एआई विस्तारसँगै दक्षिण कोरियाले बढायो सेमीकन्डक्टरमा लगानी
काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआइ) चलाउन आवश्यक साधनहरूको ठूलो मागले दक्षिण कोरियालाई चीनजस्ता प्रतिस्पर्धीहरूविरुद्ध आफ्नो ‘चिप’ उद्योगलाई बलियो बनाउने अवसर दिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन् । सियोलले सोमबार नयाँ सेमीकन्डक्टर कारखाना र एआई डाटा सेन्टरहरू समेटिने गरी ठूलो लगानीको घोषणा गरेको छ र यसको नेतृत्व दक्षिण कोरियाली चिप उत्पादक कम्पनीहरूले गरेका छन् । व्यापक नाफा एआई प्रणाली चलाउन मद्दत गर्ने उन्नत मेमोरी चिप उत्पादन गर्ने विश्व बजारमा अमेरिकी कम्पनी माइक्रोन र दक्षिण कोरियाका सामसुङ इलेक्ट्रोनिक्स तथा एसके हाइनिक्सगरी प्रमुख तीन कम्पनीको वर्चस्व छ । सरकार तथा प्रविधि कम्पनीहरूले एआई उपकरण प्रशिक्षण र सञ्चालनमा सयौँ अर्ब डलर खर्च गरिरहँदा यी कम्पनीहरूको नाफा र शेयर मूल्य अत्यधिक बढेको छ । 'एआईले ठूलो माग मात्र होइन, अभाव पनि सिर्जना गरेको छ जसले मूल्य वृद्धि गराएको छ,' सेमीकन्डक्टर विशेषज्ञ जिम ह्यान्डीले एएफपीले प्राप्त ‘अब्जेक्टिभ एनलाइसिस’ मा एएफपीलाई बताए । मेमोरी र स्टोरेज चिपको बढ्दो मूल्य उपभोक्तासम्म पुगेको छ । एप्पलले म्याकबुक र आइप्याडको मूल्य यसै महिना बढाएको छ । यो विकासले ल्याएको आर्थिक वृद्धिले कामदारहरूको तलब मागलाई पनि बढावा दिएको छ । सामसुङले मे महिनामा ठूलो हडताल टार्न आफ्नो सबैभन्दा ठूलो ट्रेड युनियनसँग बोनस सम्झौता गरेको थियो । चिनियाँ प्रतिस्पर्धा दक्षिण कोरियाले यस वर्ष एआईमा खर्च तीन गुणा बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । यसले अमेरिका र चीनसँगै विश्वका शीर्ष एआई शक्तिमध्ये एक बन्न लक्ष्य राखेको छ । विशेष गरी चीनले आफ्नो प्रविधि उद्योग विकासमा दौडिरहेको बेला सियोलले यो विकासको अवधिलाई ‘एक पटकको अवसर’ को रूपमा हेरेको प्रविधि कम्पनी ‘ओमडिया’का प्रमुख विश्लेषक लियन ज्ये सुले बताए । 'यो दक्षिण कोरियाका लागि आफ्नो रणनीतिक लाभ प्रयोग गरेर लगानी गर्न उपयुक्त समय हो किनकि एआईको प्रगति सुस्त हुनसक्छ र माग घट्न सक्छ,' उनले एएफपीसँगको कुराकानीमा भने । फाइनान्सियल टाइम्सले शनिबार आफ्नामे समाचारमा लेखेको छ, 'एप्पलले चिनियाँ उत्पादक ‘सीएक्सएमटी’बाट मेमोरी चिप किन्न खोजिरहेको छ र यो कम्पनी अभावबाट फाइदा लिने स्थितिमा छ ।' एएफपीले यस सम्बन्धमा एप्पल र सीएक्सएमटीसँग प्रतिक्रिया मागेको छ । 'चिनियाँ कम्पनीहरूलाई सस्तो श्रम र ठूलो घरेलु मागको फाइदा छ, तर उनीहरूको प्रविधि वृद्धिमा सीमा हुनसक्ने देखिन्छ,' सुले भने । 'मानिसहरू चिनियाँ ‘सिलिकन’मा अत्यधिक निर्भर हुन कम इच्छुक छन् र यसै कारण सामसुङजस्ता कोरियाली कम्पनीहरूले उत्पादनमा ‘दोब्बर’ जोड दिन चाहेका छन् । नवप्रवर्तन अनिवार्य 'स्थापित एसियाली चिप उत्पादकहरूले एआइको तीब्रतर विकासको फाइदा लिन सक्छन् किनकि उनीहरू अझै नवप्रवर्तनशील छन्,' ह्यान्डीले भने । 