काठमाडौं । उपप्रधान तथा अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेल बुधबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) कार्यालयमा पुगेका छन् । सेयर बजार निरन्तर ओरालो लागेपछि अर्थमन्त्री पौडेल नेप्सेको कार्यालयमा पुगेका हुन् । नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेको गठबन्धन सरकार बनेसँगै सेयर बजार निरन्तर उकालो लाग्दै २ हजार बिन्दुबाट ३ हजार पुगेको थियो । कांग्रेस र नेकपा एमालेको गठबन्धन सरकारप्रति लगानीकर्ता पनि उत्साहित भएका थिए । सरकार गठनपछि नेप्से परिसूचक ३ हजार बिन्दुमा पुगेको थियो भने ३० अर्ब रुपैयाँ बराबरको कारोबा भएको थियो । तर, भदौदेखि निरन्तर अ‍ोरालो लाग्दै ३ हजार बिन्दुबाट पुरानै बिन्दुमा पुग्न थालेपछि मन्त्री पौडेलले चासो दिँदै नेप्सेको कार्यालयमा पुगेका हन् । उनी राजश्व सचिव दिनेश घिमिरे र नेपाल धितोपत्र बोर्डका कार्यवाहक अध्यक्ष महेश बरालसहित पुगेका थिए । किन ३ हजार बिन्दु्बाट २५ सयको बिन्दुमा झरेको भनेर अर्थमन्त्री पौडेलले नेप्सेका कर्मचारीलाई प्रश्न गरेका थिए । यसको उचित जवाफ नपाएसम्म प्रश्न गरिरहने उनले बताए । नेप्से परिसूचकसँगै कारोबरा रकममा पनि गिरावट आएपछि उनले जिज्ञासा राखेका थिए । ३० अर्बको कारोबार भएको नेप्सेमा २५ अर्ब रकम कहाँ गयो भनेरसमेत प्रश्न गरेका थिए । साउन महिनामा सर्वाधिक कारोबार भएकोमा भदौ लागेपछि निरन्तर गिरावट भइरहेको छ ।

काठमाडौं । आज बिहान अधिकांश धितोपत्र दलाल (ब्रोकर) कम्पनीको अनलाइन कारोबार प्रणालीमा समस्या देखिएको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)को अनलाइन कारोबार प्रणाली (नेप्से अनलाइन ट्रेडिङ सिस्टम-नट्स) मा पहुँच पुर्‍याउनका लागि ब्रोकरहरूले प्रयोग गर्ने ‘डाइरेक्ट नट्स एक्सेस’ (डिएनए) लगइन हुन नसक्दा समस्या देखिएको हो । यद्यपि, के–कस्तो प्राविधिक कारणले डिएनएमा लगइन हुन सकेन र ब्रोकरहरुको कारोबार व्यवस्थापन प्रणाली (टिएमएस) मा समस्या देखियो भन्ने अझै खुलेको छैन । साइबर सुरक्षा र पुँजीबजारको संवेदनशीलताका हिसाबले निकै गम्भीर यो घटनालाई डिएनएसम्बन्धी प्राविधिक सेवा उपलब्ध गराइरहेको कम्पनी र त्यस्तो सेवा लिइरहेका ब्रोकर कम्पनीहरुले सामान्य प्राविधिक समस्याका बताइरहेका छन् भने नियामक नेपाल धितोपत्र बोर्डले यस विषयमा अनविज्ञता जनाएको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्जका सूचना अधिकारी मुराहरि पराजुलीले केही धितोपत्र दलालहरूको प्रणालीमा समस्या देखिएपछि कारोबार प्रभावित भएको पुष्टि गरे । ‘बिहान डिएनए लगइन नहुँदा समस्या देखिएको भन्ने जानकारी नेप्सेमा आएको छ । त्यसको केही समयपछि समस्या समाधान भएको र कारोबार पुनः सञ्चालन भएको जानकारी पाएका छौं । यस विषयमा थप जानकारी लिइरहेका छौं,’ पराजुलीले भने। ब्रोकरहरुको कारोबार व्यवस्थापन प्रणाली (टिएमएस) मा समस्या देखिँदा आज बिहान करिब २५ मिनेट कारोबार प्रभावित भएको कालिका सेक्युरिटिजका अध्यक्ष नरेन्द्रराज सिजापतिले जानकारी दिए । के-कस्तो प्राविधिक समस्याका कारण टिएमएसमा अवरोध भएको हो भन्ने कुरा ब्रोकर कम्पनीहरूलाई डिएनए सुविधा उपलब्ध गराइरहेको कम्पनी वाइकोलाई जानकारी हुने उनको भनाइ छ । ब्रोकर कम्पनीलाई डिएनए सुविधा उपलब्ध गराइरहेको वाइकोका प्रबन्धक अमृत आचार्यले आन्तरिक प्रणाली (नेटवर्क) मा समस्या देखिएका कारण केहीबेर डिएनए लगइन हुन नसकेको बताए । ‘बिहान नेटवर्कमा केही समस्या देखिएको थियो, जसकारण कनेक्सनमा समस्या देखिएको हो । अहिले समस्या समाधान भइसकेको छ,’ उनले भने । अधिकांश ब्रोकर कम्पनीले वाइकोमार्फत सेवा लिइरहेकामा त्यस्तो सेवा लिइरहेका ६० प्रतिशत ब्रोकरहरूको टिएमएस प्रभावित भएको आचार्यको भनाइ छ । आजको घटनालाई साइबर सुरक्षाका दृष्टिले गम्भीर नभई सामान्य प्राविधिक समस्याका रूपमा बुझ्न आचार्यले आग्रह गरे । धितोपत्र कारोबार सञ्चालन नियमावली, २०७९ को व्यवस्था हेर्दा आजको घटनामा धितोपत्र दलाल व्यवसायीहरुको लापरबाही मात्र नभइ नियामकको पनि गम्भीर त्रुटी देखिएको जानकार बताउँछन् । नियमावलीको व्यवस्थाअनुसार धितोपत्र कारोबार सदस्यहरूले त्यस्तो कारोबार सञ्चालन गर्न नेप्सेको प्रणालीसँग आवद्ध हुनेगरी आफै कारोबार व्यवस्थापन प्रणालीको स्थापना गर्नुपर्ने उल्लेख छ । तर धितोपत्र कम्पनीहरूले भने तेस्रो पक्षको कम्पनीका रूपमा वाइकोमार्फत सेवा लिइरहेका छन् । त्यस्तै, नेटवर्कसम्बन्धी घटना, गडबडी र आक्रमण पहिचानका लागि सुरक्षा अनुगमन प्रणाली स्थापना गर्नुपर्ने, साइबर आक्रमणसम्बन्धी घटना र समस्याको निराकरणका लागि तत्काल सम्बोधन गर्ने व्यवस्था तथा सुरक्षाका लागि अनुगमन गर्नुपर्ने, बिजनेस रिकभरी म्यानेजमेन्ट प्रणाली स्थापना गर्ने, कारोबार व्यवस्थापन प्रणाली सञ्चालनका लागि आवश्यक पर्ने सर्भर भण्डारण (स्टोरेज) क्षमता, सुरक्षा व्यवस्थापन (फायरवाल), नेटवर्क र सैन स्वीच तथा अन्य पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्नेलगायत नियमावलीका व्यवस्था कार्यान्वयन भए नभएकोबारे नियामकले अनुगमन र कारबाही गर्न सकेको छैन । नियामक नेपाल धितोपत्र बोर्डका प्रवक्ता डा नवराज अधिकारीले आजको घटनाबारे बोर्डमा कुनैपनि जानकारी नआएको बताउनुभयो । नेप्सेले धितोपत्र दलालहरुलाई आफै डाटा सेन्टर राख्न, प्रावधिक जनशक्ति राख्न भनेपनि धितोपत्र दलालहरुले तेस्रो पक्षबाट यो सुविधा लिँदै आएका छन् ।

