पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोक्न किशोरीलाई लगाइँदै एचपीभी खोप, १ अर्ब ३० करोड खर्च
काठमाडौं । पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोकथामका लागि सरकारले मङ्गलबारदेखि देशभर खोप अभियान सञ्चालन गर्ने भएको छ । क्यान्सर दिवसको अवसर पारेर देशभर पाठेघरको मुखको क्यान्सर विरुद्धको एचपीभी खोप अभियान सञ्चालन गर्न लागेको स्वास्थ्य मन्त्रालय अन्तर्गतको बाल स्वास्थ्य तथा खोप शाखाले जनाएको छ । यो अभियानअन्तर्गत १० देखि १४ वर्ष उमेर समूहका १६ लाख ८८ हजार ७ सय ६८ किशोरीलाई खोप दिने लक्ष्य राखिएको छ । खोप शाखाका अनुसार कक्षा ६ देखि १० मा अध्ययन गर्ने वा १० देखि १४ वर्ष उमेर समूहका १६ लाख ८८ हजार बढी किशोरीलाई यो खोप लगाइने भएको छ । फागुन ७ गते सम्म सञ्चालन हुने अभियानका लागि १ अर्ब ३० करोड खर्च हुने अनुमान गरिएको छ । । भ्याक्सिन र खोपका लागि ग्लोबल एलायन्स (गाभी)को सहयोगमा नेपाल सरकारले एचपीभी खोप ल्याइएको हो । नेपालमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरका कारण दैनिक ४ जनाको मृत्यु हुने गर्छ भने दैनिक औसत ६ जनालाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर देखिने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । क्यान्सर के कारण लाग्छ भन्ने थाहा नभए पनि पाठेघरको मुखको क्यान्सर भने एचपीभी भाइरसबाट हुने चिकित्सकहरूले बताएका छन् । समयमै यसको परीक्षण गरेमा यो भाइरस शरीरमा भए/नभएको १० वर्षअघि नै थाहा पाउन सकिन्छ । समयमै पत्ता लागेमा निको बनाउन सकिने वा यसको जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ । एचपीभी खोप के हो ? ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस (एचपीभी) एक किसिमको भाइरस हो । जसले संक्रमण गर्दा पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुन्छ । विभिन्न देशमा गरिएको अध्ययनअनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर ९५ प्रतिशतभन्दा बढी यो भाइरसले गराउँछ । एचपीभीका दुई सय भन्दा बढी प्रजातिहरू हुन्छन् । तीमध्ये कम्तीमा १२ प्रतिशतले पाठेघरको मुखको क्यान्सर गराउने गरेको पाइएको छ । यो भाइरसले सङ्क्रमण गर्दा महिलाहरूको पाठेघरको मुखको क्यान्सरका साथै यौनाङ्गमा समेत क्यान्सर बनाउने गर्छ । यो रोग कसरी सर्छ ? एचपीभी सर्ने मुख्य माध्यम भनेको यौन सम्पर्क हो । रोग सङ्क्रमित व्यक्तिसँगको यौनसम्पर्कबाट सर्छ । यो संक्रमण महिलामा मात्र नभइ पुरुषमा पनि हुन्छ । लक्षणहरू यो रोग लाग्दा सुरुमा धेरै लक्षणहरू देखा पर्दैन । रोग लागेको अन्तिम अवस्थामा मात्र पहिचान हुन्छ । यौनाङ्ग क्यान्सर हुनुका साथै मुसा आउने गर्छ । रोग लागिसकेपछि तल्लो पेट दुख्ने, गन्हाउने पानी बग्ने, धेरै रगत बग्ने समस्या देखा पर्छ । यो रोग लागेको छ वा छैन भनेर थाहा पाउन पाठेघरको मुखको पानीको परीक्षण गरेरमात्र थाहा हुन्छ ।
एसियाली अटो निर्माताहरूको सेयरमा गिरावट, ट्रम्पको शुल्कका कारण अटो क्षेत्र उथलपुथल
सन् २०२३ काे जुलाई ३१ मा क्यानडाको ब्रिटिश कोलम्बियामा रहेको डेल्टाको एन्नासिस टापुमा जहाजबाट आइपुगेपछि पंक्तिबद्ध रूपमा पार्क गरिएका नयाँ निसान कारहरू । फाइल तस्बिर । काठमाडौं । जापानी र दक्षिण कोरियाली कार निर्माता र उनीहरूका आपूर्तिकर्ताहरूको सेयर सोमबार गिरावट भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । यस क्षेत्रका निर्यातकर्ताहरू अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मेक्सिको, क्यानडा र चीनमा लगाएको व्यापक भन्सार महसुलबाट प्रभावित भएकाले सेयरमा गिरावट आएको हो । विश्वको शीर्ष अटो निर्माता टोयोटा र सानो प्रतिद्वन्द्वी निसानको सेयर ५ प्रतिशतभन्दा बढीले घटे । होन्डा ७ प्रतिशतभन्दा बढीले घट्यो । ट्रम्पको उक्त कदम अपेक्षित भए पनि विश्वका केही सबैभन्दा ठूला उत्पादकहरूलाई धक्का दियो