साधना लघुवित्तले गर्यो वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम
काठमाडौं । साधना लघुवित्त वित्तिय संस्थाले वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । विश्वव्यापी रुपमा मनाईरहको ग्लोबल मनी वीक २०२४ को अवसरमा साधना लघुवित्त वित्तिय संस्थाको आयोजना तथा सदर हरमटारी टोल विकास संस्थाको समन्वयमा युवा लक्षित वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम गोरखा नगरपालिकाको वार्ड नं ६ मा सम्पन्न भएको छ । प्रोटेक्ट योर मनी, सेक्युर योर फीउचर भन्ने मुलनाराको साथ सञ्चालित यो कार्यक्रम सदर हरमटारी टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष सानोकाजी वन्तको अध्यक्षता तथा गोरखा जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भोला दाहालज्युको प्रमुख आतिथ्यतामा सञ्चालन भएको थियो । कार्यक्रमलाई प्रमुख जिल्ला अधिकारी भोला दाहालले गरीवि निवारणमा बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको महत्वपुर्ण भुमिकाको विषयमा जानकारी गराउदै बचत गर्ने बानीको विकास र कर्जा सदुपयोगितामा जोड दिएका थिए भने सामाजिक रुपमा फैलिएको अफवाहको पछि नलागी आफ्नो कारोबार चुस्तदुरुस्त राख्नको लागि अनुरोध गरेका थिए । साथै बेला बेलामा वित्तिय जागरणका चेतनामुलक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरी वित्तिय क्षेत्रमा सम्पुर्ण समुदायको पहुँच पु्याउन सुझाव दिएका थिए । कार्यक्रममा वित्तिय संस्थाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रेशम न्यौपानेले संस्थाको कार्ययोजनाको बारेमा जानकारी दिँदै वित्तिय क्षेत्रको काम कर्तव्य र महत्वको बारे चेतनामुलक प्रस्तुतिकरण सहित सहभागाीहरुबाट बैकिङ्ग तथा वित्तिय क्षेत्र सम्बन्धि उठेका जिज्ञासाहरुलाई सहजीकरण गरेका थिए । कार्यक्रममा सहभागीहरुले बैंक तथा वित्तिय संस्थाले गरेको सामाजिक तथा आर्थिक रुपान्तरण, लघुउधम व्यवसायको प्रवद्र्धन, रोजगारीको सिर्जना तथा अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन बैंक तथा वित्तिय संस्थाको महत्वपुर्ण भुमिका रहेको बताउँदै समय सापेक्ष सदस्यहरुलाई प्रदान गर्ने सुविधाहरु आवश्यक संसोधन गर्न र स्थानिय स्तरमा उत्पादित सामाग्रीहरुको बजारीकरण गर्न आवश्यक समन्वय गर्नु पर्ने आवश्यकता रहेको समेत औल्याएका थिए । नन्द प्रसाद ढकाल, रमा सिंखडा, निरञ्जन रमण खनाल, बद्री प्रसाद पोखरेल लगायतका ब्यक्तिहरुले आफ्नो मन्तब्य राख्नु भएको उक्त कार्यक्रममा १०० जना बढी ब्यक्तिको उपस्थिति रहेको थियो । वित्तीय संस्थाले हाल ३१ जिल्लामा ९३ वटा शाखा कार्यालय मार्फत् १ लाख ५ हजार सदस्यहरुलाई सेवा प्रदान आएकोमा करिव ५० हजार ब्यक्तिहरुलाई व्यवसाय गर्न कर्जा उपलब्ध गराएर रोजगारी सिर्जना गरेको , वित्तीय संस्थाले कर्जा, बचत, विमा , रमिटान्स, मात्र नभई गैर वित्तीय सेवा पनि प्रदान गर्दै आएको भविश्यमा आफ्नो सेवा प्रवाहलाई देशको विभिन्न भुभागमा विस्तार गरी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने लक्ष्य रहेको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत न्यौपानेले बताए ।