'यसले उनीहरूलाई नाफा दिन्छ, उनीहरू र उस्तै स्तरको खर्च र अनुसन्धान लगानी गर्न नसक्ने ती साना कम्पनीहरूबीचको खाडललाई यसले बढाउँछ,' उनले अगाडि भने । 'सोमबारको घोषणासँगै दक्षिण कोरियाली चिप उत्पादकहरूले आफूसँग भएको प्रशस्त नगदको उपयोग गरेर आफ्नो उत्पादन विविधीकरण गर्न चाहेका छन्,' सुले थपे । यसले उनीहरूलाई हालको आकर्षण क्षेत्र बनेको मेमोरी चिप निर्माणमा अत्यधिक निर्भर हुनबाट जोगाउँछ । अर्थशास्त्रीहरूले यसलाई ‘डच डिजिज’ भन्छन्, जसले एक वस्तुको अस्थायी मूल्य वृद्धिको नकारात्मक प्रभावलाई जनाउँछ । तीब्रतर आर्थिक वृद्धि कि अवनति एआई क्षेत्रको चकित पार्ने विकास गतिले सामसुङको शेयर मूल्य गत वर्ष ४३० प्रतिशतभन्दा बढी बढेको छ भने एसके हाइनिक्सको ७७० प्रतिशत बढेको छ । यसले एआईको तीब्रतर विकास कति समय टिक्छ भन्ने चिन्ता बढाएको छ । सुजस्ता केही विश्लेषकहरू एआई उपकरणहरू व्यवसायिक सञ्चालनमा गहिरिएर एकीकरण हुँदै गएकाले माग बलियो रहनेमा आशावादी छन् । 'मेमोरी चिपका लागि अन्तिम बजारमा प्रभाव नपरेसम्म मूल्य बढ्न रोकिने कुराको कम सम्भावना छ,' ह्यान्डीले भने, 'यदि मूल्य अत्यधिक बढ्यो भने बजारले अर्को प्रविधितर्फ लाग्छ वा पूरै हराउँछ,तर हामी अझै त्यहाँ पुगेका छैनौँ ।' रासस
धरौटीमा छुटे पासपाेर्ट प्रकरणका पाँच आरोपित
काठमाडौं । राहदानी भ्रष्टाचार प्रकरणमा मुछिएका पाँच जना आरोपितलाई विशेष अदालतले धरौटीमा रिहा गर्न आदेश दिएको छ । अदालतले आरोपितहरूको भूमिकाअनुसार ३ लाखदेखि ५ लाख रुपैयाँसम्म धरौटी लिएर छाड्न आदेश दिएको हो । विशेष अदालतका न्यायाधीशहरू नारायणप्रसाद पौडेल, हेमन्त रावल र उमेश कोइरालाको इजलासले राहदानी विभागका महानिर्देशक तीर्थराज अर्यालसँग ५ लाख रुपैयाँ, निर्देशक सुनिलकुमार केसीसँग ४ लाख रुपैयाँ धरौटी माग गरेको छ । यस्तै विभागका कर्मचारी सोमेश थापा र विपिन प्रसाईंसँग जनही ३ लाख रुपैयाँ तथा ठेकेदार कम्पनीका नेपाल एजेन्ट मणिन्द्रराज मल्लसँग ५ लाख रुपैयाँ धरौटी लिएर रिहा गर्न आदेश दिएको हाे । यसैबीच, सोही मुद्दाका अन्य दुई आरोपित तुलसीप्रसाद आचार्य र राजाराम दाहाललाई भने साधारण तारेखमा रिहा गर्न विशेष अदालतले आदेश दिएको छ ।
प्राइम कमर्सियलले अरुण खोला जलविद्युत् आयोजनामा ३० करोड ऋण लगानी गर्ने
काठमाडौं । प्राइम कमर्सियल बैंक लिमिटेडले हिमालयन इञ्जिनियरिङ्ग एण्ड इनर्जीद्वारा प्रवर्द्धित २ मेगावाट क्षमताको अरुण खोला–२ जलविद्युत् आयोजनामा लगानी गर्ने सम्झौता गरेको छ । सोमबार आयोजित कार्यक्रममा बैंकका तर्फबाट डेपुटी जनरल म्यानेजर नारायणप्रसाद श्रेष्ठ र प्रवर्द्धक कम्पनीका अध्यक्ष ओमप्रसाद भट्टराईले सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरेका हुन् । आयोजनाको अनुमानित लागत ४८ करोड ६४ लाख रुपैयाँ रहेको छ । कुल लागतमध्ये प्राइम कमर्सियल बैंकले ३० करोड रुपैयाँ ऋण लगानी गर्नेछ भने बाँकी ३८.