किनकि लगानीकर्ताहरू विश्वको शीर्ष अर्थतन्त्रबाट कमजोर माग र अझ चिन्ताजनक रूपमा विश्व वृद्धिमा गिरावटको सम्भावनासँग जुधिरहेका थिए । ट्रम्पको निर्णयले अटो निर्माताहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन् । धेरै जापानी र दक्षिण कोरियाली कार निर्माताहरू र उनीहरूका आपूर्तिकर्ताहरूको मेक्सिकोमा कारखाना छन् र त्यहाँ बनाएका कारहरू लामो समयदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा निर्यात हुँदै आएका छन् । निसानका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत माकातो उचिदाले नोभेम्बरमा मेक्सिकोका कारखानाबाट करिब ३ लाख सवारीसाधन अमेरिकामा निर्यात हुने बताएका थिए । उनले भनेका थिए, ‘निसानका मेक्सिकोमा दुई कारखाना छन्, जहाँ यसले अमेरिकी बजारका लागि सेन्ट्रा, भर्सा र किक्स मोडेलहरू बनाउँछ । यसले वार्षिक लगभग ३ लाख सवारीसाधनहरू अमेरिकामा निर्यात गर्छ ।’ होन्डाले आफ्नो मेक्सिकन उत्पादनको ८० प्रतिशत अमेरिकी बजारमा पठाउँछ र यसका मुख्य सञ्चालन अधिकृत शिन्जी अयोमाले नोभेम्बरमा यदि अमेरिकाले आयातित सवारीसाधनहरूमा स्थायी भन्सार महसुल लगाएमा उत्पादन स्थानान्तरण गर्ने बारे सोंच्नु पर्ने चेतावनी दिएका थिए । दक्षिण कोरियाको किया मोटर्सको सेयर पनि लगभग ७ प्रतिशतले घट्यो । दक्षिण कोरियाली विद्युतीय सवारी ब्याट्री फर्महरू र ब्याट्री सामग्री निर्माताहरू जसले जीएम, फोर्ड र अन्य कम्पनीहरूलाई आपूर्ति गर्न क्यानडामा कारखाना निर्माण गर्ने योजना बनाएका थिए, उनीहरू अन्यौलमा परेका छन् । पोस्को फ्युचर एम र इकोप्रो बीएम क्रमशः ९.१ प्रतिशत र ८.७ प्रतिशतले घटे । मुख्य चीनको बजार ‘लुनार न्यू इयर’ बिदाको लागि बन्द भए पनि हङकङमा सूचीकृत चिनियाँ स्टकहरूमा सोमबार गिरावट आयो । अस्ट्रेलियाका ठूला फलाम खानी कम्पनीहरू बीएचपी, रियो टिन्टो र फोर्टेस्क्यु सोमबार २ देखि ५ प्रतिशतको बीचमा घटे किनभने भन्सार महसुलले विश्व वृद्धिलाई रोक्ने सम्भावना थियो । रियो टिन्टो क्यानडेली एल्युमिनियम व्यवसायको कारण सबैभन्दा बढी जोखिममा देखिएको छ । विश्लेषकहरूको अनुमानअनुसार यसले वार्षिक लगभग १.३५-१.६ मिलियन मेट्रिक टन अमेरिकामा बेच्छ । मेक्सिकोमा कारखाना भएका ताइवानी टेक कम्पनीहरूको पनि सेयर घटेको छ । फक्सकन ८ प्रतिशत, क्वान्टा लगभग १० प्रतिशत र इन्भेन्टेक ८ प्रतिशतले घटेका छन् । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा) ट्रम्पको भन्सार महसुल : प्रतिशोधमा क्यानडा र मेक्सिको, वार्ताको तयारीमा चीन ट्रम्पको शुल्कको धम्कीले युरोपका अटो दिग्गज सशंकित, फरारीलाई भने छैन तनाव २०२५ मा ईभी कारको बिक्री २ करोड नाघ्ने विश्वव्यापी मुख्यालय विस्तार गर्दै रोल्स-रोयस, लगानी ३७० मिलियन डलर
ओपनएआईद्वारा च्याटजिपिटीका लागि नयाँ ‘डिप रिसर्च’ टूल घोषणा
टोकियो । चीनको डिपसिक च्याटबटले एआई क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा तीव्र पारेसँगै अमेरिकी टेक दिग्गज ओपनएआईले सोमबार टोकियोमा उच्च–स्तरीय बैठकहरू अघि ‘डिप रिसर्च’ नामक च्याटजिपिटी टूल सार्वजनिक गरेको छ । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (कृत्रिम बौद्धिकता–एआई) को नवागन्तुक डिपसिकले सिलिकन भ्यालीलाई तरङ्गित पारेको छ । केहीले यसको उच्च कार्यसम्पादन र कथित कम लागतलाई अमेरिकी डेभलपरहरूका लागि जागरण आह्वान भनेका छन् । ओपनएआईको नयाँ टुलले ‘एउटा मानिसलाई धेरै घन्टा लाग्ने कामलाई दश मिनेटमै पूरा गर्छ ।’ यसको च्याटजिपिटीले सन् २०२२ मा जनचेतनामा जेनेरेटिभ एआईको उदयलाई अगाडि बढाएको थियो । ‘तपाईंले यसलाई एउटा प्रम्प्ट दिनुहोस् र च्याटजिपिटीले सयौँ अनलाइन स्रोतहरू खोज्ने, विश्लेषण गर्ने र संश्लेषण गरी अनुसन्धान विश्लेषकको स्तरको व्यापक प्रतिवेदन तयार गर्नेछ’, कम्पनीले विज्ञप्तिमा भन्यो । प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको भिडियोमा ओपनएआई शोधकर्ताहरूले कसरी उपकरणले जापानमा हिउँको छुट्टीका लागि स्की उपकरणहरू सिफारिस गर्न मद्दत गर्न वेब खोजी डेटालाई क्रन्च गर्न सक्छ भनेर देखाएका थिए । ओपनएआईका प्रमुख साम अल्टम्यानले ‘प्रो’ च्याटजिपिटी प्रयोगकर्ताहरूले महिनामा एक सय पटक पहुँच गर्न सक्ने गहन अनुसन्धान ‘गणना–गहन र ढिलो’ भएको बताएको थियो । ‘तर यस्तो विस्तृत प्रकारका जटिल, मूल्यवान कार्यहरू गर्न सक्ने यो पहिलो एआई प्रणाली हो’, उनले सामाजिक मिडिया प्लेटफर्म एक्समा लेखे । अल्टम्यान टोकियोमा छन् । टोकियामा उनले सोमबार जापानका प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबा र जापानी टेक लगानी दिग्गज सफ्टब्यांक ग्रुपका प्रमुख मासायोशी सनसँग भेट्ने छन् । नयाँ प्रकारको हार्डवेयर अल्टम्यान र सनले सोमबार टोकियोमा करिब पाँच सय व्यवसायसँग एक फोरम पनि आयोजना गर्नेछन् जसमा उनीहरूले जापानको एआई पूर्वाधारलाई बढावा दिने योजनाहरू घोषणा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । निक्केई व्यवसाय दैनिकका अनुसार यसमा लगानीको मात्रा निर्दिष्ट नगरी एआई डाटा सेन्टरहरू र तिनीहरूलाई सञ्चालन गर्न पावर प्लान्टहरू निर्माण गर्ने समावेश हुनेछ । सफ्टब्यांक र ओपनएआई संयुक्त राज्य अमेरिकामा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स पूर्वाधारमा पाँच खर्ब डलर लगानी गर्न अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले घोषणा गरेको स्टारगेट अभियानको हिस्सा हुन् । जापानी प्रधानमन्त्री इशिबा यस हप्ताको अन्त्यमा नेताहरूको पहिलो व्यक्तिगत बैठकका लागि ट्रम्पसँग भेट्न वासिङ्टन जाने अपेक्षा गरिएको छ । छुट्टै, अल्टम्यानले निक्केईलाई उनी एप्पलका पूर्व प्रमुख डिजाइन अधिकारी जोनी इभसँगको साझेदारीमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स प्रयोग गरेर ‘नयाँ प्रकारको हार्डवेयर’ विकास गर्न चाहेको बताए । तर निक्केईका अनुसार अल्टम्यानले प्रोटोटाइप सार्वजनिक गर्न केही वर्ष लाग्ने सङ्केत गरे । अल्टम्यानले अखबारलाई डिपसिक ‘एक राम्रो मोडल’ हो जसले एआई तर्क प्रविधिको गम्भीर प्रतिस्पर्धालाई उजागर गर्छ, तर यसको ‘क्षमताको स्तर नयाँ छैन’ भने । डिपसिकको कार्यसम्पादनले एआई पावरिङ च्याटजिपिटी जस्ता अग्रणी अमेरिकी प्रविधिको क्षमताहरूलाई रिभर्स–इन्जिनियरिङ गरेको आरोपहरूको लहर निम्त्याएको छ । गत हप्ता ओपनएआईले चिनियाँ कम्पनीहरूले सक्रिय रूपमा यसको उन्नत एआई मोडलहरूको प्रतिलिपि बनाउने प्रयास गरिरहेको र यसले अमेरिकी अधिकारीहरूसँग नजिकको सहकार्यलाई प्रेरित गरेको चेतावनी दिएको थियो । केही एक्स प्रयोगकर्ताहरूले डिपसिकको तथाकथित ‘थिङ्किङ मोड’ र डिप रिसर्चले आफ्ना प्रतिवेदनहरू सङ्कलन गर्न लिने समयका साथै समान नामहरूको तुलना गरेका थिए । ओपनएआईले अल्टम्यानको अर्को गतिविधिको विवरण सार्वजनिक नगरे पनि मिडिया रिपोर्टहरूले उनी मङ्गलबार सियोलमा जाने अपेक्षा गरिएको र त्यहाँ उनले आईटी समूहका प्रमुख काकाओलाई भेट्ने बताएका छन् । रासस
सूर्यविनायक-धुलिखेल सडक विस्तारले मध्यपहाडी क्षेत्रमा सुगमता, ट्राफिक व्यवस्थापन सहज
काभ्रेपलाञ्चोक । अरनिको राजमार्गअन्तर्गत भक्तपुरको सूर्यविनायकदेखि काभ्रेपलाञ्चोकको धुलिखेलसम्मको सडक छ लेनमा विस्तारको चर्चा भएअनुसार आयोजना सञ्चालन गरिएको भए तीन वर्षअघि नै सम्पन्न भइसक्नुपर्ने हो । यस योजनालाई औपचारिकता दिन विविध कारण तीन वर्ष ढिलाइ भएको छ । मध्यपहाडी क्षेत्रका राजमार्ग हुँदै पूर्वी तराईसम्मका यात्रुवाहक तथा मालवाहक यातायातका साधनको चापले थिलथिलिरहेको अरनिको राजमार्गको सूर्यविनायक–धुलिखेल सडकखण्डलाई तीन वर्ष ढिला गरेर सुरु गरे पनि मध्यपहाडी क्षेत्रमा भने सुगमता दिलाएको आभास हुन थालेको छ । करिब दुई वर्षअघि सुरु गरिएको यस आयोजना (१६ किलोमिटर) को हाल ३५ प्रतिशत काम सकिएको