बायाँबाट क्रमश: शाेभा दाहाल, दुर्गा पाेख्रेल र राधा पाेख्रेल । काठमाडौं । पछिल्लो समय तीज पर्व खर्चिलो हुँदै गएकाे छ । तीजको नाममा केही वर्षयता महिना-दिन अघिबाटै दर खाने, भिआईपी होटलहरूमा गएर कार्यक्रमहरू गर्ने हुँदा लाखौं रकम सकाउने गरेको उदाहरण नयाँ होइन । यस्तो  अवस्थामा उक्त खर्चलाई घटाएर भविष्यको लागि सहयोग हुने ठाउँमा लगानी गर्न उचित हुने महिला सेयर लगानीकर्ताहरू बताउँछन् । सेयर लगानीकर्ता राधा पोख्रेल आफू तीजलाई भड्किलो तरिकारे मनाउने कुराको विरोधी रहेको बताउँछिन् । ‘हिजोआज तीज महिना दिन अघिबाटै मनाउने गरिन्छ। मलाई पनि होटलमा दर खाने भन्दै बोलाउँछन् तर म सकेसम्म यस्ता किसिमका कार्यक्रममा जान अस्वीकार गर्ने गरेकी छु,’ उनी भन्छिन्, ‘तीज भनेको त हाम्रो संस्कृति हो नि, यसलाई त सभ्य तरिकाले र परम्परागत तरिकाले मनाइनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ ।’ कुनै समय १८ सय बिन्दुमा झरेको सेयर बजार हाल २७ सय बिन्दुमा रहेको छ । सत्ता परिवर्तनसँगै केही समय सकारात्मक बाटोमा रहेको सेयर बजार हाल करेक्सनको बाटोमा रहेको लगानीकर्ताहरूले बताउँदै आएका छन् । अहिलेको घटेको बजार करेक्सन मात्रै रहेको र केही समयमा नै नेप्से उच्च बिन्दुमा पुग्दै नयाँ रेकर्ड कायम गर्नेमा लगानीकर्ताहरू विश्वस्त रहेको बुझिन्छ । लगानीकर्ता पोख्रेल अहिलेको समय भनेको तीजमा खर्च गर्ने रकम सेयरमा लगानी गर्ने समय रहेको बताउँछिन् । ‘तीजमा अहिले जुन किसिमको फजुल खर्च गरिन्छ, त्यसको सट्टा त्यो रकम सेयरमा लगानी गर्यो भने त भविष्यको लागि बचत पनि हुन्छ नि,’ उनी भन्छिन्, ‘अहिलेको थोरै लगानीले पनि हाम्रो भविष्यका लागि ठुलो सहयोग पुग्छ, त्यसैले अहिलेको समयमा अन्य फजुल खर्च घटाएर सेयरमा लगानी गर्नु उचित मान्छु म ।’ त्यस्तै, लगानीकर्ता शोभा दाहाल पनि तीजमा फजुल खर्च नगर्न र उक्त खर्च बरु सेयरमा लगानी गर्न सुझाव दिन्छिन् । ‘अहिलेको समय भनेको फजुल खर्च गरेर तीज मनाउने समय होइन, बरु त्यो पैसा  सेयरमा लगानी गर्यो भने त्यसले भविष्यमा राम्रो प्रतिफल दिन्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘हामी महिलाहरू सधैं बचत गर्ने कुरामा अघि सर्नुपर्छ, त्यसले हामीलाई भविष्यलाई सघाउँछ ।’ सेयरमा लगानी गर्नु भनेको भविष्यको लागि बचतसमेत रहेको बताउँदै लगानीकर्ता दाहालले तीजलाई परम्परागत तरिकाले र कम खर्चमा मनाउन जाेड दिइन् । ‘तीजमा धेरै फजुल खर्च गर्न र भड्किलो तरिकाले मनाउन राम्रो लाग्दैन,’ उनी भन्छिन्, ‘हामीले हाम्रो परम्परालाई पनि जोगाउँदै संस्कृति मनाउनुपर्छ र यही कुरा सबैलाई बुझाउनु पनि पर्छ ।’ सेयरमा जमेका महिला लगानीकर्ताहरू प्राय: सबैजसो तीजमा फजुल खर्च घटाएर उक्त पैसा सेयरमा लगानी गर्ने गरेको बताउँछन् । सेयर लगानीकर्ता दुर्गा पोख्रेल पनि तीज सभ्य र कम खर्चमा नै मनाउन उचित रहेको धारणा राख्छिन् । ‘मलाई तीज सामान्य तरिकाले, खास गरेर सभ्य र परम्परागत तरिकाले मनाउन राम्रो लाग्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘म एक सेयर लगानीकर्ता समेत हुँ, त्यो हिसाबले हेर्दा पनि मैले फजुल खर्च गर्न हुँदैन भन्ने कुराको राम्रो ज्ञान मसँग छ । फजुल खर्च गर्ने पैसा मैले सेयरमा लगानी गरे भने मेरो छोराछारीको भविष्य पनि राम्रो हुन्छ, यो कुरा मैलै सधैं ध्यानमा राख्छु ।’ अहिलेको बचत भनेको भविष्यको सहयोग भएको लगानीकर्ता दुर्गा बताउँछिन् । ‘महिलाहरू सधैं आर्थिक रूपमा सवल हुनुपर्छ भन्ने मैले ठान्छु, त्यसको लागि कुनै न कुनै काम वा केहीमा लगानी महिलाले गर्नेपर्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘सेयर बजारमा लगानी गर्ने कुरा भनेको एकदमै सजिलो छ । हामी महिलाहरूको लागि त झन् यो धेरै सजह हो किनकि यसको लागि कुनै समय छुट्याउनु पनि पर्दैन र यसमा लगानी गर्दा गर्दै अन्य काम पनि गर्न सकिने भयो। त्यसैले तीज मात्रै होइन, हरेक कुरामा हुने फजुल खर्च घटाएर सेयरमा लागनी गर्न नै सुझाव दिन्छु म ।’ तीजजस्तै अन्य चार्डपर्वहरू पनि छन् जुन हिजोआज थप भड्किलो हुँदै गइरहेका छन् ।  फजुल खर्चसमेत कम गर्न आवश्यक रहेको तीनै जना महिला सेयरकर्ता बताउँछन् । तीनैजनाले सन्तानकाे भविष्यबारे साेंच्दै सेयर बजारमा लगानी गरेका छन् ।  फजुल खर्चलाई घटाएर सेयरमा लगानी गर्नु राम्रो हुने धारणा उनीहरूकाे छ ।