३४ प्रतिशत रकम प्रवर्द्धक कम्पनीले स्वपुँजीबाट जुटाउनेछ । प्रवर्द्धकका अनुसार आयोजनाबाट सुख्खायाममा ४.८६४ गिगावाट घण्टा र वर्षायाममा ८.३१९ गिगावाट घण्टा गरी वार्षिक १३.१८ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन हुने अपेक्षा गरिएको छ । आयोजना १५ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको कम्पनीले जनाएको छ ।
बैंकिङ कसुरमा फरार शेर्पा पक्राउ
काठमाडौं । बैंकिङ कसुरमा कैद र जरिवाना भइ फरार रहेका एक व्यक्ति पक्राउ परेका छन् । ५१ वर्षीय निमा लामा शेर्पालाई काठमाडौं उपत्यका अपराधा अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले चावहिलबाट पक्राउ गरेको हो । काठमाडौं जिल्ला अदालतले २०७९ माघ ६ गतेको फैसलाले लाख १० दश हजार रुपैयाँ र पाँच दिनको कैद ठहर गरेको थियो । हाल सम्म फरार रहेका शेर्पालाई खोजतलास चावहिलबाट पक्राउ गरिएको कार्यालयले जनाएको छ । सोमबार फैसला कार्यान्वयनको लागि काठमाडौं जिल्ला अदालतमा उपस्थित गराईएको कार्यालयका प्रमुख सन्तोष खड्काले जानकारी दिए ।
भाइरल बस-बाइक दुर्घटनाको वास्तविकता के हो ?
काठमाडौं । भक्तपुरमा बसले मोटरसाइकललाई ठक्कर दिएको भिडियो यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा भाइरल भइरहेको छ । भिडियो सार्वजनिक भएपछि घटनालाई लिएर विभिन्न अड्कलबाजी र टिप्पणीहरू भइरहेका छन् । ट्वीटर प्रयोगकर्ता निर्मल पर्साईले भिडियो पोस्ट गर्दै लेखेका छन्, 'अगाडि क्लियर बाइक देखिन्छ, देख्दादेख्दै बाइकमाथि बस चढाउँछ। यो दुर्घटना होइन, जानाजान हत्या प्रयास हो ।' यस्तै, अर्का एक ट्वीटर प्रयोगकर्ताले पनि यातायात समितिको संरक्षणका कारण यस्ता घटना हुने गरेको आरोप लगाउँदै लेखेका छन्, 'ज्यान मार्ने अभिप्राय नै देखिन्छ । यसलाई हत्या प्रयासको मुद्दामै दर्ता गर्नुपर्छ ।' भाइरल भिडियोमा भक्तपुरको च्यामसिंह क्षेत्रमा गुडिरहेको बा ४ ख ५७५४ नम्बरको बस अगाडि मोटरसाइकल देखिन्छ । केही क्षणमै बस अगाडि बढ्दै जाँदा बा ०२-०१९ प ४५१९ नम्बरको मोटरसाइकल बसको अगाडि पर्छ र चालक ३८ वर्षीय रञ्जीत थापामगर मोटरसाइकलसहित लडेको देखिन्छ । भिडियोमा घटनास्थलमा रहेका मानिसहरू चिच्याइरहेको आवाज पनि सुनिन्छ। त्यसपछि स्थानीयहरू बस वरिपरि जम्मा भएर बसमुनि हेरेको दृश्य भिडियोमा देखिन्छ । यही भिडियोको वास्तविकता बुझ्न विकासन्युजले जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुरसँग सम्पर्क गरेको थियो । जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुरका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) प्रकाश जबेगुका अनुसार घटना आइतबार दिउँसो करिब ३:३० बजे भएको हो । उक्त बस ग्यारेजबाट निकालेर सडकमा ल्याइँदै थियो । उनका अनुसार बस सडकमा निस्किएर