जनाइएको छ । सूर्यविनायक–धुलिखेल, धुलिखेल–सिन्धुली–बर्दिबास सडक आयोजनाद्वारा निर्माणाधीन सडक विस्तार कार्यले हाल तीव्रता समेत पाएको छ । अन्य राजमार्गबाट सवारीसाधन धुलिखेलबाट अरनिको राजमार्ग हुँदै एकहोरो रुपमा राजधानी जाने गर्दछन् । यसकारण पनि सूर्यविनायक–धुलिखेल सडकखण्ड विस्तारले यातायातको क्षेत्रमा सुगमता थप्ने भएको हो । अरनिको राजमार्गको प्रस्थानविन्दु कोटेश्वरदेखि सूर्यविनायकसम्म भने एक दशकअघि छ लेनमा विस्तार गरिसकिएको हो । सङ्घीय राजधानी काठमाडौँबाट बागमती प्रदेशअन्तर्गत मध्यपहाडीका बिपी र पुष्पलाल राजमार्ग हुँदै पूर्वसम्मको दूरी यही सडकबाट पार गरिन्छ भने यस सडकबाट अरनिको राजमार्ग हुँदै कोशी र मधेस प्रदेशका नागरिकसमेत काठमाडौँ आवतजावत गर्दै आएका छन् । दुई लेन रहेको अरनिको राजमार्गको यस सडकखण्डलाई छ लेनका लागि विस्तार कार्य भइरहेको छ । सडक दायाँबायाँ दुई सर्भिस लेन तथा दुई दशमलव पाँच मिटरको फुटपाथ निर्माण भइरहेको छ । यो खण्ड विस्तारपछि सूर्यविनायकदेखि धुलिखेलसम्मको ट्राफिक व्यवस्थापन सहज हुने तथा पर्यटन प्रवद्र्धनमा समेत टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । सडक विस्तार कार्य सम्पन्न भएपछि यस क्षेत्रबाट सङ्घीय राजधानी काडमाडौँ प्रवेशका लागि निकै सुगमता हुने बताइन्छ । ‘अरनिको राजमार्गको सूर्यविनायक–धुलिखेल सडकखण्ड विस्तार गौरवको आयोजना हो, सडक विकासमा एउटा फड्को हो, यो सम्पन्न भएपछि मध्यपहाडी क्षेत्र तथा पूर्वी तराईसम्मका यातायातमा आवतजावतका लागि सुगमता थपिनेछ’, प्रतिनिधिसभा सदस्य गोकुलप्रसाद बाँस्कोटाले भने । उनका अनुसार यो खण्डको विस्तार कार्य सकिएपछि अरनिको राजमार्ग थप विस्तार कार्यलाई अघि बढाइनेछ । बागमती प्रदेशसभा सदस्य कञ्चनचन्द्र बादे श्रेष्ठ सडक विस्तार कार्यले काभ्रेली नागरिकमा खुशियाली छाएको बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘केही वर्षदेखि सडकमा सवारी चाप बढिरहेकाले काठमाडौँ पुग्ने २५ किमि सडकमा डेढ दुई घण्टा लाग्ने गर्दथ्यो, अब छ लेनको बनेपछि सजिलो गरी आधा घण्टा–पौने घण्टामा पुग्नेछौँ, यो निकै खुसीको कुरा हो ।’ उनले सडकमा देखिएका विविध समस्या सुल्झाएर आयोजनाले निर्माण कार्यलाई तीव्रता दिएकामा छिट्टै सम्पन्न हुने विश्वास गरेको बताए । आयोजनाको आग्रहअनुसार दिनका करिब पाँच घण्टा सडक बन्द गरेर निर्माण कार्यलाई थप तीव्रता दिन राजमार्ग क्षेत्रअन्तर्गतका स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि छलफलमा जुट्न थालेका छन् । तर उनीहरुले आयोजनाको प्रस्ताव व्यावहारिक नभएको जनाउँदै आएका छन् । उनीहरुले भक्तपुर–धुलिखेल सडकको साँगामा निर्माण कार्य तीव्र गतिमा गर्नसमेत आयोजनासँग माग गरेका छन् । राजमार्गको सडक दिउँसो अवरुद्ध गर्दा सर्वसाधारणलाई समस्या पर्ने भएकाले विकल्प खोज्नुपर्ने नगर प्रमुखहरुको भनाइ छ । धुलिखेलका नगरप्रमुख अशोक ब्याञ्जूले सडक निर्माणको काम नागरिकलाई समस्या नपर्ने गरी गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । उनी भन्छन्, ‘वैकल्पिक सडकको व्यवस्था हुनुपर्यो, अनि मात्र आयोजनाको मागतर्फ जान सकिन्छ ।’ भक्तपुरका नगरप्रमुख सुनिल प्रजापतिले भने अरनिको राजमार्गको विस्तारका क्रममा दिउँसो यातायात अवरुद्ध गर्नु उचित नहुने बताएका छन् । उनले निर्माण कार्य रात्रिकालीन समयमा गर्नु उपयुक्त हुने जनाउँदै सडक निर्माणका क्रममा वैकल्पिक सडकबारे स्थलगत अध्ययन गर्नुपर्ने र राजमार्ग वरपरका टहरा बिना क्षतिपूर्ति भत्काउने कार्य गर्नुअघि छलफल गर्नुपर्छ भनेका छन् । यस्तै, सूर्यविनायकका नगरप्रमुख वासुदेव थापा आयोजनाको कामलाई थप तीव्रता दिनुपर्ने बताउँदै यस आयोजना राष्ट्रिय गौरवको योजना भएकाले समयमै सम्पन्न गर्नुपर्नेमा जोड दिन्छन् । यस सडकखण्ड सूर्यविनायकबाट साँगासम्म र साँगाबाट धुलिखेलसम्म गरी दुई खण्डमा विभाजन गरी