जाजरकोट भूकम्प : रुकुम पश्चिममा १० हजार अस्थायी आवास निर्माण
रुकुम पश्चिम । गत कात्तिक १७ गते जाजरकोटको रामीडाँडा केन्द्रविन्दु बनाएर गएको भूकम्पले क्षति पुर्याएको रुकुम पश्चिममा अस्थायी आवास निर्माणको काम जारी छ । भूकम्प गएको दुई महिनाभन्दा बढी सयम बितिसक्दा पनि सबै भूकम्पपीडित अस्थायी आवासमा सर्न सकेका छैनन् । अझै पनि भूकम्पपीडित त्रिपालको सहाराले रात काटिरहेका छन् । दुई महिनाको अवधिमा जिल्लाभर दश हजार चार सय २३ अस्थायी आवास निर्माण सम्पन्न भए पनि सबै पीडितको अस्थायी आवास निर्माण हुन नसकेको निमित्त प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रवेश बढुवाले जानकारी दिए । उनका अनुसार जिल्लाभर सात हजार ८७ अस्थायी आवास निर्माणको चरणमा रहेका छन् । हालसम्म सबैभन्दा बढी सानीभेरी गाउँपालिकामा चार हजार ४१ अस्थायी आवास निर्माण सम्पन्न हुँदा सबैभन्दा कम मुसिकोट नगरपालिकामा २४ मात्र निर्माण भएका छन् । त्यस्तै आठबीसकोट नगरपालिकामा तीन हजार १४, चौरजहारी नगरपालिकामा दुई हजार दुई सय ८९, त्रिवेणी गाउँपालिकामा नौ सय ३८ र बाँफीकोट गाउँपालिकामा एक सय १७ अस्थायी आवास निर्माणको काम सम्पन्न भई लाभग्राही अस्थायी आवासमा बस्न थालेको निमित्त प्रजिअ बढुवाले जानकारी दिए । हालसम्म जिल्ला विपद् व्यवस्थापन कोषबाट २३ हजार ६ सय आठ लाभग्राहीका लागि स्थानीय विपद् न्यूनीकरण कोषमा २५ हजारका दरले ५९ करोड २ लाख रुपैयाँ पठाइएको छ । स्थानीय विपद् कोषबाट भने २१ हजार एक सय १५ लाभग्राहीले २५ हजारका दरले ५२ करोड ८१ लाख रुपैयाँ प्राप्त गरेका छन् । हालसम्म जिल्लाभर २७ हजार ६ सय ८२ लाभग्राहीको प्रहरीले लगत संकलन गरेको छ । संकलनको काम अझै जारी रहेकाले लाभग्राहीको सङ्ख्या साढे ३० हजार पुग्न्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालयले अनुमान गरेको छ ।
सामुदायिक विद्यालयमा ट्राफिक क्लब गठन
काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीलाई ट्राफिक शिक्षा दिने मुख्य उद्देश्यसहित ट्राफिक क्लब गठन गर्न थालेको छ । प्रत्येक विद्यालयका १० देखि १५ विद्यार्थीलाई सहभागी गराएर ट्राफिक क्लब गठन गर्ने र छनौटमा परेका विद्यार्थीलाई ट्राफिक प्रहरीमार्फत तालिम दिन थालिएको महानगरपालिकाले जनाएको छ। यसअघि पद्मकन्या विद्यायलले ट्राफिक क्लब गठन गरिसकेको छ । महानगरले अन्य विद्यालयमा पनि उक्त कार्यक्रम विस्तार गरिरहेको कामपा ट्राफिक व्यवस्थापन सल्लाहकार जगतमान श्रेष्ठले जानकारी दिए । सल्लाहकार श्रेष्ठका अनुसार छनौटमा परेको विद्यार्थीले विद्यालयमा बालबालिका आउने जाने मुख्य समय (बिहान ९ देखि १० बजे र अपराह्न ३ देखि ४ बजेसम्म) उक्त तालिम प्राप्त विद्यार्थीले सडक पार गर्नका लागि सहयोग गर्नेछन् । श्रेष्ठले भने, ‘उक्त समयमा विद्यार्थी नै ट्राफिकको पोसाकमा ट्राफिककै काममा खटिनेछन्, जसले गर्दा विद्यालय क्षेत्रमा हुने सडक दुर्घटना कम गर्न मद्दत गर्नेछ ।’ सहयोगका लागि खटिएका विद्यार्थीले तोकिएको समयभित्र ट्राफिकको भूमिका निर्वाह गर्नेछन्। विद्यार्थीले ट्राफिक लाइट प्रयोग गर्ने, ट्राफिक कोन, सेफ्टी ज्याकेट, प्याटन लाइटसहित जान र आउनका लागि संकेत गरेर अन्यलाई सहयोग गर्नेछन् । उक्त कार्यक्रम कामपामा सञ्चालनमा रहेका ८९ वटै सामुदायिक विद्यालयमा सञ्चालन गर्ने भनिए पनि पूर्वप्राथमिक विद्यालयमा साना बालबालिकालाई यस किसिमको कार्यक्रममा सहभागी गराउन नसक्ने जनाइएको छ । त्यसका लागि कामपाले पहिलो चरणमा ४० विद्यालयमलाई छनोट गरेको छ । उक्त कार्यक्रमका लागि चालु आर्थिक वर्षमा महानगरले २० लाख रुपेयाँ विनियोजन गरेको छ। यसैबीच कामपाले विद्यालय अगाडि ३६ स्थानमा सडक पार गर्नका लागि सहज गराउने प्रणाली जडान गर्ने तयारीसमेत गरेको छ । यसअघि बबरमहलमा सो प्रणाली जडान गरिसकेको कामपाले अब २६ सामुदायिक विद्यालय र १० निजी विद्यालय गरी ३६ स्थानमा उक्त प्रणाली जडान गर्न लागेको श्रेष्ठले जानकारी दिए । यस वर्ष ३६ विद्यालयमा राख्ने तयारी भए पनि आगामी दिनमा आवश्यकता हेरी दुर्घटनाको जोखिम रहेका विद्यालयमा सो व्यवस्थ गरिने छ । हाल कामपामा ८९ सामुदायिक र पाँच सय चार निजी विद्यालय सञ्चालित छन् ।
रामग्राम स्तूपलाई पण्डितपुरसँग जोड्न सडक स्तरोन्नति गरिँदै
नवलपरासी । पश्चिम नवलपरासीमा रहेको पर्यटकीय स्थल रामग्राम स्तूपलाई पण्डितपुरसँग जोड्ने उद्देश्यले सडक विस्तारको काम सुरु भएको छ । पर्यटकीय मार्गका रूपमा विकास गर्ने गरी पश्चिम नवलपरासीको सदरमुकाम परासीबाट उत्तर घिनाहा जोड्ने दुई लेनको सडक स्तरोन्नति सुरु भएको हो । रामग्राम नगरपालिका–६ पोखरापालीबाट वडा नं १५ घिनाहा चोकसम्म दुई लेनमा सडक विस्तारको काम सुरु भएको नगर प्रमुख धनपत यादवले बताए । उनका अनुसार बुद्धकालीन पुरातात्विक तथा ऐतिहासिक स्थल पण्डितपुरसम्म जोड्ने गरी ४१ करोड ८६ लाख रुपैयाँको लागतमा सडक विस्तारको काम सुरु भएको छ । विश्व बैङ्कको ऋण सहयोग र सङ्घीय सरकारको अनुदानमा विस्तार हुन लागेको पाँच दशमलव ७८ किलोमिटरको उक्त सडक १८ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी निर्माण कम्पनीसँग सम्झौता भएको नगर प्रमुख यादवले जानकारी दिए । ठूलो लगानीमा सुरु भएको पण्डितपुरबाट परासीसम्म सडक विस्तारले यस क्षेत्रको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उनको