मदिरा पिउन सोखिन नेपाली, दश वर्षमा भित्रियो साढे २८ अर्ब रुपैयाँको मदिरा
काठमाडौं । नेपालमा वर्षेनी रुपमा अर्बौं रुपैयाँ बराबरको मदिरा आयात हुने गरेको छ । भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष ०७६/७७ देखि हालसम्म अर्थात् पछिल्लो पाँच वर्षमा नेपालमा २८ अर्ब ५९ करोड २४ लाख ६ हजार ६५८ रुपैयाँ बराबरको मदिरा र मदिरा बनाउनका लागि प्रयोग हुने कच्चापदार्थ नेपालमा आयात भएको छ । चालु आर्थिक वर्ष(आव) को ८ महिनामा भने २ अर्ब ५८ करोड ११ लाख ८० हजार रुपैयाँ बराबरको मदिरा र मदिरा बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ नेपालमा भित्रिएको विभागको तथ्यांकले देखाएको छ । त्यस्तै, गत आवमा २ अर्ब ९८ करोड ९३ लाख २९ हजार रुपैयाँ, आव ०७८/७९ मा ३ अर्ब ७१ करोड १५ लाख १७ हजार रुपैयाँ, आव ०७७/७८ मा २ अर्ब ६५ करोड ७ लाख १० हजार रुपैयाँ र आव ०७६/७७ मा ३ अर्ब ३ करोड ३७ लाख ८६ हजार रुपैयाँ बराबरको मदिरा र मदिरा बनाउने कच्चा पदार्थ आयात भएको थियो । आव ०७५/७६ मा ३ अर्ब ५४ करोड ८२ लाख ८६ हजार १४० रुपैयाँ, आव ०७४/७५ मा ३ अर्ब ३ करोड ३८ लाख ३२ हजार २३० रुपैयाँ, आव ०७३/७४ मा ३ अर्ब १२ करोड ३२ लाख ८० हजार २८८, आव ०७२/७३ मा २ अर्ब २० करोड १४ लाख ९३ हजार रुपैयाँ बराबर र आव ०७१/७२ मा १ अर्ब ७१ करोड ८९ लाख ९३ हजार रुपैयाँ बराबरको मदिरा र मदिरा बनाउने सामग्री आयात भएको भन्सार विभागको तथ्यांकले देखाएको छ । १० वर्षको मदिरा आयातको तथ्यांक हेर्दा आर्थिक वर्ष ०७१/७२ मा बाहेक अन्य आर्थिक वर्षमा मदिरा र मदिरा बनाउन प्रयोग गरिने कच्चा पदार्थको आयातमा वार्षिक २ अर्ब रुपैयाँ भन्दा खर्च हुँदै आएको देखिन्छ । त्यस्तै, सरकारले मदिरा र मदिरा बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थको आयातबाट आयातमा भएको भन्दा दोब्बर रुपैयाँ भन्सार महसुल बापत आम्दानी गर्दै आएको छ । तथ्यांकअनुसार नेपालमा चीन, भारत, फिलिपिन्स, सिंगापुर, मेक्सिको, फ्रान्स, बेल्जियम, जर्मनी, आयरल्यान्ड, बेलायत, इटाली, नेदरल्यान्ड्स, स्विट्जरल्यान्ड, अस्ट्रेलिया, जापान, दक्षिण अफ्रिका, अर्जेन्टिना, चिली, अमेरिका, पोर्चुगल, स्पेन, बुल्गेरिया, न्युजिल्यान्डलगायत मुलुकबाट मदिरा आयात हुने गरेको छ । यस्तै, रोमाानिया, श्रीलंका, इरान, रसिया, मेक्सिको, पोल्यान्ड, सिंगापुर, यूएई, स्वीडेन, ब्राजिल, कोरिया, डेनमार्क, फिलिपिन्स, चेक रिपब्लिक, थाइल्यान्ड, इक्वेडर, भ्याटिकन सिटी, रोमानिया, युक्रेन, क्यानडा, क्युवा, आइसल्यान्ड र टर्कीबाट पनि मदिरा र मदिार बनाउने कच्चापदार्थ आयात हुने गरेको छ ।
तीनै तहका सरकारलाई जोड्ने काम राष्ट्रियसभाको हो : अध्यक्ष दाहाल