सोहीअनुसार ठेक्का सम्झौता भई विस्तार भइरहेको छ । २०७९ पुस २४ बाट सुरु गरिएको यो सडक ३६ महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको हो । आयोजनाका अनुसार भने केही समय थप्नुपर्ने देखिएको छ । मुख्य सडक र सर्भिस लेन गरी छ लेनको सडक विस्तारको कार्य बजेट अभावका कारणले ढिलाइ भएको आयोजनाले बताएको छ । हाल यस सडकको दायाँबायाँ टेवा पर्खाल लगाउने, नाली निर्माण गर्ने र ‘कलभर्ट’ निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको छ भने सडक निर्माणका क्रममा साँगा क्षेत्रमा ठूलो घुम्ती तथा तल ठूलो भिर भएकाले काम गर्न केही अफ्ठ्यारो परेको जनाइएको छ । साँगामा समस्या रहेको डेढदेखि दुई किमि सडकमा जाने–आउने लेन तल–माथि हुने भए पनि ‘सर्भिस लेन’ भने निर्माण गर्न नसकिने देखिएको विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन (डिपिआर)ले देखाएको छ । यस दूरीमा सडक विस्तार गर्न भौगोलिक बनावट कमजोर भएकाले सुरुङ निर्माण योजनालाई रोकेर यो योजना अघि बढाइने जनाइएको हो । यस्तै प्रतिवेदनले यो सडक विस्तारका लागि आवश्यक पर्ने १७ रोपनी जग्गाका लागि करिब एक अर्ब मुआब्जा दिनुपर्नेछ । यो सडकमा पुलहरु थप निर्माण गर्न आवश्यक पर्ने भएकाले पुलका लागि रु एक अर्ब लाग्ने आयोजनाले अनुमान गरेको छ । अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार यस आयोजनामा २०/२० मिटरको तीन पुल, जगाती र महादेवखोला पेट्रोलपम्प नजिक निर्माण गरिने भएको हो । यसका लागि प्रतिमिटर १५ लाख लाग्ने अनुमान गरिएको जनाइएको छ । विसं २०१७ मा राजमार्ग बन्दा सडक दायाँबायाँ २५–२५ गज अर्थात् २२ दशमलव ८६ मिटर कायम गरिएको थियो । यस्तै २०२१ सालमा सरकारले कानुन बनाएर यो राजमार्गमा त्यही नियमलाई यथावत् कायम गरेको थियो र सोही कानुनका आधारमा सडकका दायाँबायाँमा घर बनेको थिए । यसैबीच पुरातत्व विभागले हाल स्तरोन्नति भइरहेकोे सूर्यविनायक–धुलिखेल सडकखण्डमा पर्ने पुरातात्विक–ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण गर्न आग्रह गरेको छ । ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणार्थ विभागले स्तरोन्नति भइरहेको यस सडकखण्डसँग सरोकार राख्ने दुई जिल्ला भक्तपुर र काभ्रेपलाञ्चोकका निकाय, सडक विभाग तथा आयोजनालाई आग्रह गरेको हो । विभागले यस क्षेत्रमा सम्पदा प्रभाव मूल्याङ्कन (एचआइए) भइसकेको जनाउँदै एचआइएको प्रतिवेदनबमोजिम मात्रै परम्परागत निर्माण सामग्रीको प्रयोग गरी मौलिक स्वरुपमा पुनर्निर्माण गर्न पत्राचारमार्फत आग्रह गरेको छ । विभागका सङ्ग्रहालय अधिकृत पुरुषोत्तम आचार्यका अनुसार ढुङ्गेधारालगायत ऐतिहासिक सम्पदा पुनर्निर्माण गर्दा प्राचीन स्मारक ऐन २०१३ (पाँचौँ संशोधन) बमोजिम गर्न तथा हालसम्म भए गरेका कार्यको प्रगतिसमेत विभागलाई उपलब्ध गराउन भनिएको छ । यसअघि आयोजनाले स्तरोन्नति भइरहेको सूर्यविनायक–धुलिखेल सडकखण्डअन्तर्गत अरनिको राजमार्गमा आठ दशमलव चार किमि सडकखण्डमा पर्ने ऐतिहासिक आठ संरचना व्यवस्थापनमा कठिनाइ भएको जनाइएको थियो । यस संरचनामा काभ्रेपलाञ्चोकतर्फ साँगा–धुलिखेल सडकखण्डमा पोखरी, मन्दिर, कुवा, नासिका मन्दिर र ढुङ्गेधारा रहेको आयोजनाको विवरण उल्लेख गरिएको छ । यस्तै भैँसेपाटीमा दुई कुवा, ढुङ्गेधारा तथा जनागालस्थित पीपलबोटमा गणेश मन्दिर ऐतिहासिक सम्पदाको सूचीमा परेका हुन् । यीमध्ये गणेश मन्दिर स्थानीयले अन्यत्र स्थानान्तरण गरिसकेका छन् । आयोजनालाई अब सात स्थानमा रहेका आठ सम्पदाको संरक्षण, व्यवस्थापन एवं स्थानान्तरण गर्ने गरी बनाइएको वैकल्पिक ढाँचाका विषयमा स्थानीय जनप्रतिनिधि एवं अगुवासँग छलफल गर्दै निर्माण प्रक्रिया अघि बढ्ने जनाइएको छ । ‘हामी साँगा–धुलिखेल सडकखण्डमा सम्पदा व्यवस्थापन एवं स्थानान्तरण गर्न स्थानीयस्तरमा छलफल गरिरहेका छौँ, आयोजना छलफलकै आधारमा उपयुक्त विकल्पमा जाने पनि तयारी गर्दैछौँ’, आयोजना