसन्धानमा अस्ट्रियाको जोहानेस केप्लर विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले च्याउको छालाबाट इलेक्ट्रोनिक सब्सट्रेट बनाएका छन्। सर्किटको आधार तहलाई सब्सट्रेट भनिन्छ। यसले बिजुली हस्तान्तरण गर्ने धातुहरूलाई चिसो र इन्सुलेट गर्दछ। विशेष च्याउबाट बनेको सर्किटको आधार गानोडर्मा ल्युसिडम च्याउ युरोप र पूर्वी एसियामा सडेका रूखहरूमा उम्रने फङ्गसको एक प्रकार हो। अध्ययनमा संलग्न अन्वेषक डोरिस ड्यानिङ्गर र रोल्यान्ड प्राकनरले पत्ता लगाए कि यो च्याउले यसको सुरक्षित वृद्धिको लागि जरा जस्तो नेटवर्क माइसेलियमबाट बनेको छाला बनाउँछ। वैज्ञानिकहरू प्लास्टिकको सट्टा यो छाला सुकाएर प्रयोग गर्न चाहन्थे। अनुसन्धानमा च्याउको छाला निकालेर सुकाइएको थियो । अनुसन्धानकर्ताहरूले यो लचिलो र राम्रो इन्सुलेटर भएको देखे। यसले विद्युतीय सर्किटहरूमा पनि राम्रोसँग काम गर्छ र सजिलैसँग २०० डिग्री सेल्सियससम्म तापक्रम सहन सक्छ। कम सञ्चालनमा आउने डिभाइसहरुमा प्रयोग गरिने रुखको च्याउ कम्प्युटर चिप्स बनाउन उपयोगी हुने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्, जुन पूर्ण रूपमा खेर जान्छन्। हाल यसबाट बनेको सर्किटहरू यस्ता इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूमा जडान गर्न सकिन्छ, जुन लामो समयसम्म निरन्तर चलाईंदैन। यसमा पहिरन मिल्ने सेन्सर र रेडियो ट्यागहरू समावेश गरिएको छ । च्याउको बाहिरी भागको कारण यसलाई पुनः प्रयोगमा पनि ल्याउन सकिन्छ ।