काठमाडौं । अघिल्ला केही दिन ओरालो लागेको सेयर बजारमा सोमबार भने १२७ अंकको वृद्धि भएको छ । उक्त अंकको वृद्धिपछि नेप्से २८२३ अंकमा अडिएको छ । नेप्सेसँगै कारोबार रकम पनि बढेको छ । यस दिन १३ अर्ब १० करोडको कारोबार भएको छ । अघिल्लो दिन १० अर्ब ५१ करोडको कारोबार भएको थियो । यस दिन २३९ कम्पनीको मूल्य बढ्दा ५ को घटेकाे छ । सोमबार सबै क्षेत्रका सूचक बढेका छन् । सबैभन्दा धेरै फाइनान्स समूहको बढेको छ । बैंकिङ ४.७३, विकास बैंक ४.९९, फाइनान्स ७.९४, होटल तथा पर्यटन ४.९२, हाइड्रोपावर ५.३६, लगानी ५.४५, जीवन बीमा ४.६९, निर्जीवन बीमा ४.८१, उत्पादन ३.३३, माइक्रोफाइनान्स ३.३३,  अन्य ४.१४ तथा व्यापार समूह २.८५ प्रतिशत बढे । यस्तै,  यस दिन करिब एक दर्जन कम्पनीको मूल्य १० प्रतिशत बढेको छ । नेसनल हाइड्रोपावर, बेस्ट फाइनान्स, समृद्धि फाइनान्स, प्रोग्रेसिभ फाइनान्स, एनएलजी इन्स्योरेन्स, रिलायन्स फाइनान्स, सुपरमाइ हाइड्रोपावर, दोल्ती पावर, मल्टिपर्पस फाइनान्स, कालिन्चोक दर्शन तथा मोदी इनर्जीको मूल्य १० प्रतिशत बढ्यो ।

काठमाडौं । भारतको अर्थतन्त्र र सेयर बजारको उकालो यात्रा जारी छ । भारतीय रिजर्व बैंक (आरबीआई) दिएको जानकारी अनुसार सेन्सेक्सले भर्खरै ८२ हजार नाघेपछि भदौ २३ गते समापन भएको साता भारतको विदेशी मुद्रा सञ्चिति ७ अर्ब २ करोड डलरले बढेर ६८१ अर्ब ६८ करोड डलरको नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ । अघिल्लो साता विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४ अर्ब ५४ करोड डलरले बढेर ६ सय ७४ अर्ब ६६ करोड डलर पुगेको थियो । यसअघि अगस्ट २ मा मुद्रा सञ्चिति हालसम्मकै उच्च ६ सय ७४ अर्ब ९१ अर्ब डलर पुगेको थियो । रिजर्भ बैंकले जारी गरेको तथ्यांकअनुसार भदौ २३ गतेको सातामा मुद्रा सञ्चितिको महत्वपूर्ण हिस्सा मानिने विदेशी मुद्रा सम्पत्ति ५ अर्ब ९८ करोडले बढेर ५९७ अर्ब ५५ करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ । डलरलाई उल्लेख गरिएको विदेशी मुद्रा सम्पत्तिहरूले विदेशी मुद्रा भण्डारमा राखिएको यूरो, पाउन्ड र येन जस्ता गैर–अमेरिकी मुद्राहरूमा चालको प्रभाव समावेश गर्दछ । समीक्षा अवधिमा सुनको सञ्चिति मूल्य ८९ करोड ३० लाख डलरले बढेर ६० अर्ब ९९ करोड डलर पुगेको छ । विशेष आरहण अधिकार (एसडीआर) ११.८ करोड डलरले बढेर बढेर १८.४५ अर्ब डलर पुगेको छ । समीक्षा अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) मा रहेको देशको सञ्चिति ३ करोड डलरले बढेर ४ अर्ब ६८ करोड डलर पुगेको छ । अर्कोतर्फ छिमेकी राष्ट्र पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति लगातार पाँच सातादेखि बढिरहेको छ । पाकिस्तानमा जारी विदेशी मुद्रा अभावको बीचमा यो खबर पाकिस्तान सरकारका लागि निकै खुसीको कुरा हो । विदेशी मुद्राको अभावका कारण छिमेकी मुलुकबाट अत्यावश्यक वस्तु मात्रै आयात भइरहेको छ । तर, पछिल्ला केही साताको लागि राहतको कुरा के हो भने पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति लगातार पाँच सातादेखि बढिरहेको छ । अगस्ट २३ मा समाप्त भएको सातामा पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति ११२ मिलियन डलरको रेकर्ड वृद्धिका साथ १४७.७६३ अर्ब डलर पुगेको छ । एकै सातामा ११२ अर्ब डलरको वृद्धिको अर्थ पाकिस्तानको अर्थतन्त्र ट्रयाकमा फर्किएको हो भन्ने बुझ्न सकिन्छ । यसअघि अगस्ट १६ मा समाप्त भएको सातामा पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा २२.२ मिलियन डलरको वृद्धि भएको थियो । एजेन्सी

काठमाडौं । अर्थमन्त्री विष्णु प्रसाद पौडेलले मौद्रिक नीतिले बजारमा सकारात्मक प्रभाव पारेपनि सोचेअनुरुप काम हुन नसकेको बताएका छन् । आइतबार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै उनले उनले नेपाल राष्ट्र बैंकले सबैले चाहेअनुसारको मौद्रिक नीति सार्वजनिक गरेपनि त्यसले अपेक्षाकृत बजार चलायमान बनाउन नसकेको बताएका हुन् । उनले मौद्रिक नीतिमा यस्तो स्वागत बिरलै हुने गरेको पनि धारणा राखे । ‘सबैले चाहेको जस्तो मौद्रिक नीति आयो, यसले बजारमा एक किसिमको सकारात्मक प्रभाव पनि पारेको छ । तर, हामीले अझैं धेरै गर्न बाँकी छ, अझैं पनि बैंकले कर्जा लगानी गर्न सकेका छैनन्, अहिलेका हाम्रा नीति प्रयाप्त भएनन् कि भन्ने हाम्रो बुझाइ छ, वर्तमान शिथिलता चिर्न सरकारले कदम चाल्नुपर्ने देखिएको छ,’ उनले भने । उनले नाडा जारी नाडा अटो शो र सेयर बजारको चहल पहलले बजार थप चलायमान भइरहेको धारणा राखे । यस्तै, कार्यक्रममा नेपाल राष्ट्र बैंकका बैंकका गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले अहिले ब्याजदर घटिरहेकोले यसले आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग नै गर्ने धारणा राखे । उनले पछिल्लो समय अर्थतन्त्र विस्तारै लयमा फर्किन थालेको पनि धारणा राखे । यस्तै, नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन (बाफिया) जस्ताको त्यस्तै पारित हुन नहुने बताए । यसले उद्योगी व्यवसायीलाई लगानीका लागि निरुत्साहन गर्ने उनको भनाइ छ ।