प्रमुख राजेन्द्रप्रसाद दासले भने । आयोजनाले साँगामा रहेको ऐतिहासिक पोखरीलाई नासिका भगवती मन्दिर नजिक वा उपयुक्त स्थानमा स्थानान्तरणको प्रस्ताव गरेको छ भने मन्दिर र कुवालाई पनि सोही मन्दिर आसपास स्थानान्तरण गर्न सकिने जनाएको छ । यस्तै नासिका मन्दिरको वरिपरिको ‘वाल’ संरक्षण गरी एकतर्फी सडक निर्माण गर्ने वा नगर्नेबारे अनिर्णित भएको छ । स्थानीयवासीले भने नासिका मन्दिरको ऐतिहासिक महत्व भएकाले सोही स्थानमा संरक्षणका लागि सुझाव दिएको आयोजनाका इञ्जिनियर विष्णुप्रसाद खनालले बताए । साँगाको ढुङ्गेधारा केही पर सारी पानीट्याङ्कीसहितको निर्माण गर्न आयोजनाले प्रस्ताव गरेको छ भने भैँसेपाटीमा रहेका दुई कुवालाई दाँहिनेतिर इन्टेक निर्माण गरी ट्याङ्कीसहितको ढुङ्गेधारा निर्माणको प्रस्ताव गरिएको छ । स्थानीयले साँगामा हरेक वर्ष मनाउँदै आएको बिस्केट जात्राका लागि प्रयोग हुने स्थान, पोखरी तथा मन्दिर, धारा र कुवाको विशेष संरक्षणका लागि आयोजनाले सहयोग गर्नुपर्ने बताउँदै आएका हुन् । पहिलो चरणमा साँगादेखि धुलिखेल आठ दशमलव चार किमी सडकखण्ड विस्तार कार्यका लागि चार अर्ब पाँच करोड ६४ लाखका तथा दोस्रो चरणमा सुरु भएको सूर्यविनायक–साँगा सडकखण्ड तीन अर्ब ८८ करोड ९३ लाखमा सम्झौता भएको थियो । साँघुरो सडकका कारण बर्सेनि सवारी चाप बढ्दै गएपछि विस्तार थालिएको हो । चीनसँगको छोटो दूरीको नाका सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी नाका खुला भएपछि यस राजमार्गमा सवारी चाप बढेको छ । हाल कोटेश्वरबाट यही राजमार्गमा लामा दूरीका सवारी मात्र दैनिक एक हजारभन्दा बढी छुट्ने गरेका छन् । रासस
काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा आजदेखि आठ दिनसम्म विद्युत् अवरुद्ध हुने
काठमाडौं । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले काठमाडौंको कुलेश्वर, बानेश्वर, जोरपाटी र कीर्तिपुर वितरण केन्द्रअन्तर्गतका विद्युतीय वितरण लाइन भूमिगत गर्ने कार्यका लागि आजदेखि आठ दिनसम्म विद्युत् अवरुद्ध हुने भएको छ । ती फिडरअन्तर्गतका स्थानमा आज बिहान ११ देखि अपराह्न ४ बजेसम्म विद्युत् आपूर्ति बन्द हुन लागेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरण आयोजना व्यवस्थापन निर्देशनालयले जनाएको छ । निर्देशनालयका अनुसार माघ २१ गते भत्केको पुल (चाबहिल) वरिपरिका क्षेत्र, २२ गते कलङ्की मालपोत वरिपरिका क्षेत्र, २३ गते बालकुमारी, इमाडोल तथा लुभु वरिपरिका क्षेत्र, २४ गते नैकापदेखि बलम्बुसम्मका क्षेत्र, २५ गते बल्खुदेखि चोभार गेटसम्मको क्षेत्र र २७ गते जोरपाटी फिडरअन्तर्गत बाबा चोकदेखि क्रिकेट स्टेडियमसम्मका क्षेत्रमा विद्युत् अवरुछ हने छ । यस्तै, माघ २८ गते गौशाला चोकदेखि पुरानो बानेश्वरसम्मको क्षेत्र र २९ गते रातोपुलदेखि गौशालासम्मका क्षेत्रमा विद्युत् अवरुद्ध हुने जनाइएको छ । आठ दिनसम्म विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध हुन गएकामा क्षमा माग्दै प्राधिकरणले मौसम प्रतिकूल रहेमा ‘सटडाउन’ नहुने जनाएको छ ।
हनुमानढोकामा भयो सरस्वती पूजा, सहभागी भए मन्त्री (फोटो फिचर)
काठमाडौं । प्रत्येक वर्ष माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने वसन्त पञ्चमी पर्व विद्याकी अधिष्ठात्री देवी सरस्वतीको पूजा आराधनासहित वसन्त श्रवण गरेर मनाइँदै छ । यस अवसरमा सोमबार बिहान नासल चोकमा वसन्त श्रवण गरी मनाइँदै छ । वसन्त श्रवणमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादव, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, उपप्रधानमन्त्रीद्वय प्रकाशमान सिंह र विष्णुप्रसाद पौडेल, मन्त्रीहरु, सांसदहरु, संवैधानिक अङ्गका प्रमुख एवं सदस्य, प्रदेशसभा सदस्यलगायतको उपस्थिति रहने उनले बताए । वसन्त श्रवणको सबै तयारी पूरा भएको कार्यालयले जनाएको छ ।