भनाइ थियो । यादवले उक्त क्षेत्रमा धेरै किसानको बसोबास रहेकाले सडक विस्तार भएसँगै कृषि उपजको बिक्री वितरणमा सहज हुने बताए । सडक क्षेत्रमा पर्ने अलपत्र पुल निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ थियो । सहरी शासकीय तथा पूर्वाधार आयोजनाअन्तर्गत निर्माण हुन लागेको सडकको दुवै छेउमा नाला, फुटपाथसहित साढे १२ मिटर चौडाइको हुनेछ । हाल जीर्ण अवस्थामा रहेको उक्त सडक निर्माणपछि सदरमुकाम परासीसँग सुविधासम्पन्न सडकको सिधा सम्पर्क स्थापित हुनाका साथै पुरातात्विक स्थलको प्रवद्र्धनमा पनि सहयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ । पुरातात्विकस्थल पण्डितपुरको विकास र प्रवर्द्धनका लागि सडक उपयोगी हुने र रामग्राम आउने पर्यटकलाई पण्डितपुरसम्म पुर्याउन सकिने नगर प्रमुख यादवले बताए । पण्डितपुर बुद्धको मावलीका रूपमा परिचित छ । त्यस स्थानमा केही हप्ताअगाडि पुरातत्व विभागले गरेको जियोफिजिक्स सर्भेका क्रममा बुद्धकालीन सहरको ठूलो संरचना जमिनमुनि फेला परेको थियो । पण्डितपुरसम्म पुग्न करिब तीन किमी विस्तार गर्नुपर्ने जनाउँदै नगर प्रमुख यादवले बाँकी सडक अर्को चरणमा निर्माण गरिने उल्लेख गरे ।
संसारकै धनी अर्बपति महिला बनिन् फ्रान्सकी मेयर्स, मुकेश अम्बानी पछि धकेलिए
काठमाडौं । भारतका धनी व्यापारी मुकेश अम्बानीलाई पछि पार्दै विश्वकै धनी महिला अर्बपति सूचीको १२औं स्थानमा पुगेकी छन् फ्रान्सकी फ्रान्कोइस बेटेनकोर्ट मेयर्स । उनी १ सय अर्ब अमेरिकी डलर सम्पत्ति आर्जन गर्ने विश्वकै पहिलो महिला बनिन् । भारतीय व्यापारी मुकेश अम्बानी विश्वका धनीहरूको सूचीमा १३औं स्थानमा छन् । उनको सम्पत्ति ९७ अर्ब डलर छ । जसको अर्थ फ्रान्कोइस बेटेनकोट मेयर्ससँग मुकेश अम्बानीभन्दा धेरै सम्पत्ति छ । फ्रान्कोइस बेटेनकोट मेयर्स कस्मेटिक कम्पनी लोरियलको सञ्चालक समिति उपाध्यक्ष हुन् । यससँगै उनी लोरियलको होल्डिङ कम्पनी टेथिसकी अध्यक्ष पनि हुन् । ब्लूमबर्ग बिलिनायर्स इन्डेक्सद्वारा प्रस्तुत रिपोर्टअनुसार फ्रान्कोइसको कस्मेटिक्सको सम्पत्ति बढेर १ खर्ब १० अर्ब डलर पुगेको छ। यो वर्ष उनको सम्पत्ति २८ अर्ब ६० करोड डलरले बढेको छ । लोरियलको स्थापना सन् १९०९ मा उनका मावली हजुरबुबा यूजीन पाल लुइस शूएलरद्वारा गरिएको थियो । लोरियल कम्पनीमा सेयरको कुरा गर्दा मेयर्स र उनको परिवारको ३४ प्रतिशतभन्दा बढी सेयर छ । उनी १९९७ देखि लोरियलको सञ्चालक समितिमा छिन् । यसअघि उनकी आमा लिलियन बेटेनकोर्ट विश्वकै धनी महिला थिइन् । लिलियनको मृत्युपछि, मेयर्स अध्यक्ष भएकी हुन् । मेयर्स आफ्नो देशमा सम्पत्तिको हिसाबले दोस्रो स्थानमा छिन्। फ्रान्सका सबैभन्दा धनी व्यक्ति बर्नार्ड अर्नाल्ट विश्वकै दोस्रो धनी व्यक्ति हुन् । ब्लूमबर्ग बिलिनायर्स इन्डेक्सको रिपोर्टअनुसार उनको सम्पत्ति बढेर १ खर्ब ७९ अर्ब अर्ब डलर पुगेको छ ।
