विश्व

काठमाडौं । भारतले 'अपरेसन सिन्दुर’ नाम दिइएको एक सैन्य कारबाही अन्तर्गत पाकिस्तानका ९ स्थानमा हवाई आक्रमण गरेको छ । भारतीय रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, ती सबै स्थानहरूबाट भारतमाथि हुने आतंक आक्रमणहरूको योजना र निर्देशन भइरहेको थियो । यो कारबाही अप्रिल २२ मा भारत नियन्त्रित कश्मीरमा भएको आक्रमणपछि गरिएको हो । जसमा २६ जना पर्यटकको मृत्यु भएको थियो । भारतले उक्त आक्रमणको दोष पाकिस्तानमाथि लगाएको छ । भारतको वासिङ्टनस्थित दूतावासले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘आक्रमण पूर्णरूपमा लक्षित र सटीक थियो । केवल चिनिएका आतंकी शिविरहरूलाई मात्र निसाना बनाइएको हो ।’  पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले भारतको कारबाहीलाई युद्धको घोर उक्साहट भन्दै कडा निन्दा गरेका छन् । साथै, बलियो जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन् ।  संयुक्त राष्ट्रसंघले दुबै पक्षलाई संयम अपनाउन आग्रह गरेको छ। उसले भनेको छ, ‘दुई आणविक शक्तिहरूबीच युद्ध विश्वका लागि अत्यन्त खतरनाक हुन सक्छ ।’

काठमाडौं । अमेरिकासहित विश्वभरका सेयर बजार केही समयदेखि उकालो लागेको छ । धेरै कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ । यदि विश्वका ५ सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनीहरूको कुरा गर्‍याैं भने तिनीहरूको सेयर मूल्य पछिल्लो एक महिनामा आकाशिएको छ।  ती कम्पनीहरू हुन्- माइक्रोसफ्ट, एप्पल, एनभिडिया, अमेजन र अल्फाबेट । यी सबै अमेरिकी कम्पनीहरू हुन् । यी कम्पनीहरूको सेयरमा पछिल्लो एक महिनामा २० प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि आएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको ट्यारिफ घोषणाले विश्वभर व्यापार युद्ध सुरु भएको थियो । विश्वका धेरै सेयर बजार ध्वस्त भएका थिए, जसबाट अमेरिका पनि अछुतो रहन सकेन ।  अमेरिका र चीनबीच एक अर्कामाथि बढी ट्यारिफ लगाउने प्रतिस्पर्धा चलेको थियो । त्यसबाट यी मूल्यवान कम्पनीहरूको सेयर बजारमा नराम्रो असर परेको थियो । यद्यपि अहिले अवस्था केही सुधारिएको देखिन्छ। कसको कति वृद्धि ? पछिल्लो एक महिनामा यी मूल्यवान कम्पनीहरूको सेयर ८ प्रतिशतदेखि २१ प्रतिशतसम्म उफ्रेका छन् । सबैभन्दा बढी वृद्धि माइक्रोसफ्ट कम्पनीको सेयरमा देखिएको छ । यसै कारणले यो कम्पनी अहिले विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी बन्न सफल भएको हो ।  यसले एप्पललाई पछि पारेर पहिलो स्थान हासिल गरेको छ । माइक्रोसफ्टको क्लाउड सेवा र एआई (कृत्रिम बौद्धिकता) को बढ्दो मागले सेयर वृद्धिमा सहयोग पुर्‍याएको हो । कम्पनीहरूमा देखिएको तीव्र वृद्धिको एक प्रमुख कारण ट्रम्पको एक घोषणा पनि हो । ट्रम्पले हाललाई ट्यारिफलाई ९० दिनका लागि स्थगित गरेका छन् । यसले गर्दा विश्वव्यापी व्यापार युद्ध केही समयका लागि रोकिएको छ । यी ९० दिन जुलाईमा समाप्त हुनेछन् । त्यसपछि ट्रम्पले के निर्णय लिन्छन् भन्ने कुरा पछि मात्र प्रस्ट हुनेछ । कसलाई कति फाइदा? पछिल्लो एक महिनामा विश्वका ५ सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनीहरूको सेयर यति प्रतिशतले बढेका छन्ः माइक्रोसफ्टः विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी हो । यसको सेयर एक महिनामा २१.६३ प्रतिशतले बढेको छ । एप्पलः दोस्रो स्थानमा रहेको एप्पलको सेयर एक महिनामा १३.