ट्रम्पको भन्सार महसुल : प्रतिशोधमा क्यानडा र मेक्सिको, वार्ताको तयारीमा चीन
काठमाडौं । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार मेक्सिको, क्यानडा र चीनमाथि लगाएको व्यापक भन्सार महसुलले अमेरिकीहरूलाई ’छोटो अवधि’ को लागि पीडा दिन सक्ने बताएका छन् । किनकि विश्व बजारहरूले यी शुल्कहरूले वृद्धिलाई कमजोर पार्न र मुद्रास्फीतिलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । ट्रम्पले सोमबार क्यानडा र मेक्सिकोका नेताहरूसँग कुरा गर्ने जनाएका छन् । दुबै देशले आफ्नै प्रतिशोधात्मक भन्सार महसुल घोषणा गरेका छन् । ‘म कुनै नाटकीय कुराको अपेक्षा गर्दिनँ,’ ट्रम्पले फ्लोरिडाको मार-ए-लागो रिसोर्टबाट वासिङ्टन फर्किँदै पत्रकारहरूलाई भने, ‘उनीहरूले हामीलाई धेरै पैसा तिर्न बाँकी छ र म पक्का छु उनीहरूले तिर्नेछन् ।’ उनले युरोपेली संघ (ईयू) सँग पनि भन्सार महसुल ’निश्चित रूपमा हुनेछ’ भनेका छन्, तर कहिले भन्नेबारे केही जानकारी दिएनन् । आलोचकहरू रिपब्लिकन राष्ट्रपतिको क्यानडा र मेक्सिकोमा २५ प्रतिशत र चीनमा १० प्रतिशत भन्सार महसुल लगाउने योजनाले विश्व वृद्धिलाई सुस्त बनाउने र अमेरिकीहरूका लागि मूल्य बढाउने बताउँछन् । ट्रम्प आप्रवासन र लागूपदार्थ तस्करी नियन्त्रण गर्न र घरेलु उद्योगहरूलाई प्रोत्साहन गर्न आवश्यक रहेको बताउँछन् । ‘हामीलाई छोटो अवधिका लागि केही पीडा हुन सक्छ र मान्छेहरूले यो बुझ्छन् । तर लामो समयसम्म संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वका लगभग हरेक देशद्वारा लुटिएको छ,’ उनले भने । वित्तीय बजारको प्रतिक्रिया सुरु वित्तीय बजारको प्रतिक्रिया सकारात्मक थिएन । एसियाली कारोबारको सुरुवातमै अमेरिकी स्टक फ्युचर्स घट्यो, नास्डाक फ्युचर्स २.३५ प्रतिशत र एस एन्ड पी ५०० फ्युचर्स १.८ प्रतिशत घट्यो । अमेरिकी तेलको मूल्य २ डलरभन्दा बढीले बढ्यो, जबकि पेट्रोल फ्युचर्स ३ प्रतिशतभन्दा बढीले बढ्यो । उत्तर अमेरिकी कम्पनीहरू नयाँ शुल्कहरूको लागि तयार भए जसले अटोदेखि उपभोक्ता सामानहरू र ऊर्जासम्मका उद्योगहरूलाई उल्टापुल्टा पार्न सक्छ । आईएनजी विश्लेषकहरूले ट्रम्पको भन्सार महसुलले सबै अमेरिकी आयातको लगभग आधा भाग समेट्ने र संयुक्त राज्य अमेरिकालाई यो अन्तर पूरा गर्न आफ्नो उत्पादन दोब्बरभन्दा बढी बढाउन आवश्यक पर्ने बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार जुन नजिकको भविष्यमा असम्भव काम हो । ‘आर्थिक रूपमा भन्दा व्यापार तनाव बढ्नु सबै सम्बन्धित देशहरूका लागि हारको स्थिति हो,’ विश्लेषकहरूले आइतबार एक टिप्पणीमा लेखेका छन् । अन्य विश्लेषकहरूले भने भन्सार महसुलले क्यानडा र मेक्सिकोलाई मन्दीमा धकेल्न सक्ने र घरमा ’स्ट्यागफ्लेसन’ (उच्च मुद्रास्फीति, स्थिर आर्थिक वृद्धि र उच्च बेरोजगारी) ल्याउन सक्ने उल्लेख गरेका छन् । मंगलबारदेखि भन्सार महसुल सुरु तीन कार्यकारी आदेशमा राखिएका ट्रम्पका भन्सार महसुलहरू मंगलबार बिहानबाट सुरु हुनेछ । केही विश्लेषकहरूले विशेषगरी क्यानडा र चीनसँग वार्ताको सम्भावना रहेको बताएका छन् । गोल्डम्यान स्याक्सका अर्थशास्त्रीहरूले शुल्कहरू अस्थायी हुनसक्ने सम्भावना रहेको बताएका छन् तर ह्वाइट हाउसले शुल्कहरू हटाउनका लागि धेरै सामान्य शर्तहरू तोकेको कारण दृष्टिकोण अस्पष्ट छ । ह्वाइट हाउसको तथ्य पत्रले तीन देशहरूले राहत पाउन के गर्नुपर्छ भन्ने बारे कुनै विवरण दिएको छैन । ट्रम्पले एक घातक लागूपदार्थ फेन्टानाइल र संयुक्त राज्य अमेरिकामा अवैध आप्रवासनसम्बन्धी राष्ट्रिय आपतकाल नसकिएसम्म तिनीहरूलाई कायम राख्ने प्रतिज्ञा गरे । चीनले विश्व व्यापार संगठनमा भन्सार महसुललाई चुनौती दिने र अन्य प्रतिउपायहरू लिने बताएको छ, तर संयुक्त राज्य अमेरिकासँग वार्ताको ढोका पनि खुला राखेको छ । यसको सबैभन्दा तीखो प्रतिक्रिया फेन्टानाइलको बारेमा थियो । ‘फेन्टानाइल अमेरिकाको समस्या हो,’ चीनको विदेश