कर्णालीमा चिया र कफी खेतीको सम्भावनाबारे छलफल
कर्णाली । कर्णालीमा चिया र कफी खेतीको उत्पादन, प्रबर्द्धन तथा बजारीकरणबारे प्रदेशस्तरीय छलफल गरिएको छ । राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डले सिद्धार्थ बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेड सुर्खेतसँगको समन्वयमा शुक्रबार वीरेन्द्रनगरमा उक्त छलफल गरेको हो । अन्तरक्रिया कार्यक्रममा कर्णाली प्रदेशका भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री भीमप्रकाश शर्माले कर्णालीमा चिया र कफी खेतीको अत्यधिक सम्भावना भएको बताए । प्रदेशमा राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डको कार्यालय समेत स्थापना नगरिएकामा उनले गुनासो गरे । ‘आर्थिक हिसाबले चिया र कफी खेती व्यावसायिकरुपमा हुन जरुरी छ,’ उनले भने । मन्त्री शर्माले खेती प्रवर्द्धनका लागि प्राविधिक जनशक्ति उपलब्ध गराउन विकास बोर्डसँग अनुरोध गरे । कर्णाली प्रदेशसभा सदस्यद्वय विन्दमान विष्ट र घनश्याम भण्डारीले अन्य प्रदेशमा विकास बोर्ड कार्यालय स्थापना, उत्पादन तथा बजारीकरणका काम भइरहँदा कर्णालीमा त्यसो नगरिएकामा आपत्ती प्रकट गरे । बराहताल गाउँपालिका–३, सुर्खेतका कफी कृषक मोहनकुमार आचार्यले प्राविधिक ज्ञान नहुँदा लगाएको कफी मास्नु परेको र फलेको कफी पनि बिक्री नभएको बताए । बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. विष्णुप्रसाद भट्टराईले कर्णालीमा चिया र कफीको अत्यन्त सम्भावना रहेको बताए। ‘यसको खेतीमा जोड दिन सबै स्थानीय तहको अग्रसरता, प्रदेश तथा सङ्घीय सरकारको समन्वय एवं सहयोग आवश्यक छ,’उनले भने । छलफलको क्रममा चिया तथा कफी विकास बोर्ड कार्यालय प्यूठानका प्रमुख सिपी बस्नेतले सल्यान, रुकुमपश्चिम, जाजरकोट, दैलेख र सुर्खेत जिल्ला चिया तथा कफी खेतीका लागि उपयुक्त रहेका उल्लेख गरे । सिद्धार्थ बहुउद्देश्यीय सहकारीका सचिव तुलारम सिंजालीले चिया तथा कफी खेतीसम्बन्धी कुनै पनि ज्ञान, सीप र जनशक्ति नहुँदा किसानको उत्पादनलाई खेर जान नदिन आफूहरूले खरिद गरेको बताए ।
डा.गोविन्द केसीलगायतका अभियन्ता माइतीघरबाट पक्राउ