१७ प्रतिशतले बढेको छ । एनभिडियाः तेस्रो सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी एनभिडियाको सेयर एक महिनामा १७.२७ प्रतिशतले बढेको छ । अमेजनः चौथो स्थानको अमेजनको शेयर एक महिनामा ८.४० प्रतिशतले बढेको छ। अल्फाबेटः गुगलको मातृ कम्पनी अल्फाबेटको सेयर एक महिनामा ११.१० प्रतिशतले बढेको छ । ट्यारिफपछि अवस्था खराब डोनाल्ड ट्रम्पले यस वर्ष जनवरीमा राष्ट्रपति पद सम्हालेपछि भारत र चीन लगायत विश्वका धेरै देशहरूमा ट्यारिफ लगाउने घोषणा गरे । यसले गर्दा व्यापार युद्ध सुरु भयो र धेरै देशहरूको सेयर बजार ध्वस्त भयो । अमेरिका पनि यसबाट बच्न सकेन । त्यसपछि यी कम्पनीहरूको सेयर मूल्य निकै घटेको थियो । यदि पछिल्ला ६ महिनाको कुरा गरौं भने यी पाँचै कम्पनीहरूको अवस्था खासै राम्रो देखिँदैन । ६ महिनाको रिटर्न हेर्दा माइक्रोसफ्ट बाहेक सबै कम्पनीहरू घाटामा छन् । माइक्रोसफ्टले यी ६ महिनामा करिब ६ प्रतिशतको रिटर्न दिएको छ भने सबैभन्दा बढी घाटा एनभिडियाले बेहोरेको छ–  यसको सेयर ६ महिनामा १८ प्रतिशतभन्दा बढी घटेको छ ।

काठमाडौं । ओपनएआईले आफ्नो पुनःसंरचनाको महत्त्वपूर्ण योजना फिर्ता लिएको छ । अब यसको गैरनाफामूलक मूल संस्थाले नै नियन्त्रण कायम राख्नेछ । यो निर्णयले सम्भवतः सीईओ साम अल्टम्यानको शक्ति सीमित गर्नेछ जो च्याटजीपीटीको निर्माणकर्ता कम्पनीका अगुवा हुन् । यो घोषणा आलोचना र कानुनी चुनौतीहरू पछिको प्रतिक्रिया स्वरूप आएको हो, जसमा ओपनएआईका सह-संस्थापक तथा प्रतिस्पर्धी एलन मस्कले दायर गरेको प्रमुख मुद्दा पनि पर्दछ । मस्कले ओपनएआईलाई मानवताको हितका लागि कृत्रिम बौद्धिकता विकास गर्ने प्रारम्भिक लक्ष्यबाट विचलन भएको आरोप लगाएका छन् । 'ओपनएआई एक गैरनाफामूलक संस्था भएर स्थापना भएको हो, अहिले पनि त्यही छ जसले नाफामूलक शाखालाई नियन्त्रण गर्छ र भविष्यमा पनि त्यसै प्रकार रहनेछ । यो परिवर्तन हुने छैन,’ अल्टम्यानले सोमबार आफ्नो ब्लगमा लेखेका छन् । ओपनएआईले गत डिसेम्बरमा आफ्नो नाफामूलक शाखालाई सार्वजनिक लाभ निगम (पीबीसी) मा रूपान्तरण गर्ने योजना प्रस्तुत गरेको थियो- यस्तो संरचना जसले लगानीकर्ताको लाभ र सामाजिक उद्देश्यहरू बीच सन्तुलन मिलाउने प्रयास गर्छ । जबकि परम्परागत गैरनाफामूलक संस्थाहरू केवल सार्वजनिक हितमा केन्द्रित हुन्छन् । प्रस्तावअनुसार गैरनाफामूलक मूल संस्थाले पीबीसीमा ठूलो लगानीकर्ता त हुने थियो, तर नियन्त्रण भने गुमाउने थियो । तर, सोमबार ओपनएआईले घोषणा गर्‍यो कि गैरनाफामूलक मूल संस्थाले नै पीबीसीमा नियन्त्रण कायम राख्नेछ र प्रमुख लगानीकर्ता बन्नेछ । कम्पनीले आफ्नो नाफामूलक संरचना परिमार्जन गर्ने योजनालाई अगाडि बढाउनेछ जसले एआई प्रतिस्पर्धामा अघि बढ्न पूँजी जुटाउन सहज बनाउनेछ । सिंधै नाफामूलक बनाउने प्रयासले पूँजी संकलन सजिलो बनाउन र गैरनाफामूलक संस्थाको सीमाहरू हटाउन उद्देश्य राखेको थियो । तर यसले कम्पनीले सार्वजनिक हितलाई प्राथमिकता दिँदै स्रोतको निष्पक्ष वितरण गर्न सक्छ कि सक्दैन भनेर चिन्ता बढाएको थियो । 'क्यालिफोर्निया र डेलावेयरका महान्यायाधिवक्ता कार्यालयहरूसँग छलफलपछि र नागरिक नेताहरूबाट प्रतिक्रिया पाएपछि हामीले गैरनाफामूलक संस्था नै नियन्त्रणमा रहने निर्णय गर्याैं,’ ओपनएआई बोर्ड अध्यक्ष ब्रेट टेलरले ब्लग पोस्टमा लेखेका छन् ।  