चितवन । राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहालले तीनै तहका सरकारलाई जोड्ने काम राष्ट्रियसभाको भएको बताएका हुन् । यहाँ सोमबार पत्रकारहरुसँग कुराकानी गर्दै उनले स्थानीय तह र प्रदेशसभाको सेतुको रुपमा राष्ट्रियसभाले काम गर्ने उल्लेख गरे । प्रदेश र स्थानीय तहका भावना, समस्या, जटिलता र सम्भावना राष्ट्रियसभामा विषयवस्तु बनाएर छलफल सुरु गरिसकिएको अध्यक्ष दाहालको भनाइ छ । त्यहाँ छलफल भएका विषयवस्तु प्रतिनिधिसभा हुँदै सरकारसम्म पुग्ने उनले बताए । हरेक महिनाको अन्तिम साता सातै प्रदेशका समस्या र ती समस्या समाधानका विषयमा राष्ट्रियसभामा छलफल सुरु गरिएको अध्यक्ष दाहालले बताए । उनले भने, ‘प्रदेशका सबै काम कारबाहीका बारेमा सातै प्रदेशबाट प्रतिनिधित्व गर्ने माननीयले कुरा उठाउने व्यवस्था गरेको छु ।’ तीनै तहका सरकारलाई जोड्ने काममा राष्ट्रियसभाले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्ने अध्यक्ष दाहालले बताए । राष्ट्रिय सभाको महत्व स्थापित गर्न आफू लागि पर्ने उल्लेख गर्दै उहाँले अझै पनि राष्ट्रियसभाको महत्व धेरैले बुझ्न नसकेको बताए । राष्ट्रियसभामा अधिकांश विधयेक सर्वसम्मत पारित हुने गरेको भन्दै उनले भने, ‘राष्ट्रियसभामा राजनीतिक दृष्टिकोणले नभई राष्ट्र र जनताको दृष्टिले हेरेर छलफल हुन्छ’, राष्ट्रियसभामा आउने विधेयक लामो समय नरोकिने पनि उनले स्पष्ट पारे । विगत ६ वर्षको अवधिमा राष्ट्रियसभामा चार विधेयक उत्पत्ति भएको उल्लेख गर्दै अध्यक्ष दाहालले ती सबै सर्वसम्मत रुपमा पारित गरी पठाएको बताए । राष्ट्रियसभामा राजनीतिकभन्दा पनि आवश्यकताका आधारमा छलफल हुने गरेको अध्यक्ष दाहालको भनाइ थियो । राष्ट्रियसभाले राष्ट्रिय महत्व र सार्वजनिक महत्वका विषयलाई प्राथमिकता दिने गरेको उनले बताए । रासस
भारतमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति ६४२.४९ अर्ब अमेरिकी डलर पुग्यो
काठमाडौं । भारतमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति मार्च १५ सम्ममा ६४२.४९ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ । भारतकाे केन्द्रीय बैंकले यो अहिलेसम्मकै उच्च विदेशी मुद्रा सञ्चिति रहेको बताएको छ । भारतको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा वृद्धि भएको यो लगातार चौथो साता हो । भारतीय रिजर्भ बैंककाअनुसार मार्च दाेस्राे सातामा विदेशी मुद्रा सञ्चिति झन्डै ६ अर्ब ४ करोड डलरले बढेको छ । यस हप्तामा विदेशी मुद्रा सम्पत्ति ५६८ अर्ब ३८६ अर्ब डलर रहेको छ भने सुनको सञ्चिति ५१ अर्ब १४ करोड डलर रहेको तथ्यांकले देखाएको छ ।
एमाले सुर्खेतको अध्यक्षमा देवकोटा निर्वाचित
वीरेन्द्रनगर । नेकपा (एमाले) सुर्खेतको अध्यक्ष पदमा कुलमणि देवकोटा निर्वाचित भएका छन् । नयाँ नेतृत्वका लागि आइतबार भएको निर्वाचनमा देवकोटा निकटतम प्रतिद्वन्द्वी अमृतकुमार विसीलाई पराजित गर्दै अध्यक्ष पदमा निर्वाचित भएका हुन् । यस्तै, उपाध्यक्षमा मोहन बडुवाल, सचिवमा डम्बर तिवारी र उप–सचिव (खुला) मा टिकाराम सोमै निर्वाचित हुनुभएको नेकपा (एमाले) सुर्खेतले जनाएको छ । यसैगरी, महिला (सचिव) मा सुशीला विश्वकर्मा निर्वाचित भएकी छन् । सदस्य पदको मतगणना जारी रहेको निर्वाचन समितिले जनाएको छ ।