काठमाडौं । दिनभरिको उतारचढाव पछि पुँजी बजार सामान्य अंकले बढेको छ । बुधबार नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) परिसूचक ३.८० अंक बढेर २ हजार ७८६.४० अंकमा बन्द भएको छ । यसअघि हिजो नेप्से परिसूचक ११२ अंक घटेको थियो । साथै आज ३२६ कम्पनीको ३ करोड ५० लाख ७ हजार ३९ कित्ता सेयर १ लाख ६८ हजार १७५ पटक खरिदबिक्री हुँदा १३ अर्ब ७२ करोड ७३ लाख ६८ हजार ३९३ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ । नेप्सेका अनुसार बुधबार सेयर बजार पुँजीकरण ४४ खर्ब २५ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यसअघि हिजो ४४ खर्ब १९ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ बराबरको बजार पुँजीकरण थियो । हिजोको तुलनामा बजार पुँजीकरण ६० अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ सेयर बजार पुँजीकरण बढेको हो । सूचीकृत कम्पनीका सेयरको बजार मूल्यको कुल जोडलाई बजार पुँजीकरणका रूपमा लिइन्छ । बुधबार बैंकिङ समूह ०.९२ प्रतिशत, होटल तथा पर्यटन समूह ०.०९ प्रतिशत, जलविद्युत समूह ०.४९ प्रतिशत, लगानी समूह १.०१ प्रतिशत, म्यानुफ्याक्चरिङ एण्ड प्रोसेसिङ समूह ०.०३ प्रतिशत, म्युचुअल फण्ड समूह ०.९३ प्रतिशत र अन्य समूह ०.०९ प्रतिशत बढेको छ । तर, विकास बैंक समूह ०.८० प्रतिशत, फाइनान्स समूह १.६९ प्रतिशत, जीवन बीमा समूह ०.४४ प्रतिशत, लघुवित्त समूह १.०८ प्रतिशत, निर्जीवन बीमा समूह ०.९७ प्रतिशत र व्यापार समूह १.४३ प्रतिशत घटेको छ । आज विभिन्न तीन कम्पनीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ । लिवर्टी इनर्जी कम्पनी, हिमालयन हाइड्रोपावर र मिड सोलु हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य १० प्रतिशत बढेको छ । साथै चन्द्रागिरी हिल्सको सर्वाधिक कारोबार भएको छ । यस कम्पनीको ४३ करोड ७ लाख ८६ हजार ९४९ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको देखिन्छ । यस्तै नेपाल फाइनान्सको ४१ करोड ५९ लाख १८ हजार रुपैयाँ, हिमालयन रिइन्स्योरेन्सको ३८ करोड १० लाख ५७ हजार रुपैयाँ, अपि पावर कम्पनीको ३३ करोड ९७ लाख ४४ हजार रुपैयाँ र अरुण भ्याली हाइड्रोपावरको ३२ करोड २० लाख ५८ हजार रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ ।