अगाडि बढ्ने क्रममा अचानक मोटरसाइकल बसको अगाडि आइपुगेको थियो । प्रारम्भिक अनुसन्धानमा बसको हाइड्रोलिक ब्रेकमा समस्या देखिएको र सोही कारण दुर्घटना भएको बुझिएको प्रहरीले जनाएको छ । प्रवक्ता जबेगुले बस चालक ४८ वर्षीय शम्भु गिरी र मोटरसाइकल चालकबीच आपसी समझदारी भएको जानकारी दिए । बस चालकको तर्फबाट मोटरसाइकलमा भएको क्षतिको मर्मत गरिदिने सहमति भएको छ । प्रहरीका अनुसार घटनामा मानवीय क्षति भएको छैन । यद्यपि बसमा प्राविधिक समस्या कसरी आयो भन्ने विषयमा थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
स्वतन्त्र चालक फाउन्डेसनका सदस्यले आइजीआई प्रुडेन्सियलबाट बीमा सुविधा पाउने
काठमाडौं । आइजीआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्स लिमिटेड र स्वतन्त्र चालक फाउन्डेसन नेपालबीच बीमा सेवासम्बन्धी सम्झौता भएको छ । सम्झौताअनुसार स्वतन्त्र चालक फाउन्डेसनसँग आबद्ध सदस्यहरूले आइजीआई प्रुडेन्सियलमार्फत दुर्घटना तथा स्वास्थ्य बीमासम्बन्धी सेवा, क्यासलेस उपचार सुविधा तथा दाबी प्रक्रियामा सहज र छिटो सेवा प्राप्त गर्नेछन् । सम्झौतापत्रमा आइजीआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्स लिमिटेडका बागमती प्रदेश प्रमुख श्रीराम भण्डारी र स्वतन्त्र चालक फाउन्डेसन नेपालका संस्थापक अध्यक्ष मुक्तिनाथ फुयाँलले हस्ताक्षर गरेका छन् । दुवै संस्थाले दुर्घटनापछि आवश्यक समन्वय, क्यासलेस उपचार सेवा उपलब्ध गराउने, बीमा दाबी प्रक्रियालाई सरल बनाउने तथा छिटो भुक्तानी सुनिश्चित गर्न सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । सम्झौतापछि आइजीआई प्रुडेन्सियलका बागमती प्रदेश प्रमुख भण्डारीले फाउन्डेसनका सदस्यलाई कम्पनीका विभिन्न बीमा सेवाबाट लाभ लिन आग्रह गरे । उनले गुणस्तरीय सेवा उपलब्ध गराउन कम्पनी प्रतिबद्ध रहेको बताए । यस्तै, स्वतन्त्र चालक फाउन्डेसन नेपालका संस्थापक अध्यक्ष मुक्तिनाथ फुयाँलले आइजीआई प्रुडेन्सियलबाट छिटो र प्रभावकारी बीमा सेवा प्राप्त हुने विश्वास व्यक्त गर्दै फाउन्डेसनका सदस्यलाई क्रमशः कम्पनीका बीमा योजनामा आबद्ध गराउँदै लैजाने बताए ।
क्याम्पसभित्रका दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाउन त्रिविको निर्देशन
काठमाडौं । त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) ले सबै आंगिक क्याम्पसभित्र रहेका दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाउन निर्देशन दिएको छ । त्रिवि शिक्षाध्यक्ष कार्यालयअन्तर्गतको विद्यार्थी कल्याण तथा खेलकुद निर्देशनालयले सबै आंगिक क्याम्पस प्रमुखलाई पत्राचार गर्दै यस्तो निर्देशन दिएको हो । निर्देशनालयका उपप्रशिक्षक सन्देश कुमार रेग्मीद्वारा जारी पत्रमा शिक्षा मन्त्रालयले शिक्षा क्षेत्रमा दलीय हस्तक्षेपका कारण विद्यार्थीको वास्तविक आवाज कमजोर बनेको तथा शैक्षिक गुणस्तरमा समेत असर