'नयाँ घोषणाअनुसार स्टार्टअपको संरचना हालको जस्तै 'निकै नजिक' रहनेछ,’ उनले थपे । अल्टम्यानले यस कदमलाई एक सम्झौतास्वरूप व्याख्या गर्दै भनेका छन्, 'यो लगानीकर्ताहरूका लागि पर्याप्त रूपमा सन्तोषजनक छ, जसले गर्दा उनीहरूले आवश्यक पर्ने पूँजी दिने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।’ उनले ओपनएआईले माइक्रोसफ्ट, नियामक निकायहरू र नयाँ नियुक्त गैरनाफामूलक आयुक्तहरूसँग मिलेर अन्तिम योजना तयार पार्नेछ र कसलाई कति हिस्सा नाफामूलक शाखामा दिइनेछ भन्ने टुंगो लगाइने पनि बताएका छन् । उनले प्रष्ट पारेका छन्, 'हालका कुनै पनि लगानीकर्तासँगको सम्बन्धमा परिवर्तन हुने छैन' र पहिले प्रस्ताव गरिएको नाफामूलक लाभको सीमा हटाउने योजना यथावत् रहनेछ । तर अझै पनि ठ्याक्कै के परिवर्तन हुँदैछ भन्ने अस्पष्ट छ र नयाँ प्रस्तावित योजनाअन्तर्गत गैरनाफामूलक संस्थाको वास्तविक नियन्त्रणको स्तर कति हुने भन्ने प्रश्न बाँकी नै छ ।  हाल ओपनएआईको गैरनाफामूलक शाखाले नाफामूलक संस्थालाई पूर्ण रूपमा स्वामित्वमा राखेको छ र बोर्डको लक्ष्य 'कृत्रिम सामान्य बौद्धिकता  (एजीआई) सम्पूर्ण मानवताको हितमा प्रयोग गरिने' सुनिश्चित गर्नु हो — नाफा कमाउने उद्देश्य होइन । 'हामी खुसी छौं कि ओपनएआईले नागरिक समाजका नेताहरूको चिन्तामा ध्यान दिएको छ ... तर महत्वपूर्ण प्रश्नहरू अझै बाँकी छन्,’ पूर्व नीति तथा नैतिकता सल्लाहकार तथा 'नट फर प्राइभेट गेन' समूहका आयोजक पेज हेडलीले भने । 'के ओपनएआईका व्यावसायिक लक्ष्यहरू अझै पनि यसको परोपकारी उद्देश्यका अधीनमा रहनेछन् ? ओपनएआईले विकास गर्ने प्रविधिको स्वामित्व कसको हुनेछ ? २०१९ को पुनःसंरचना घोषणाले उद्देश्यलाई प्रमुखता दिने कुरा स्पष्ट गर्‍यो, तर हालका अभिव्यक्तिहरूले त्यो स्पष्ट गरेका छैनन्,’ उनले भने ।  साथै उनले पीबीसी संरचनामा बोर्डले लगानीकर्ताको नाफा बढाउने दायित्व लिनुपर्ने हुन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरे । सफ्ट बैंकको लगानी दोधार मानव बौद्धिकताभन्दा माथि पुग्ने कृत्रिम सामान्य बौद्धिकता (एजीआई) को महँगो खोज बढ्दै गर्दा ओपनएआई थप लगानी आकर्षित गर्न परिवर्तन गर्दैछ ।  यसै वर्ष मार्चमा कम्पनीले जापानी प्रविधि लगानीकर्ता सफ्टबैंकको नेतृत्वमा ३०० अर्ब मूल्यांकनमा ४० अर्बसम्मको नयाँ लगानी चरण घोषणा गरेको थियो । यो लगानी पूर्ण रूपमा नाफामूलक संरचनामा परिणत भएपछि मात्र हुने भनिएको थियो- जुन संरचनाले २०२३ नोभेम्बरमा एउटा प्रमुख बोर्ड काण्ड निम्त्याएको थियो, जहाँ गैरनाफामूलक बोर्ड सदस्यहरूले सञ्चार भंग र विश्वासको अभावका कारण अल्टम्यानलाई बर्खास्त गरेका थिए । पाँच दिनपछि कर्मचारी र लगानीकर्ताको समर्थनपछि उनलाई पुनः नियुक्त गरिएको थियो । अल्टम्यानले सोमबारको निर्णयपछि पनि सफ्टबैंकबाट लगानी पाउने बाटो खुला रहेको बताएका थिए ।  यो घोषणा ओपनएआईका सहसंस्थापक एलन मस्कले ल्याएको कानूनी मुद्दाको बीचमा आएको हो, जसले ओपनएआईलाई गैरनाफामूलक नियन्त्रणबाट बाहिर जान रोक्न माग गरेको छ । मुद्दाको सुनुवाइ २०२६ मार्चमा तोकिएको छ । मस्कका वकिलले भने, 'यस घोषणाले 'गैरनाफामूलक नियन्त्रण' भनिएको व्यवस्था र विशेष गरी गैर–नाफामूलक संस्थाले पाउने हिस्साबारे महत्वपूर्ण विवरण लुकाएको छ- जहाँ अहिले गैरनाफामूलक संस्थाको पूर्ण स्वामित्व छ ।' यसअघि मस्क नेतृत्वको समूहले ओपनएआई किन्न ९७.४ अर्ब डलरको अवाञ्छित प्रस्ताव गरेको थियो, जसलाई अल्टम्यानले 'नो थ्याङ्कस्' भनेर अस्वीकार गरेका थिए । एआईदेखि ईभीसम्मः नवप्रवर्तनमा विश्वको ध्यान खिच्दै चीन