सेयर बजार लगानीकर्ताहरुले सार्वजनिक रुपमा कारोबार भएका कम्पनीहरुको सेयर खरिद बिक्रि गर्न सक्ने थलो हो । त्यस्तो सेयर बजारलाई आज संसारभर नै अर्थतन्त्रको एैनाको रुपमा हेरिन्छ । कुनै देशको सेयर बजार परिसुचक उच्च छ । कारोबार उच्च छ । सेयर बजारले लगानीकर्ताहरुको मनोबल बढाइरहेको छ भने त्यस देशको अर्थतन्त्र पनि सवल, गतिशिल एवं तथ्याकीय हिसावले पनि सही ठाउँमा छ भनेर हेरिन्छ । यदी सेयर बजारको नुर गिरेको छ, कारोबार उत्साहप्रद छैन । इन्डेक्सहरु घटिरहेका छन् भने त्यस देशको अर्थतन्त्र पनि ओरालो लागेको, मन्दीले घेरेको बुझाउँछ । त्यसकारण सेयर बजार र अर्थतन्त्रको सम्बन्ध अधिक छ । अझ सेयर बढ्छ कि बढ्दैन, सेयर बजारको विधमान उत्साह कायम रहन्छ कि रहँदैन ? भनेर आम जिज्ञाशा हुन्छ । त्यसको उत्तर सरकारको हातमा छ । अर्थतन्त्रको विधमान अवस्था र भविष्यको पुर्वाभाषमा भर पर्छ । कुनै सरकारले विकास निर्माणलाई तेजस्वी बनाउन सक्छ भन्ने आम पब्लिकमा आशा भयो भनेपनि सेयर बजारमा उत्साह देखिन्छ । तर सरकारप्रति, उसका नीति प्रति र प्राथमिकता प्रति जनतालाई अथवा लगानीकर्तालाई भरोषा भएन भनेपनि सेयर बजार नकारात्मक दिशा समात्छ । अर्थतन्त्र र सेयर बजार सेयर बजार अर्थतन्त्रको मुख्य पिल्लर भएकैले पनि यसले व्यवसायको समन्नुनती, औधोगिक विकास मात्र होइन पुरै अर्थतन्त्रको स्वास्थ्यमा महत्वपुर्ण प्रभाव पार्दछ । संसारभरकै अर्थतन्त्रमा सेयर बजारले पार्ने प्रभाव करिव उस्तै र उही हो । त्यसकारण सेयर बजारको बारेमा नेताहरुले, त्यसमा पनि जनतामा प्रभाव रहेका नेताहरुले (वर्गिय समाजमा सबै नेताहरुको आफना–आफना प्रभाव हुन्छन्नै ) वेला कुवेला सेयर बजार प्रति नकारात्मक धारणा राख्नु सर्वदा गलत हो । त्यसकारण पनि जनताको अथाह लगानी रहेको सेयर बजार प्रति बोल्दा कुनैपनि देशका गर्भनर, सरकारका आर्थिक सल्लाकार, बजारसँग सम्बन्धीत संस्थाका अधिकारीहरुले संवेदनशीलता माथी आघात पुर्याउँदैनन् । फेरी सेयर बजार यस्तो पेल्टफर्म हो, जहाँ कम्पनीहरुले पुँजी उठाउँछन् र लगानीकर्ताहरुले आफनो सम्पत्ति बढाउँछन् । यी दुबै गतिविधिले सेयर बजारलाई पनि र समग्र अर्थतन्त्रलाई पनि सहयोग पुग्दछ । पछिल्लो समय त धेरैजसो ठुला व्यवसायिक संग संगठन, उत्पादनमुक कम्पनीहरु समेत नेपाल स्टक एक्चेन्ज – नेप्से) मा क्रमश सुचिकृत हुन थालेपछि सेयर बजारमा हुने ब्यापारले आम पब्लिकलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष असर गर्न थालेको छ । हरेक उत्पादन, रोजगारी र हामीले बनाउने योजनाहरुमा पनि त्यसले असर गर्दछ । त्यसकारण शेयर बजार र अर्थतन्त्र एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दुबैलाई अलग्गै राखेर हेर्न नसकिने अवस्था छ । त्यसकारण शासकहरुले शेयर बजारलाई ‘इग्नोर’ गरेर अघाडी बढ्न सक्दैनन् । त्यसकारण पनि सेयर बजारको ट्रेन्ड बुझन समग्र अर्थतन्त्रको हालत केलाउन जरुरी छ । बाठा र व्यवसायिक लगानीकर्ताहरुले शेयर बजार मुल्यहरु र प्रक्षेपण बुझन आर्थिक डाटाहरु स्क्यान गर्छन् । तर हामीकहाँ शेयर बजारको विश्लेषण केही प्राविधिक शब्दावलीहरु रचेर, कम्पनीहरुका आशिंक नाफा घाटा केलाएर, गोयबल्स हल्लाहरु चलाएर, लगानीकर्ताहरुलाई अल्मल्याएर गरिन्छ । तर, कुरा यत्ति हो कि, शेयर बजारको दिगो बढोत्तरीको लागि सरकारले ल्याउने केही आशाप्रद नीतिले मात्र होइन् अर्थतन्त्र नै सवल र निरन्तर अगााडी बढेको हुनुपर्छ । त्यसले मात्र सेयर बजारको उत्साह कायम गराइ राख्नेछ । अन्यथा त्यो दिगो हुन सक्दैन । जसरी सेयर बजारमा लगानी गर्नेहरुले देशको आर्थिक अवस्थाको मुल्याकन गर्छन् त्यसरी नै देशको अर्थव्यवस्थाको प्रक्षेपण गर्न शेयर बजार सुचकाकंहरुको ट्रर्याक राख्ने गरिन्छ । यद्यपी सेयर बजारमा विभिन्न अरु कारकतत्वहरुको प्रभाव रहन्छ । जसले राष्ट्रको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष रुपमा असर गर्दैन । उदाहरणका लागि प्राकृतिक प्रकोप, ब्याजदर देखि करको दरसम्म सबै कुराले शेयरको मुल्यमा असर गर्छ । तर अर्थतन्त्रमा त्यसको तात्विक असर भने हुदैन । अर्को शेयर खरिद वा लाभासंमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने कानुनमा कुनै परिवर्तन भएमा त्यसले प्रत्यक्ष रुपमा सेयरको मुल्यमा असर गर्छ । खासगरी सेयर बजारले कुनैपनि घटना वा परिवर्तनमा तिव्र प्रतिकृया दिन्छ । तर कुल ग्राहस्थ उत्पादनमा भने त्यस्ता परिवर्तनले असर गर्दैन । यसरी समग्रमा अर्थतन्त्र र सेयर बजार एक अर्कामा मिलाएर चल्छन् । तर सधै भने होइन् । सेयर बजार र आर्थिक कार्यसम्पादन सधैँ मिल्दैन । अर्थात बलियो सेयर बजारको प्रर्दशनले सधैँ बढ्दो अर्थतन्त्रलाई पनि इगित गर्दैन । तर धेरैजसो अवस्थामा देशको आर्थिक सुदृढीकरण र गतिशिलताले शेयर बजारलाई साथ दिन्छ । नेपालमा सेयर बजार नेपालमा केही वर्षयता आर्थिक क्षेत्रमा आएको शिथिलता, बढ्दो बेरोजगारी, युवा पलायन, उपभोक्ता मागमा आएको कमी लगायत अरु विभिन्न कारणले शेयर बजार निरन्तर गिरेको हो । कोभिड १९ र रुस युक्रेन युद्धको नकारात्मक प्रभाव नेपाली अर्थतन्त्रमा पनि परेको हो । तर पछिल्लो एक बर्षयता नेपालको अर्थतन्त्रको बाह्य परिसुचक निरन्तर सुधारिएको देखिन्छ । रेमिट्यान्स गत आर्थिक वर्षमा १४ प्रतिशतले बढेर १४ खर्ब पार गरेको अवस्था छ । विदेशी विनिमय सञ्चिति २० खर्ब अर्थात १३ महिनाको आयात धान्न पुग्ने राष्ट्र बंैकको भनाइ छ । आयात र निर्यात दुबै घटेपनि शोधानान्तर घाटाको अवस्था सुधारिएर नाफामा पुगेको छ । बैंकहरुमा न्युन तरलताको अवस्था सुधारिएर प्रर्याप्त तरलताको अवस्था छ । मुद्रास्फीति सन्तुलित हुँदै गएको छ । र, केपि ओली नेतृत्वको नयाँ सरकार आएपछि शेयर बजारले पनि लय समात्न थालेको देखिन्छ । अर्थात अब चाँही केही हुन्छ भन्ने जस्तो लगानीकर्ताको मनोबल बढ्न थालेको छ । शेयर बजारमा सुचिकृत कम्पनीहरुको अघिल्लो आर्थिक बर्ष भन्दा गत वर्षको वित्तीय विवरणहरु निकै सुधारिएर आएको अवस्था छ । यत्ति हो, नयाँ सरकारले पुजीँगत खर्च बढाउनु पर्ने, राजस्व आय बढाउनु पर्ने, आर्थिक गतिशिलतालाई बढाउनु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ । त्यसको लागि सरकारकै स्वायत्त निकाय राष्ट्र बैंकले आर्थिक गतिविधि बढाउन खुकुलो गरी मौद्रिक नीति ल्याइसकेको छ । जसले घरजग्गा तथा अन्य साना तथा मझौला उद्यम व्यवसायका लागि भुमिका खेल्ने आशा गर्न सकिन्छ । फलस्वरुप अर्थतन्त्रमा सुधार आउनेछ् । जसको सकारात्मक प्रभाव शेयर बजारमा पर्नेछ । यसरी शेयर बजार र समग्र देशको अर्थतन्त्रबीच गहिरो एवं अन्योन्याश्रित सम्बन्ध छ । फलस्वरुप अर्थतन्त्र उकालो लाग्दा वा लाग्ने अवस्था सिर्जना हुदा निश्चित रुपमा शेयर बजार बढ्छ । आरालो लाग्ने अवस्था देखिए शेयर बजार घट्छ । (रिसव गौतम आर्थिक लेखक तथा विश्लेषक हुन् )