परेको निष्कर्ष निकाल्दै ६० दिनभित्र विद्यालय तथा विश्वविद्यालय परिसरबाट दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाउने र ९० दिनभित्र ’स्टुडेन्ट काउन्सिल’ वा ’भ्वाइस अफ स्टुडेन्ट’ प्रणाली विकास गर्ने व्यवस्था कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको उल्लेख छ । सोही निर्देशन कार्यान्वयनका लागि त्रिविले आफ्ना सबै आंगिक क्याम्पसलाई आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाई यथाशीघ्र जानकारी विद्यार्थी कल्याण तथा खेलकुद निर्देशनालयमा पठाउन अनुरोध गरेको छ । शिक्षा मन्त्रालयले सार्वजनिक शिक्षामा राजनीतिक हस्तक्षेप न्यूनीकरण गर्दै विद्यार्थीको स्वतन्त्र प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यका साथ यस्तो व्यवस्था अघि बढाएको हो । त्रिविको पछिल्लो निर्देशनसँगै अब आंगिक क्याम्पसहरूमा दलीय विद्यार्थी संगठनका कार्यालय तथा संरचना हटाउने प्रक्रिया सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
मन्दिरमै भ्रष्टाचार, १० जनाविरुद्ध मुद्धा
काठमाडौं । बझाङको छविसपाथिभेरा गाउँपालिकामा बाँठपाली मन्दिर निर्माणको लागि निकासा भएको रकम भ्रष्टाचार गरेको आरोपमा दुई गाउँपालिकाका १० जनामाथि भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको छ । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले दुर्गास्थली गाउँपालिका र छविसपाथिभेरा गाउँपालिकाका निमित्त प्रमुख, प्रशासकीय अधिकृतदेखि कोषाध्यक्षसम्म गरी १० जनाविरुद्ध मुद्दा दायर गरेको हो । अख्तियारले बाँठपाली देवताको मन्दिर निर्माणमा २२ लाख एक हजार रुपैयाँ भ्रष्टाचार गरेको दाबी गरेको छ । अख्तियारका अनुसार मन्दिर निर्माणको लागि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयबाट ४५ लाख रुपैयाँ र उपभोक्ता सहभागिता समेत गरी कुल लागत ५६ लाख ७ लाख रुपैयाँ थियो । मन्दिर निर्माण २०७६ असार २५ सम्ममा सम्पन्न गर्ने गरी २०७५ चैत्र २६ गते सम्झौता भएको थियो । अनुसन्धानका क्रममा भने वास्तविक भएको काम भन्दा अस्वाभाविक बढी काम देखाएको, अस्वाभाविक दररेट राखेको र जनसहभागिता रकम कम कट्टा गरी झट्टा बिल भरपाईको आधारमा जम्मा २२ लाख ११ हजार ६६६ रुपैयाँ भुक्तान लिएको देखिएको छ । अख्तियारले अनियमिता गरी भ्रष्टाचार गरेको आरोपमा छविसपाथिभेरा गाउँपालिकाका तत्कालीन उपाध्यक्ष राधिकाकुमारी रताला, वडा नम्बर ६ की अध्यक्ष मोहनलाल विक, मन्दिर निर्माण समितिका अध्यक्ष कृष्ण बुढा, सचिव जयबहादुर बुढा र कोषाध्यक्ष मधुलीदेवी बुढामाथि भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको छ । त्यस्तै, अख्तियारले दुर्गाथली गाउँपालिकाका तत्कालीन निमित्त प्रमुख मकरबहादुर मण्डेल, लेखापाल प्रेमप्रसाद पौडेल, छविसपाथिभेरा गाँउपालिकाका इन्जिनियर हिक्मत रावल र सबइन्जिनियर बमबहादुर बोहरामाथि मुद्दा दायर गरेको हो ।