किमाथाङ्का-खाँदबारी सडक बनाउन बजेटको अभाव छैन : उपप्रधानमन्त्री महासेठ
किमाथाङ्का । उपप्रधानमन्त्री तथा भौतिक पूर्वाधारमन्त्री रघुविर महासेठले आगामी आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को अन्त्यसम्ममा किमाथाङ्कामा सडक पुग्ने बताएका छन् । सङ्खुवासभाको भोटखोला गाउँपालिकामा आयोजित प्रथम भोटखोला महोत्सवको आइतबार समापन समारोहमा सहभागी हुँदै उपप्रधानमन्त्री महासेठले उक्त आयोजनाका लागि बजेट अभाव नभएको उल्लेख गरे । कार्यक्रममा रक्षामन्त्री हरि उप्रेतीले किमाथाङ्का नाका चाँडै खोल्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । उपप्रधानमन्त्री महासेठ र मन्त्री उप्रेतीले किमाथाङ्का नाका र राजमार्गको अवलोकन समेत गरे । मन्त्रीद्वयसमक्ष भोटखोलाका अध्यक्ष वाङ छेदर लामाले गाउँपालिकाको विकासका लागि मागपत्र पेस गरेका थिए । राष्ट्रिय गौरवको किमाथाङ्का–खाँदबारी सडकखण्डको १४ किलोमिटर क्षेत्रमा ट्र्याक खोल्न नेपाली सेनालाई जिम्मा दिइएको थियो । भौगोलिक हिसाबले किमाथाङ्का–खाँदबारी सडकको ट्रयाक खोल्न सकस भएको हो । खाँदबारी–किमाथाङ्का एक सय ६२ किलोमिटर खण्डमा आव २०६५/६६ मा ट्र्याक खोल्न सुरु गरिएको थियो । भोटखोला गाउँपालिकाको च्याम्ताङ–घोङगोप्पाको थप १४ किलोमिटर सडक ट्र्याक खोल्ने काम नेपाली सेनाले गरिरहेको छ । सो सडक निर्माण सम्पन्न भए कोशी प्रदेशका मोरङ, सुनसरी, धनकुटा, तेह्रथुम, सङ्खुवासभा र भोजपुरका बासिन्दा प्रत्यक्षरुपमा लाभान्वित हुनेछन् ।
होलीमा ७८४ सवारी साधन होल्ड, मापसे गर्ने १३५ चालक नियन्त्रणमा
काठमाडौं । फागु पूर्णीमा (होली) लाई लक्षित गरी आइतबार काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा ट्राफिक प्रहरीले गरेको विशेष चेकिङको क्रममा ७ सय ८४ओटा सवारी साधनलाई होल्ड गरिएको काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक जीवन कुमार श्रेष्ठले जानकारी दिएका छन् । होली पर्वलाई मर्यादित एवं सुरक्षित बनाउने उद्देश्यले काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थान तथा नाकासहित ९० स्थानमा गरिएको विशेष चेकिङका क्रममा ७८४ सवारी साधनलाई होल्ड गरिएको थियो । होली पर्व मनाउने बहानामा मोटसाइकलमा तिनजना चढ्ने, हेलमेट नलगाउने, तिव्रगतीमा सवारी साधन चलाउने, सवारी चालक अनुमतीपत्र साथमा नराखी सवारी साधन चलाउने लगायत अन्य ट्राफिक नियम उलंघन गर्ने ७६९ ओटा दुई पाङ्गे र १५ ओटा चार पाङग्रे सवारी साधनहोल्ड भएका हुन् । यसमा मदिरा पिएर सवारी साधन चलाउँने १ सय ३५ जना चालक रहेका थिए । होल्ड गरिएका सवारी साधनलाई बेलुकी साढे ६ बजेपछी चालकले ट्राफिक नियम उलंघन गरेअनुसारको उल्लेखित कारबाही गरेर छाडिएको प्रवक्ता श्रेष्ठले बताए। होली पर्वलाई नै लक्षित गरी आजैनेपाल प्रहरी अस्पतालको प्राविधिक सहयोगमा काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, लागुऔषध नियन्त्रण व्युरो र स्थानीय प्रहरीको