समाजवादका सटरहरु
नेपालको आफ्नै ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ । आधुनिक युगमा प्रवेश गर्दै गर्दा पनि नेपालको इतिहास, संस्कृति र भेषभुषा, पौराणिक पुराण, साहित्य र शास्त्रका बारेमा पढ्न पाइन्छ । विश्वमा एउटा मात्र यस्तो देश हो, जसको न कसैले नामकरण गर्याे न कसैले यसको उत्पत्ति नै गरायो । यो देशको बैदिक उत्पत्ति र बैदिक नामकरण भएको देश हो । समयअनुसार बदलिँदै सत्ययुगदेखि कलियुगसम्म एकनास रहेको देश हो ‘नेपाल’ । महान ऋषि तथा भगवानले यही भगवान्त्व प्राप्त गरे । महान राजाहरूले यही देशमा जन्म लिए । नेपालले विभिन्न समयमा थुप्रै शासकहरू र शासकीय समय बितायो । गोपालवंश, मर्षिपालवंश, लिच्छिविकाल, मल्लकाल र शाहवंशीय हुँदै यो देशले अनगिन्ती कला संस्कृति, कानुन नीति नियमको जन्म दियो । देशलाई नविनत्म प्राप्त गर्दै गरेको थियो । विश्वमा आफ्नो अस्तित्वलाई सधंै सार्वभौमसत्ता, स्वतन्त्रता, स्वाधीनता रहित राष्ट्रका रूपमा विश्वमा आफ्नो अस्तित्वलाई कायम गर्दै आइरहेको छ । नेपाल वैदिक समयदेखि आजसम्म आफूलाई विकास र बौद्धिकता जननि रह्यो । शास्त्रीय अध्ययन गर्दै विश्वका वैज्ञानिकले शास्त्र अध्ययनका लागि लगानी गर्दै संस्कृति कला र पौराणिकतालाई संम्वद्र्धन गर्दै गरेको विषय सामाजिक सञ्जालमा हेर्दै आइरहेका हुन्छौं । नेपालले थुप्रै विषयमा परिवर्तन ल्याउँदै आफूलाई विश्वसँग जोड्दै अगाडि बढ्यो । गोपालवंशदेखि शाहवंशीयसम्म आउँदा समाजमा थुप्रै विषय परिवर्तन भइरहेको थियो । समाजले विकास खोजिरहेको थियो । अर्को तिर शाहवंशीय राजाहरू र राणा प्रधानमन्त्रीले समाजलाई बन्धक बनाएर शासन चलाइरहेका थिए । जनताहरू समाज परिवर्तनसँग शिक्षा स्वास्थ्य, खानेपानी, बिजुली र सडक जस्ता विषयको उपयोगबाट आफ्नो जीवनस्तरलाई उकास्न चाहन्थे । त्यसै अवरोधमा नेपालले आन्तरिक द्वन्द्वमा फस्नु पर्यो । द्वन्द्वका सानातिना झिल्काहरू देखिँदै आए पनि सन् २००७ सालदेखि नेपाल जनता र शाहवंशीय बिचको हक र अधिकारको लडाइमा देश पर्यो । द्वन्द्वले नेपालमा शाहवंशीय शासन व्यवस्थाबाट जनताको मातहतमा शासन व्यवस्था रहने गरी गणतन्त्र नेपालको स्थापना गर्यो । गणतन्त्र पछिको नेपाल शाहवंशीय शासनबाट थकित नेपाली जनताले लामो द्वन्द्वबाट र हजारौं जनताले आफ्नो बलिदान दिएर गणतन्त्र ल्याए । गणतन्त्रमा आफ्ना सन्ततिले देशमा आफूले सोचेको जस्तो काम गर्न पाउन तथा आफ्नो जस्तो बौद्धिकता लुकाउन नपरोस् । आफ्नो बोलिलाई राज्यका अगाडि स्पष्ट रूपमा राख्न सकी आफ्ना अधिकार र हक माग्न सकोस् भनेर लडेका थिए । तर, जनताले सोचेका जस्तो गणतन्त्र हुन सकेन । गणतन्त्रका अग्र मुर्चामा बसेर जसले मिठा भाषामा भाषणमा आफू तिर आकर्षण गरेका थिए । प्रजातन्त्रका हिमायतीहरू र समाजवादका हिमायतीका विषयले जनतालाई आकर्षण गर्यो । तर, सोझा जनता के थाहा तिनीहरू पनि छोटे महाराजहरू हुन् भनेर । गणतन्त्रले जनताको सम्वृद्धि बोल्छ राज्यसँग स्वतन्त्रता पूर्ण तरिका हक अधिकारको प्रत्याभूत रहन्छ भनेर । जनता आवस्त भएर बोल्न पाउनका लागि लडेको लडाइँमा गणतन्त्रपछि बोलेको आधारमा घाँटी रेटिन्छ भन्ने जनता महसुस नै भएन । गणतन्त्रले धर्मका नाम र भौगोलिक आधारमा जनतालाई लडाउँछ । वर्णका आधारमा जनतालाई वर्गीकरण गर्छ । हिजो हक र अधिकार माग्दा मर्नु पर्थ्यो तर गणतन्त्रमा आफ्नो समस्या राखेको भएर मारिनु पर्ने भएको छ । राजनीतिक पार्टीका आधार मान्छे मारिने र सत्ताका आडमा राजनीतिक आम माफी पाउने ब्याप्त प्रचलनले गणतन्त्रको नयाँ परिभाषा निर्माण गरेको छ । जनताले जुन समस्याका लागि लडेका थिए, त्यो समस्या आज समाजमा ब्याप्त छ । गणतन्त्रका गोली र छर्रा बोकेर आजसम्म धेरै नेपाली जनताहरू गरिबी र एकछाक लागि माग्नु पर्ने अवस्थामा छन् । निधारमा रातो कफन बाधेका कमरेडहरूलाई लाग्दो हो, ‘हामीले ल्याएको पो गणतन्त्र हो । जनताको शासन व्यवस्था हो ।’ यहाँ जनताका लागि कानुन बन्छ । अवसोच, यहाँ छोटे महाराजा तथा उनीहरूका भाईदारहरुको लागि मात्र कानुन बन्छ निति नियम निर्माण हुन्छ । गरिबीका बोलिको मञ्चन त चुनावी मञ्चमा मात्र हुन्छ । समाजवाद सटरहरू चुनावी बेला खोलिन्छ । त्यसपछि बन्द हुन्छ । त्यसैले गणतन्त्रको नयाँ अध्यायको सुरुवातका लागि पुराना अध्यायलाई सक्यौं । गणतन्त्रको साँचो अनुभूति गरौं । (लेखक जैशी रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसमा अध्ययनरत छन् । )
सांग्रिला विकास बैंकले भारतीय महिला बाइक राइडरलाई गर्यो स्वागत
काठमाडौं । सांग्रिला विकास बैंकले भारतीय महिला बाइक राइडरहरुको स्वागत गरेको छ । बैंकले असोज २३ गतेदेखि ‘स्टप सेक्सुअल भायोलेन्स’ भन्ने नारालाई आत्मसाथ गर्दै अक्टोबर १ मा भारतबाट मोटरसाइकलमा नेपाल आएका दुई महिला राइडरलाई केन्द्रीय कार्यालय बालुवाटार काठमाडौंमा स्वागत गरेको हो । सो स्वागत कार्यक्रममा बैंकका अध्यक्ष उज्जल सत्याल, प्रमुख कार्याकारी अधिकृत सुयोग श्रेष्ठ र बैंकका संस्थापक शेयरधनी हेमन्त कुमार प्रसादहरुद्वारा भारतबाट नेपाल आएका बाइक राइडरद्वय स्वाती आर र अनिता एमको एक कार्यक्रमका बीच स्वागत गर्दै आफ्नो मन्तव्य व्यक्त गरेका हुन् । यस प्रकारको स्वागत कार्यक्रमले स्टप सेक्सुअल भायोलेन्स भन्ने नारा बोकेर हिडेका उक्त बाइक राइडरलाई प्रेरणा मिल्ने र सो सन्देशले नेपालमा समेत जनचेतना फैलाउने विश्वास बैंकले लिएको छ ।
को हुन् दुर्गा प्रसाईंलाई कालोमोसो दल्ने युवा ?
काठमाडौं । केही महिनाअघि बैंकरलाई कालोमोसो दल्ने अभियान सुरु गरेका मेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईं सोमबार आफु नै कालोमोसोको सिकार बने । केही युवाहरुले उनलाई कालोमोसो दल्दै उनीविरुद्दको नारा लगाए । सोमबार काठमाडौंको एलोप्यागोडा होटलमा केही युटुबरलाई निमन्त्रणा पठाएर उनले कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए । कार्यक्रममा उनले उद्योगी व्यवसायी तथा राजनीतिक दलका नेतृत्वको आलोचना गरे । उनले कार्यक्रममा नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्माको समेत आलोचना गर्न भ्याए । पछिल्ल्लो समय विभिन्न व्यक्ति तथा समुदायमाथि अराजक अभिव्यक्ति दिँदै आएका प्रसाईंले सोमबार पनि सोही किसिमको अभिव्यक्ति दिएपछि कार्यक्रममा उपस्थित केही युवाहरु आक्रामक बने र उनीमिाथि कालोमोसो दले । हालसम्म उनीहरु को हुन् भन्ने पहिचान हुन नसकेपनि उनीहरूले लगाएको नाराले उनीहरु एमाले निकट विद्यार्थी नेताहरु भएको बुझ्न सकिन्छ । कालोमोसो दल्न होटल परिसरमा पुगेका युवाहरुले एमाले निकट ‘युवा संघ जिन्दावाद’ भन्दै नारा लगाएका थिए । उनीहरुले केपी ओली जिन्दावाद, नेकपा एमाले जिन्दावाद, महेश बस्नेत जिन्तावाद, दुर्गा प्रसाईं मुर्दावादको नारा लगाएपछि उनीहरु एमाले निकट विद्यार्थीहरु भएको बुझ्न सकिन्छ । दुर्गा प्रसाईंविरुद्दको विरोध कार्यक्रममा सहभागी एक युवाले प्रसाईंले सर्वसाधारणको सेन्टिमेन्ट लिनका लागि राजनीतिक प्रपञ्च गरिरहेको आरोप लगाए । ‘प्रसाईं बैंकको कालोसूचीमा छन्, बैंकको अर्बाैं रुपैयाँ ऋण तिर्न बाँकी छ, अहिले सर्वसाधारणको सेन्मिेन्ट लिन तथानाम गाली गर्दैछन्,’ ती युवाले भने ।