काठमाडौं । भारतका सबैभन्दा धनी व्यक्ति मुकेश अम्बानीका भाइ अनिल अम्बानीमाथि भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (सेबी) ले ५ वर्षको प्रतिबन्ध लगाएको छ । साथै, उनलाई २५ करोड रुपैयाँ जरिवाना पनि लगाइएको छ । सेबीको यो कारबाहीले अनिल अम्बानी र उनका कम्पनीका लागि संकट बढाउने देखिन्छ । योसँगै अनिल धिरुभाई अम्बानी समूह (एडीएजी) को चम्किलो तारा रहेको रिलायन्स क्यापिटल फेरि एकपटक चर्चामा आएको छ । सेबीका अनुसार अनिल अम्बानीले रिलायन्स होम फाइनान्सको प्रबन्धक पदमा खटिएका व्यक्तिहरूको सहयोग लिएर ठगी गरेका थिए । यी व्यक्तिहरूले मिलेर रिलायन्स होम फाइनान्सको पैसा अन्य कम्पनीमा पठाएका थिए । रिलायन्स होम फाइनान्सलाई पनि ६ महिनाका लागि धितोपत्र बजारमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ । साथै, कम्पनीलाई ६ लाख रुपैयाँ जरिवाना समेत गरिएको छ । सेबीले अमित बापना, रवीन्द्र सुधाल्कर र पिंकेश आर शाहलगायतका धेरै कम्पनीहरूमाथि कारबाही पनि गरेको छ । यो कारबाहीबीच रिलायन्स क्यापिटलको चर्चा सुरु भएको छ । सन् २०२२ मा अनिल अम्बानीले रिलायन्स इंडस्ट्रीजको विभाजनपछि वित्तीय सेवा, पावर र टेलिकम व्यवसाय पाए । २००७ सम्ममा रिलायन्स क्यापिटलले ७० खर्ब रुपैयाँको मार्केट क्याप हासिल गरेर एचडीएफसीभन्दा ठूलो भएको थियो । यो देशका शीर्ष ३ वित्तीय कम्पनीहरूमा परेको थियो। २००८ मा विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी हुँदाहुँदै कम्पनीले तीव्र गतिमा वृद्धि जारी राखेको थियो । यसपछि अनिल अम्बानी इन्फ्रा, डिफेन्स र मिडिया क्षेत्रमा पनि प्रवेश गरे । त्यसपछि उनी आर्थिक समस्यामा पर्न थाले । रिलायन्स कम्युनिकेसन्सले सीडीएमएबाट जीएसएम प्रविधिमा स्विच गर्न ठूलो समस्याको सामना गर्यो । २०१८ मा रेटिङ एजेन्सीहरूले रिलायन्स क्यापिटलको समस्याहरूका बारेमा चेतावनी दिए । त्यसपछि आईएलएन्डएफएस र डीएचएफएलको डुब्ने स्थिति थप गम्भीर बन्यो । त्यसको ठिक एक वर्षपछि २०१९ मा अनिल अम्बानीले बेलायती अदालतको अगाडि आफूलाई बिजनेसमा टाट पल्टिएको घोषित गर्ने प्रक्रिया सुरु गरे । २०२१ मा रिलायन्स क्यापिटलको सहायक कम्पनी रिलायन्स होम फाइनान्स र रिलायन्स कमर्सियल फाइनान्सको पतन भयो । नोभेम्बर २०२१ मा भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबीआई) ले जिम्मेवारी लियो र रिलायन्स क्यापिटलको बोर्ड विघटन गर्‍यो । र, टाट पल्टिएको घाेषणा गर्ने प्रक्रिया सुरु गर्यो । यससँगै वित्तीय क्षेत्रको चम्किलो तारा बनेको यो कम्पनी डुबेको छ । एजेन्सी

काठमाडौं । बुधबार सेयर बजार परिसूचक नेप्से २.११ अंकले बढेर २९६८.४४ अंकमा अडिएको छ। दिनभर राताम्मे बनेको बजार अन्तिम समयमा भने लगानीकर्ताले सेयर माग बढाउँदा हरियो बनेर बन्द भयो । आइतबार करेक्सन देखिएको सेयर बजारमा सोमबार र मंगलबारको सार्वजनिक बिदापछि बुधबारको बजारमा पनि त्यसको प्रभाव देखिएको हो । बुधबार ३३७ कम्पनीका २ लाख १४ हजार २ सय १९ पटकको कारोबारमा ४ करोड १४ लाख ५४ हजार ६ सय ११ कित्ता सेयर खरिदबिक्री भएको छ । जसमा कारोबार रकम १८ अर्ब ९० करोड ६३ लाख ७३ हजार ७ सय ९२ रुपैयाँ रहेको छ । १०० कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा १४० कम्पनीको सेयर मूल्य घटेको छ भने ४ वटा स्थिर रहेको छ । १३ उपसमूहमध्ये ५ वटा बढ्दा ८ वटा घटेको छ । सर्वाधिक बढ्नेमा फाइनान्स इन्डेक्स रहेको छ । चार कम्पनीका लगानीकर्ताले १० प्रतिशतका दरले कमाएका छन् । यस्तै, यस  दिन सवार्धिक गुमाउनेमा कर्णाली डेभलपमेन्ट बैंकका लगाीकर्ता छन् ।

काठमाडौं । सेयर बजार उचाइमा पुग्दै नयाँ रकेर्ड बनाउँदा सरकारले पनि लाभकरमा रेकर्ड कायम राखेको छ । दैनिक २० देखि ३० अर्बको कारोबार हुन थालेपछि सेयर बजारबाट सरकारलाई प्राप्त हुने पुँजीगत लाभकर उच्च संकलन भएको हो । चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को साउनमै पुँजी बजारका लगानीकर्ताबाट सरकारले ४ अर्ब २३ करोड ७८ लाख रुपैयाँभन्दा बढी पुँजीगत लाभकर संकलन गरेको सिडिएस एण्ड क्लियरिङ्गले जनाएको छ । जबकी गत वर्षभरी सरकारले सोही रकम हाराहारीमा मात्रै पुँजीगत लाभकर उठाएको थियो । गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा सरकारले पुँजी बजारका लगानीकर्ताबाट ५ अर्ब ५० करोड ७७ लाख रुपैयाँ पुँजीगत लाभकर संकलन गरेको थियो । साउनमा नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) परिसूचकसँगै कारोबार रकममा एकपछि अर्काे रेकर्ड कायम हुन थालेपछि पुँजीगत लाभकर पनि बढ्न पुगेको हो । पछिल्लो समय नेप्से परिसूचक ३ हजार बिन्दुमा पुगेको छ भने कारोबार पनि करिब ३० अर्ब रुपैयाँ हाराहारीमा हुने गरेको छ ।

काठमाडौं । पुँजी बजारमा नयाँ रेकर्ड कायम भएको छ । साताको अन्तिम दिन बिहीबार झण्डै ३० अर्ब रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)का अनुसार आज २९ अर्ब ९५ करोड ८५ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ । जुन हालसम्मकै उच्च कारोबार हो । यसअघि सोमबार २७ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो । साथै नेप्से ३० महिनायताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ । बिहीबार नेप्से परिसूचक ४३.०५ अंक बढेर ३०००.८१ को विन्दुमा बन्द भएको हो । बिहीबार १०६ कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा १३६ कम्पनीको सेयर मूल्य घटेको छ भने १ कम्पनीको स्थिर रहेको छ । लगानीकर्ताहरू बैंकिङ समूहमा झुम्मिँदा सो समूह ५.६५ प्रतिशत बढेको नेप्सेले जनाएको छ । सूचीकृत समूहमध्ये फाइनान्स ३.०५, जीवन बीमा ०.३७, उत्पादन तथा प्रशोधन समूह १.७३, लघुवित्त ०.१३ र अन्य समूह २.३० प्रतिशतका दरले घटेको छ भने त्यसबाहेक सबै समूहमा हरियाली छाएको छ । सबैभन्दा धेरै बैंकिङ समूहका लगानीकर्ताले कमाउँदा सबैभन्दा धेरै फाइनान्स समूहका लगानीकर्ताहरूले ३.०५ प्रतिशतका दरले गुमाएका छन् । कारोबार रकमको आधारका हिमालयन रि, सानिमा माइ हाइड्रोपावर, अपि पावर, कुमारी बैंक र निफ्रा क्रमश शीर्ष स्थानमा रहेका छन् । बिहिबार बुटवल पावर, राष्ट्र बिमा कम्पनी र मोदी इनर्जीको मूल्य १० प्रतिशतले बढेको छ । त्यस्तै नेपाल फाइनान्सको मूल्य १० प्रतिशतले घटेको छ ।