संयुक्त टोलिले विभिन्न स्थानमा गरेको चेकिङका क्रममा लागुपदार्थ सेवन गरी सवारी साधन चलाउने १२ जना चालकलाई समेत नियन्त्रणमा लिएको छ । नियन्त्रणमा आएका सबैजनालाई आवश्यक कारवाहीको लागि सम्बन्धित प्रहरी कार्यालयहरुमा पठाइएको छ । फागु पूर्णीमा (होली) लाई सुरक्षित, मर्यादित र उल्लासमय बनाउनको लागि उपत्यकाका तीनै जिल्लाको सडकमा अधिकतम ट्राफिक प्रहरी परिचालन गरि चेकजाँचलाई कडाई गरेकाले सवारी दुर्घटनामा कमि आएको प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक जीवन कुमार श्रेष्ठले बताए । आइतबार काठमाडौं उपत्यका भित्र ललितपुरको ढोलाहिटीमा दिउँसो बसको ठक्करबाट स्कुटर चालक गम्भिर घाइते भएका छन् । बा ४ ख ७०८० नम्बरको बसले बा ४५ प २७ १२ नम्बरको स्कुटरलाई ठक्कर दिदा मोरङ घर भइ हाल ललितपुर बस्दै आएका ४३ वर्षीय नर बहादुर माझी घाइते भएका हुन् । घाइतेको पाटन अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । दुवै सवारी साधन सहित बस चालकलाई प्रहरी वृत्त चापागाउँले नियन्त्रणमा लिएको छ । त्यस्तै, भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिका ८ मा पनि आजै बा ४ ख १९ २१ नम्बरको बस दुर्घटना हुँदा ३ जना सामान्य घाइते भएका थिए । यी बाहेक आज काठमाडौं उपत्यकामा जनधनको क्षति हुने खालको अन्य दुर्घटना भने नभएको प्रवक्ता श्रेष्ठले बताए । विगतका पर्वहरूमा भन्दा अझ बढी सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउनका साथै सम्भावित दुर्घटनाको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै उपत्यका लगायत उपत्यका प्रवेश गर्ने नाकाहरुमा आइतबार बिहानैबाट काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय र जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौं, भक्तपुर साथै ललितपुर प्रहरीको सक्रियता तथा निगरानीका कारण हर्षोल्लासका साथ सर्वसाधरणमा होली मनाउने वातावरण सृजना भएको समेत प्रवक्ता श्रेष्ठले बताए ।
ताप्लेजुङका किसान पुनः चिराइतो खेतीतर्फ
ताप्लेजुङ । ताप्लेजुङका किसान चिराइतो खेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् । चिराइतोको बजार मूल्य बढेसँगै उनीहरू यसतर्फ आकर्षिक भएका हुन् । फक्ताङलुङ गाउँपालिका–६ का केरसी लिम्बू पाँच वर्षपछि पुनः चिराइतो खेती गर्न थालेका छन् । उनीसँग चिराइतो खेतीको लामो अनुभव छ । विगतका वर्षमा चिराइतो खेती नै मुख्य पेसा बनाउनुभएका लिम्बूले कोभिड–१९ को समयमा यसको बजार मूल्यमा ह्रास आएपछि खेती गर्न छोडेर अन्य पेसामा लागेका थिए । फक्ताङलुङ गाउँपालिकाभित्र नै धेरै चिराइतो उत्पादन गर्ने लिम्बूले वर्षमा ६५ मन (४० किलो) सम्म चिराइतो उत्पादन गर्थे । लामो समय चिराइतोको बजार मूल्यामा ह्रास आएसँगै बिक्री गर्न समस्या भएपछि अलैँची बगान विस्तार गर्न लागेको उनले बताए । लिम्बूले अहिले १२ रोपनी क्षेत्रफलमा चिराइतो खेती गर्नका लागि तयारी गरिरहेका छन् । फक्ताङलुङ–६ लुङथुङका तीर्थ राई पनि अहिले हाल चिराइतोको बीउ छर्नमा व्यस्त