मन्त्रालयले भनेको छ । चीनले यो समस्या समाधान गर्न व्यापक उपायहरू अपनाएको पनि बताएको छ । मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शेइनबमले राजधानी बाहिर एक भाषणमा मुट्ठी हावामा उठाउँदै लचकता देखाउने प्रतिज्ञा गरिन् । उनले अमेरिकालाई आफ्नो फेन्टानाइल समस्या समाधान गर्न असफल भएको आरोप लगाइन् र भनिन् कि यो भन्सार महसुलद्वारा समाधान हुने छैन । शेइनबमले यस सप्ताहन्तमा आफूले आदेश दिएको प्रतिशोधात्मक भन्सार महसुलको थप विवरण सोमबार दिने बताएकी थिइन् । क्यानडाले आइतबार भन्सार महसुललाई चुनौती दिन सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरू अन्तर्गत कानुनी कारबाही गर्ने बताएको छ । प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले पनि आइतबार क्यानडेलीहरूलाई बदामको मक्खन, बियर र वाइनदेखि काठ र उपकरणहरूसम्म १५५ बिलियन अमेरिकी सामानहरूमाथि प्रतिशोधात्मक भन्सार महसुल आदेश दिएपछि आफ्नो लामो समयको मित्रराष्ट्रको बहिष्कार गर्न प्रोत्साहित गरे । क्यानडेली अधिकारीहरूले व्यापार युद्धबाट प्रभावित हुन सक्ने व्यवसायहरूलाई सहयोग गर्न उपायहरू तयार गरिरहेको बताएका छन् । ट्रम्पले विशेषगरी क्यानडालाई ५१औं अमेरिकी राज्य बन्न आह्वान गर्दै हेप्दै आइरहेका छन् । आइतबार उनले क्यानडा आफ्नो ‘विशाल अनुदान’ बिना ’देशको रूपमा अस्तित्वमा रहन नसक्ने टिप्पणी गरेका थिए । चुनावी अभियानको धम्की पूरा भन्सार महसुलको घोषणाले ट्रम्पको २०२४ को चुनावी अभियानको बारम्बारको धम्कीलाई पूरा गरेको छ । यद्यपि अर्थशास्त्रीहरूले व्यापार युद्धले वृद्धिलाई कमजोर बनाउने र उपभोक्ता तथा कम्पनीहरूका लागि मूल्य बढाउने चेतावनी दिएका थिए । ट्रम्पले दुई कानुनअन्तर्गत राष्ट्रिय आपतकाल घोषणा गरे, अन्तर्राष्ट्रिय आपतकालीन आर्थिक शक्ति ऐन र राष्ट्रिय आपतकाल ऐन, जसले राष्ट्रपतिलाई संकट समाधान गर्न प्रतिबन्धहरू लगाउने व्यापक अधिकार दिन्छ । व्यापार वकिलहरूले अमेरिकी कानुनको सीमा परीक्षण गरेकोमा ट्रम्पले कानूनी चुनौतीहरूको सामना गर्न सक्ने बताएका छन् । गत हप्ता जारी भएको रोयटर्स/इप्सोस सर्वेक्षणले अमेरिकीहरू भन्सार महसुलको विषयमा विभाजित भएको देखाएको थियो । ५४ प्रतिशत आयातित वस्तुहरूमा नयाँ शुल्कको विरोधमा र ४३ प्रतिशत समर्थनमा थिए । डेमोक्र्याटहरू बढी विरोधमा र रिपब्लिकनहरू बढी समर्थनमा थिए । मेक्सिको, क्यानडा र चीनविरुद्ध अमेरिकाको ‘ट्रेड वार’ ग्लोबल कार उद्योग ट्रम्पको मेक्सिको र क्यानडाविरुद्धको ट्यारिफ धम्कीको शिकार अमेरिकी ट्यारिफले विश्वभर तनाव, आर्थिक परिवर्तनदेखि कूटनीति र सुरक्षासम्म असर
सरकार ज्येष्ठ नागरिकको महत्त्वप्रति सचेत छ : उपप्रधानमन्त्री पौडेल
काठमाडौं । उपप्रधानमन्त्री एवं अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले वर्तमान सरकार ज्येष्ठ नागरिकको महत्त्वप्रति सचेत रहेको बताएका छन् । सोमबार रुपन्देहीमा ज्येष्ठ नागरिक मिलन केन्द्र रुपन्देहीको दिवा सेवाको लागि अत्याधुनिक भवनको शिलान्यास गर्दै यस्तो बताएका हुन् । उनले सरकार ज्येष्ठ नागरिकप्रति, ज्येष्ठ नागरिकको महत्त्वप्रति सचेत रहेको बताए । अहिलेसम्म ज्येष्ठ नागरिकका निम्ति गरेका कुराहरु पर्याप्त नरहेको र अझै धेरै गर्न चाहेको बताए । सोचेर मात्रै नहुने भन्दै त्यसलाई पूरा गर्न परिस्थितिले साथ दिनुपर्ने बताए । ज्येष्ठ नागरिकको आशिर्वादले देश विकासमा अघि बढ्ने प्रतिवद्धता जनाए । ‘हामी तपाईंहरुको आशिर्वाद पाएर, तपाईंको अमूल्य मत पाएर सर्वोच्च जनप्रतिनिधि संस्था, संसदमा पुगेका राजनीतिकर्मीहरुले यहाँहरुको सेवामा आजीवन समर्पित हुनुपर्छ । सरकारमा रहँदा होस्, नरहँदा होस् । निर्णय गर्न पाउने बेलामा होस्, निर्णय गर्नका निम्ति दबाब दिने बेलामा होस्,’ उनले भने । उपप्रधानमन्त्री पौडेलले ज्येष्ठ नागरिकको महत्वप्रति दृढतापूर्वक उभिने प्रतिवद्धता जनाए ।