काठमाडौं । लगातार दुई दिन कारोबार रकममा नयाँ रेकर्ड रखेको नेप्से परिसूचक मंगलबार ८.१८ अंकले घटेर २९२३.४६ विन्दुमा कायम भएको छ । घटेको सेयर बजारमा लगानीकर्ताहरू फाइनान्स समूहमा झुमिएका छन् । यो समूह १.५७ प्रतिशतले बढेको छ । सूचीकृत कम्पनीमध्ये ५ कम्पनीको सेयर मूल्य बढेको छ भने अन्य समूह घटेको छ । यस दिन सबैभन्दा धेरै होटल तथा पर्यटन समूह २.२५ प्रतिशत घटेको छ । चार कम्पनीको सेयरमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ । सोमबार कारोबारमा नयाँ रेकर्ड बनाएको सेयर कारोबार मंगलबार भने घटेको छ । मंगलबार २१ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर बारोबार भएको छ । सोमबार २७ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो । कारोबार रकममा आधारमा नेपाल फाइनान्स, हिमालयन रि र शिवम् सिमेन्ट शीर्ष स्थानमा रहेको छ । मातृभुमि लघुवित्त, पिपल्स पावर, दोल्ती पावर र गुडविल फाइनान्सको सेयरमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ ।

नासा सेक्युरिटिजमा डिम्याट खाता खोल्ने सेवाग्राही । तस्बिर : सौगात पुडासैनी काठमाडौं । कपनका रवि मिश्र बिहान १० बजे अफिस पुग्छन् । अफिसमा एक घण्टा काम गरेर उनी आफ्नो टीएमएस खाता भएको ब्रोकर कार्यालयमा दौडिहाल्छन् । हातमा ल्यापटप लिएर उनी दिनभर ब्रोकर कार्यालयमै बस्छन् । उनले त्यहीँबाट सेयर किनबेच गर्छन् । पछिल्लो समय रविको दैनिकी यसरी नै बितिरहेको छ । ‘सेयर बजार घटेको बेला यहाँ आउन मन लाग्दैन, कारोबार नै गर्न मन लाग्दैन, अहिले बजार बढेको छ । घर र अफिसमै बसेर कारोबार गर्न मन लाग्दैन, त्यसैले आजभोलि मेरो दैनिकी यही ब्रोकर कार्यालयमा बित्ने गरेको छ,’ उनले विकासन्युजसँग भने । उनी सेयर बजार १९०० मा रहेको बेला केही सामान्य लगानीबाट दोस्रो बजार प्रवेश गरेका हुन् । सुरु-सुरुमा अरुले भनेकै आधारमा मात्रै लगानी गर्नाले आफूले धेरै गुमाउनु परेको उनको अनुभव छ । ‘सुरुमा नबुझेर गुमाइयो । तर, अहिले बजार बुझिसकेँ, आफैं विश्लेषण गरेर लगानी गर्छु, कारोबार अवधिभर ब्रोकर कार्यालयमै आएर बस्छु, सबै साथिहरूसँग सल्लाह सुझाव लिएर कारोबार गर्न पनि राम्रै हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘समूहमा बस्दा अन्य लगानीकर्ताको मनोबल पनि बुझिन्छ ।’ नासा सेक्युरिटिजकाे कार्यालय । तस्बिर : सौगात पुडासैनी सातदोबाटोका नवराज निरौलाको दैनिकी पनि आजभोलि ब्रोकर कार्यालयमै बित्छ । उनी बिहान बजार नखुल्दै ब्रोकर कार्यालयमा प’छन् । दिनभर सोही कार्यालयमै बसेर साँझ मात्रै घर फर्किन्छन् । ‘अहिले पोर्टफोलियो राम्रो बन्दै गएको छ, कमाउने बेलामा घर बसेर हुँदैन, कार्यालयमै आएर कारोबार गर्दा धेरै कुरा थाहा हुन्छ,’ उनी भन्छन् । हिजोआज धेरै लगानीकर्ताहरू ब्रोकर कम्पनीमा नै पुगेर दिनभरि गफिदै कारोबार गरिरहेको भेटिन्छन् । अहिले सेयर बजार बढ्दा लगानीकर्ताको भीड ब्रोकर कार्यालयमा देखिन्छ । मदन पौड्याल, प्रबन्ध सञ्चालक, नासा सेक्युरिटिज । नासा सेक्युरिटिजका प्रबन्ध सञ्चालक मदन पौड्याल सेयर कारोबार बढेसँगै ब्रोकर कार्यालयहरुमा लगानीकर्ताको चहलपहल बढेको बताउँछन् । पहिले कार्यालय सुनसान हुन्थ्यो, हिजोआज दिनभर चहलचहल हुन्छ, लगानीकर्ताहरू कार्यालयमै आएर गफिदै कारोबार गरिरहनु भएको छ,’ उनले भने । सेयर परिसूचकमा उत्साह आउँदा डिम्याट र ब्रोकर खाता खोल्न आउने नयाँ लगानीकर्ताको संख्या पनि उल्लेख्य बढेको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार डिम्याट र ब्रोकर खाता खोल्नेको संख्या पनि पछिल्लो समय बढेको छ । केही मानिसहरु बजारबारे परामर्श लिन पनि आउने गरेको उनको भनाइ छ । विगतमा घरमै बसेर कारोबार गरिरहेका लगानीकर्ताहरू पनि अहिले ल्यापटप बोकेर ब्रोकर कम्पनीमै आउने गरेको उनको भनाइ छ । ब्रोकर कम्पनीहरूमा राखिएको ठूलो स्क्रिनमा कारोबारको लाइभ हेर्दै कारोबार गर्ने गर्ने गरेको उनको भनाइ छ । लगानीकर्ताहरू नेप्सेमा छाएको उत्साह केही समय टिक्नेमा आशावादी छन् । सीडीएससी एण्ड क्लियरिङ लिमिटेडका अनुसार हालसम्म ५४ लाख जनाले मेरो सेयर र ६३ लाखले डिम्याट खाता खोलेका छन् । यो संख्या अझैं बढ्न सक्ने ब्रोकर कार्यालयहरु बताउँछन् । सागर ढकाल, अध्यक्ष, हिमालयन ब्रोकरेज ।हिमालयन ब्रोकरेजका अध्यक्ष सागर ढकाल पनि पछिल्लो समय ब्रोकर कम्पनीहरूमा चहलपहल बढ्दै गएको बताउँछन् । ‘कारोबार बढ्दै जाँदा कम्पनीमा चहलपहल बढ्नु स्वाभाविक हो, पछिल्लो केही समययता कम्पनीहरूमा लगानीकर्ताहरूको चहलपहल बढेको छ,’ उनी भन्छन्, ‘कम्पनीमै ल्यापटप लिएर आउनुहुन्छ, दिनभर आफ्नो इच्छाअनुसारको सेयर किनबेच गर्नुहुन्छ, डिम्याट र ब्रोकर खाता खोल्ने तथा बजारबारे केही जान्न बुझ्न खोज्ने मानिसहरु पनि पनि आउनुहुन्छ, विगतको तुलनामा चहलपहल बढेको छ ।’ बजारमा थोरै करेक्सन आउँदा पनि लगानीकर्ताहरू भने प्रोफिट बुक गर्नमा व्यस्त देखिन्छन् । सेयर बजारमा पछिल्लो समय एक किसिमको उत्साह आएको छ । आइतबार मात्रै सेयर बजारमा नयाँ रेकर्ड नै कायम भयो । आइतबार सेयर बजारमा पौने २६ अर्बको कारोबार भयो । जुन हालसम्मकै उच्च हो । सोमबार पनि बजार बढिरहेको छ ।