छन् । उनले खेताला खोजेर ३० रोपनी क्षेत्रफल झाडी फाँडेर चिराइतोका लागि जग्गा तयार गरेका छन् । फाँडेको झाडीमा आगो लगाएर चिराइतो छर्नका लागि उपयुक्त जग्गा तयार गरेको राईले बताए । ‘चिराइतोको बीउ तयार गरेको छु । अब एक हप्तापछि छर्ने योजना बनाउँदै छु’, राईले भने, ‘एक वर्ष त चिराइतो बिक्री नै भएन । त्यसपछि सबैले खेती गर्न छोडेका थिए । यस वर्ष गाउँमा नै प्रतिमन रु ४२ हजारसम्ममा खरिद गर्ने व्यापारी आउनुभयो । तर गाउँमा उत्पादन न्यून थियो ।’ चिराइतोको उचित मूल्य आउने आशमा राईले दुई वर्ष अगाडि २० रोपनी क्षेत्रफलमा चिराइतो खेती गरेका थिए । आउँदो कात्तिकसम्ममा बिक्री गर्न योग्य हुने राईले बताए । गत वर्ष उनले १६ रोपनी क्षेत्रफलमा चिराइतो खेती गरेका थिए । अहिले राईले ३० रोपनी क्षेत्रफलमा चिराइतो खेती गर्न लागेका छन् । राईले भने, ‘अहिले लगाएको चिराइतो अबको २७ महिनामा उत्पादन हुने आशा छ ।’ केही समय किसानले चिराइतो खेती गर्न छोडेपछि अहिले बीउ पाउनसमेत मुस्किल परेको किसान बताउँछन् । विगत प्रशस्त मात्रमा पाईने चिरातोको बीउ अहिले प्रतिमाना रु दुई हजार ५०० मा खरिद बिक्री हुने गरेको छ । फक्ताङलुङ–५ हेल्लोक गाउँका रविन आङबोहाङले चिराइतो खेती गर्न छोडेको चार वर्ष भएको थियो । तर अहिले चिराइतो खेती गर्नका लागि उनी आठ रोपनी जग्गा तयार गरेका छन् । ‘दुई वर्षयता चिराइतोको उचित बजार मूल्य पाइन थालेको छ । गाउँमा अहिले सबै चिराइतो खेती गर्ने तयारीमा छन्,’ आङबोहाङले भने, ‘अहिले बजार मूल्य राम्रो पाइने आशले गाउँका प्रायः सबै किसान खेती गर्न लागेका छन् ।’ चिराइतो छर्ने समय सुरु भएको छ । चिराइतोका लागि वनजङ्गल तथा झाडी फाँडेर १५ देखि २० दिन राख्नुपर्दछ । त्यसपछि सुकेको झाडीमा आगो लगाउनुपर्दछ । आगो लगाएको ठाउँमा केही दिनको अन्तरमा चिराइतो छर्नुपर्दछ । चिराइतोसँगै अन्य बालीसमेत किसानले लगाउने गर्दछन् । उनीहरूले मकै, घैया, कागुनी, लटेजस्ता रैथाने बाली लगाउने गर्छन् । ताप्लेजुङको हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने किसानले चिराइतो खेती गर्दै आएका छन् । फक्ताङलुङ गाउँपालिका, सिरिजङ्गा, सिदिङवा र मिक्वाखोला गाउँपालिका विशेष रूपमा चिराइतो उत्पादन हुन्छ । डिभिजन वन कार्यालय ताप्लेजुङका अनुसार विगत दुई वर्षको तुलनामा यस वर्ष चिराइतो निकासीमा वृद्धि भएको छ । जिल्लामा चिराइतो उत्पादनमा कमी आएको भए पनि पछिल्लो तीन वर्षको तथ्याङ्कअनुसार यस वर्ष निकासीमा वृद्धि भएको छ । चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा पाँच हजार आठ सय २० किलो चिराइतो निकासी भएको छ । आव २०७८/७९ मा तीन हजार दुई सय ८० किलो चिराइतो निकासी भएको थियो । यस्तै आव २०७९/८० मा पाँच हजार आठ सय किलो चिराइतो निकासी भएको डिभिजनल वन अधिकृत बद्रीप्रसाद साहले जानकारी दिनुभयो । विसं २०७० यता ताप्लेजुङमा ३८ हजार किलो चिराइतो सङ्कलन भएको तथ्याङ्क छ । सो अवधिमा चिराइतोबाट रु सात लाख ९६ हजार राजस्व सङ्कलन भएको थियो । रासस