काठमाडौं । चिकित्सा शिक्षा क्षेत्र सुधारको माग राख्दै आन्दोलन गर्दै आइरहेका डा. गोविन्द केसीसहित सात जना प्रदर्शनकारीलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । शनिबार काठमाडौंको माइतीघरमा सशस्त्र द्वन्द्वका पीडितलाई न्याय एवं सम्पूर्ण नेपालीको स्वास्थ्य सेवा र शिक्षामा समान पहुँचलगायत माग राखेर आन्दोलनमा उत्रिएका डा. केसीसहितका प्रदर्शनकारी पक्राउ परेका हुन् । शनिबार दिउँसो सुशासनका लागि अभियानले सरकारलाई दबाबमुलुक कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो। सोही अभियानमा सहभागी भएका डा. केसीसहित पुकार बम, शशीविक्रम कार्कीलगायतका प्रदर्शनकारी पक्राउ परेका हुन् । निषेधित क्षेत्र तोड्न खोजेको भन्दै प्रदर्शनकारीलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको जनाइएको छ।
लमजुङमा सुन्तला उत्पादनमा ह्रास
लमजुङ । लमजुङमा सुन्तला उत्पादनमा ह्रास आएको छ। सुन्तला बगैँचा हेरचाहमा किसानको बेवास्ता, बोटमा रोग लाग्ने लगायत कारणले सुन्तला उत्पादनमा कमी आएको हो। बेसीसहर नगरपालिका–११ चिती स्याउतका भगवती पन्तले १३ रोपनी जग्गामा ६ सयभन्दा बढी सुन्तलाको बोट लगाएकी छन्। उनले एक दशकअघि बर्सेनि ६ देखि ७ लाखसम्म आम्दानी गर्दै आएकी थिइन्। तर पछिल्लो समय बर्सेनि पन्तको सुन्तला बगैँचा सखाप हुँदै गएको छ। यस वर्ष मुस्किलले ८० हजारसम्म आम्दानी गरेको उनको भनाइ छ। घर खर्च चलाएर पनि बचत हुने गरेकामा यतिबेला सुन्तला उत्पादन घट्दै गएको पन्तले बताइन्। जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले पकेट क्षेत्रमा सूचीकृत गरेको स्याउत गाउँमा केही वर्षदेखि सुन्तला उत्पादन घट्दै गएको छ। एक दशक अघिसम्म गाउँभरिका बगैँचाबाट वार्षिक २ करोडसम्म सुन्तला बिक्रीबाट किसानले आम्दानी गरेका थिए। ६/७ वर्षयता १० लाखसम्म मात्रै आम्दानी गरेका स्थानीय रमेशराज पन्तले बताए। विगतका वर्षमा पर्याप्त सुन्तला उत्पादन हुने चिती, गाउँसहर, सिम्पानी, भोर्लेटार, कुन्छा, गहते, दुराडाँडा, राइनास, भोजे, उदिपुर घिमिरे लगायतका क्षेत्रमा समेत उत्पादनमा कमी आएको किसानले बताएका छन्। कृषि ज्ञान केन्द्रका सूचना अधिकारी विजय पौडेलका अनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा जिल्लामा १३० हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाएको सुन्तला खेतीबाट चार सय मेट्रिक टन सुन्तला उत्पादन भएको छ। गत आर्थिक वर्षमा जिल्लामा एक सय २५ हेक्टर जमिन क्षेत्रफलमा लगाइएको सुन्तला खेतिबाट ५२५ मेट्रिक टन सुन्तला उत्पादन भएको थियो। सुन्तला खेती गरेको क्षेत्रफल वृद्धि भएपनि उत्पादन एक सय २५ मेट्रिक टन कम भएको सूचना अधिकारी पौडेलले बताए। त्यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ मा १८० हेक्टर क्षेत्रफलमा १ हजार २४० मेट्रिक टन सुन्तला उत्पादन भएको थियो। आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ मा दुई सय १३ क्षेत्रफलमा १ हजार ४२४ मेट्रिक टन सुन्तला उत्पादन भएको थियो। पछिल्ला वर्षमा क्रमशः क्षेत्रफल र उत्पादन घट्दै गएको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ। विभिन्न रोग, कीरा लाग्नुका साथै सुन्तला उत्पादनतर्फ किसानको पर्याप्त ध्यान नपुगेकाले उत्पादनमा कमी आएको केन्द्रले जनाएको छ। सुन्तलाको बोट तथा सुन्तलामा कत्लेकीरा, पतेरोलगायतका कीराले बिरुवा तथा बोटमा रोग सार्ने र सिट्रेस डिक्लाइन (उत्पादनमा ह्रास हुने रोग), ग्रिनिङ भाइरसजस्ता रोग लाग्ने तर गोडमेल, स्याहार, सिँचाइको व्यवस्था, बिरुवा छनोटजस्ता काममा सुन्तला किसानले ध्यान नपुगेकाले सुन्तला बगैँचा मासिँदै गएको छ। जिल्लामा उत्पादन भएको सुन्तला काठमाडौं, पोखरा, चितवनलगायत सहरमा बिक्री गर्ने गरिएको छ।
अमेरिकाको ऋण पुग्यो ३४ हजार अर्ब डलर
काठमाडौं । पाकिस्तानको गरिबीबारे सबैलाई थाहा छ। आफ्ना गल्तीका कारण पाकिस्तान ऋणको बोझमा डुबेको छ । तर, के तपाईंलाई थाहा छ पाकिस्तान मात्रै होइन, विश्वकै शक्तिशाली राष्ट्रमध्येको एक ‘सुपरपावर’ अमेरिका पनि ऋणको बोझले दबिएको छ । अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको देश हो । अमेरिकाले तिर्नुपर्ने ऋण रकमले पाकिस्तान गरिबीबाट बाहिर निस्किन र देशको मुहार बदल्न सक्छ । अमेरिका यस्तो देश हो जसले अरू देशलाई ऋण दिन्छ । तर, त्यहाँका हरेक नागरिक ऋणको बोझले थिचिएका छन् । अमेरिकाका अगाडि धेरै देश झुकेका छन्, तर पनि उनीहरूको ऋण ३४ हजार अर्ब डलर पुगेको छ । अमेरिकामा धेरै वर्षदेखि ऋण थियो जुन निरन्तर बढ्दै गएको छ । यो समयमा ऋण रेकर्ड उच्चस्तरमा पुगेको छ । विश्व महाशक्ति अमेरिका अरूलाई ऋण दिँदा आफैं ऋणको जालमा फसेको छ । कोरोना भाइरस महामारीपछि अमेरिकाको ऋणको बोझ झनै बढेको छ । हालै अमेरिकी वित्त विभागले एक वित्तीय प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ । जसमा ऋण रकम ३४ हजार अर्ब डलर पुगेको उल्लेख छ । यस्तो कर्जाले आर्थिक तनाव बढाउने पनि बताइएको छ । यसबाट सरकारको काम प्रभावित हुनेछ । पछिल्लो तीन वर्षमा अमेरिकाको ऋण १ सय खर्ब डलरले बढेको छ । अमेरिकाले ऋणको ब्याज दैनिक १ अर्ब ८ करोड डलर ब्याज मात्रै तिर्नुपर्छ । कुल ऋण देशको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जिडिपी) को १ सय २३ प्रतिशत पुगेको छ । यसअघि सन् २०२० मा अमेरिकाले आफ्नो ऋणमा दैनिक ९० करोड डलरमात्र ब्याज तिर्नुपर्ने थियो । तर, अहिले दैनिक ब्याज भुक्तानी १ अर्ब ८ करोड डलर पुगेको छ । यदि यो गतिमा ऋण बढिरह्यो भने केही वर्षमा अमेरिकाको ऋण यसको अर्थतन्त्रको दोब्बर हुनेछ । एजेन्सी
