काठमाडौं । विश्वको अर्थतन्त्र खस्किँदो अवस्थामा रहेको छ । विश्वभर कोरोना भाइरसको संक्रमणको प्रभाव परेसँगै त्यसको असर सेयर बजार लगायत सम्पूर्ण अर्थतन्त्रमा परेको छ ।
अमेरिकाको सेयर बजार ७ प्रतिशतले घटेर बन्द भयो । सेयर कारोबारमा पनि उच्च गिरावट आएको छ । जसले गर्दा बजारमा ‘सर्किट ब्रेक’ लागेर १५ मिनेटसम्म सेयर कारोबार रोकियो ।
त्यसैगरी, लन्डनको सेयर बजार पनि लगभग ५ प्रतिशतले ओरालो लाग्यो ।
रूस र साउदी अरेबियाबीचको निरन्तर तेलको मूल्यमा गिरावट आउँदा युरोप र एशियाभरिको बजार त्यसरी नै खस्केको छ ।
सेयरहरू पहिले नै कोरोना भाइरसको प्रभावको डरबाट ओरालो लागिरहेका थिए । जसलाई विश्लेषकहरूले बजार प्रतिक्रियालाई ‘पूर्ण नरसंहार’ को रूपमा वर्णन पनि गरे ।
डो जोन्स औद्योगिक औसत ७.८ प्रतिशत वा २,००० भन्दा बढी अंकले घट्यो । जुन अंकका आधारमा इतिहासको सबैभन्दा उच्च हो भने प्रतिशतका आधारमा वित्तीय संकट पछिको सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो ।
अमेरिकाको स्टक एस एण्ड पी५०० ७.६ प्रतिशतले घटेर २७४६.५६ अंकमा झरेको छ । जबकि नास्ड्याक करिब ७.३ प्रतिशतले घटेको छ । जुन २००८ पछिको उच्च गिरावट हो ।
लन्डनमा भएको उच्च गिरावटको प्रभाव बेलायतमा पनि परेको छ । जसले बेलायतका ठूला कम्पनीहरूको मूल्यलाई झण्डै १२५ पाउन्ड बिलियनले घटाएको छ ।
फ्रान्स, जर्मनी र स्पेन साथ युरोपको सेयर बजारमा देखिएको गिरावटको प्रभाव यूके र यूएसमा पनि परेको छ । जसले यूके र यूएसको बजार ७ प्रतिशतले घटेको छ ।
‘अहिले बजारमा त्रास देखिएको छ । अवस्था अझ राम्रो हुँदै जानु भन्दा पहिले खराब हुँदै जान्छ ।’ एमआईटीको स्लोन स्कूल अफ म्यानेजमेन्टका फाइनान्सका प्रोफेसर एन्ड्र्यू लोले भने ।
तेल उत्पादन विवाद
तेलको मूल्यमा आएको नाटकीय गिरावट साउदी अरेबिया र रुसबीचको तेल निष्काशनको झट्का हो ।
साउदी अरेबियाले यो मूल्य घटाउने र अधिक तेल पम्प, मूल्य युद्धको डर पैदा गर्ने भन्यो । कोरोना भाइरसको प्रकोपले गर्दा कम मागको सामना गर्न आपूर्ति कम गर्ने रसियाको प्रस्ताव अरु आपूर्तिकर्ताहरुले अस्वीकार गरेपछि यस्तो भएको हो ।
साउदी अरेबियाले तेल बजारमा आफ्नो स्थितिको सुरक्षाका लागि आफ्नो मांसपेशिहरु ताजा गरिरहेको विश्लेषकहरुले जनाएका छन् ।
सोमबार, अन्तराष्ट्रिय तेल बेन्चमार्क ब्रेंटको मूल्य सन् १९९१ मा खाडी युद्धपछि पहिलो पटक २० प्रतिशतले घटेर व्यापारमा झण्डै तेस्रो गिरावट आएको छ ।
यस वर्ष तेलको मूल्य द्रुत गिरावट आएको थियो किनभने कोरोना भाइरस अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा फैलिन थालेको थियो, ईन्धनको माग घट्ने अपेक्षा गरिएको थियो ।
अमेरिका र बेलायतमा तेल कम्पनीहरूले बजारमा गिरावट ल्याए जसमा शेल, बीपी र चेभरनको सेयर १५ प्रतिशत वा सो भन्दा बढी छ ।
फ्याकफुर्ट र पेरिसमा बैंकहरू सबैभन्दा कठोर हिट भए, जबकि रूसी रूबल २०१६ पछि सबैभन्दा कमजोर तह अर्थात ८ प्रतिशतमा गिरेका छन् ।
यसभन्दा पहिले एसियाली बजारमा पनि तीव्र गिरावट आएको थियो । जापानको निक्की २२६ सूचकांक ५ प्रतिशतले गिरावट आएको थियो । अष्ट्रेलियको एएसएक्स २०० गत २००८ देखि दैनिक ७.३ प्रतिशतले घटेको छ ।
त्यस्तै, चीनको बेन्चमार्क शंघाई कम्पोजिट ३ प्रतिशतले र हङ्कङ्को ह्याङ सेङ्ग सूचक ४.२ प्रतिशतले घटेको छ ।
मंगलबार सुनको मूल्यमा १ प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट आएको छ । स्पट सुन १ प्रतिशतले घटेर प्रति औंस १६६२.५६ डलर र अमेरिकी सुन ०.७ प्रतिशतले घटेर प्रति औंस १६६३ डलरमा झरेको छ ।