काठमाडौं । पूर्वअर्थमन्त्री डा. प्रकाशशरण महतले सेयर बजार अर्थतन्त्रको हिस्सा भएपनि अर्थतन्त्र भने नहाँकेको बताएका छन् । बिहीबार प्रतिनिधि सभाको अर्थसमिति बैठकमा बोल्दै पूर्वअर्थमन्त्री डा. महतले सेयर बजारले देशको अर्थतन्त्र नहाँकेको बताएका हुन् । सेयर बजारले देशको अर्थतन्त्र नै हाँकेको हो भन्ने भाष्य सिर्जना गरिएको उनको भनाइ छ । अहिले बनेको सरकारका कारण लगानीकर्तामा उत्साह छाएको र बजार बढेको बजारलाई स्थायी बनाईराख्नु पर्ने उनको भनाइ छ । ‘सेयर बजार अर्थतन्त्रको हिस्सा भएपनि हाँकेको होइन । बजारमा चलखेल भइरहेको छ, त्यसलाई नियामक निकाय र सञ्चालकहरूले गम्भीरताका साथ लिनुपर्छ, बजारभित्र म्यानुपुलेसन नहुने सुनिश्चितता भए मात्र बजार प्रभावकारी रूपमा अघि बढ्छ,’ उनले भने । केही कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा त्यो स्वभाविक नरहेको उनको भनाइ छ । सम्बन्धित कम्पनीको अध्ययन गरेर होसियारीपूर्वक लगानी गर्न उनले लगानीकर्ताहरूलाई उनले सुझाए । सेबोनले स्वच्छ अभ्यास भएनभएको बारे निरन्तर निगरानी गर्नुपर्ने र लगानीकर्ताको पुँजी फस्नबाट जोगाउनुपर्ने उनको धारणा छ । ‘कतिपय लगानीकर्ताले विरोध गरे, इन्साइडर ट्रेडिङ भएको छ कि छैन, म्यानु्पुलेट भएको छ छैन निगरानी गर्नुपर्छ, आम लगानीकर्ताको लगानी नडुबोस् भन्ने आशय हो,’ उनले भने । साथै, नेपाल धितोपत्र बोर्डको अध्यक्ष नियुक्ति प्रक्रिया के कति कारणले रोकिइको हो भने डा.महतले प्रश्न गरेका छन् ।

काठमाडौं । प्रतिनिधिसभाको अर्थसमिति बैठकमा सेयर बजारबारे छलफल भएको छ । बिहीबार बसेको बैठकमा सांसदहरुले सेयर बजारको विषयमा आफ्नो धारणा राखेका छन् । पूर्वअर्थमन्त्री डा.प्रकाशशरण महतले कम्पनीको वित्तीय स्थिति हेरेर लगानी गर्नु पर्ने बताए । ‘पुँजी बजारको सुधार, व्यवस्थापन र सन्तुलनका लागि नियामक धितोपत्र बोर्ड, नेप्सेले सूक्ष्म निगरानी राख्दै अनुगमन नियमन गर्नुपर्छ’ लगानीकर्ता फस्नु हुँदैन,’ उनले भने । यस्तै, पूर्वअर्थमन्त्री वर्षमान पुनले पछिल्लो समय राष्ट्र बैंकका गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले फरक व्यवहार देखाएको बताएका छन् । शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री हुँदा र पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को नेतृत्वको सरकारका पालामा कडा मौद्रिक नीति लिएको तर आफू निकट केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारको पालामा निकै खुकुलो मौद्रिक नीति लिएको धारणा राखे । ‘पछिल्लो समय गभर्नर साबको व्यवहार, कार्यशैली फेरिएकै हो । नेपाली कांग्रेसको पालामा र नेकपा माओवादी केन्द्र नेतृत्वको सरकारका पालामा उहाँले कडा मौद्रिक नीति ल्याएरै कसेकै हो । तर, अहिले उहाँ आफू निकट सरकार छ, प्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्रीलाई सहयोग गर्ने गरी खुकुलो मौद्रिक नीति लिनुभयो,’ उनले भने । उनले सेयर बजार बढ्नु राम्रो भएपनि पहिले नै सुधारका नीति लिनुपर्नेमा गभर्नरले रोक्ने काम गरेको उनले धारणा राखे । उनले सेयरकर्जाको सीमा पहिले नै हटाउनु पर्ने भएपनि अहिले हटाएर एमालेको सरकारलाई सहयोग गरेको बताए । यस्तै, बैठकमा सांसद सूर्यबहादुर थापाले पछिल्लो समय बजारमा देखिएको ठूलो आरोह अवरोहको विषयमा चर्चा गरे । उनले कसैको अभिव्यक्ति सेयर बजार घट्न र बढ्न नहुने धारणा पनि राखे । उनले पुँजी बजारको कमजोरी सुधार गर्दै अगाडि बढ्नु पर्ने धारणा राखे । यस्तै, बैठकमा एकीकृत समाजवादीका सांसद मेटमणी चौधरीले चन्द्रागिरि हिल्स कम्पनीको बुक भ्यालु कम भएको अवस्थामा पनि यसको शेयरमूल्य प्रतिकित्ता १ हजार २०० रुपैयाँसम्म कसरी पुग्यो भन्दै प्रश्न गरे । उनले कमजोर कम्पनीको मूल्य पनि कसरी आकासिन्छ भन्ने प्रश्न गरे । सांसद नारायणी शर्माले सेयर बजारमा लगानीकर्ताहरुलाई कसरी जोगाउने भन्ने विषयमा सरकार चिन्तित बन्नुपर्ने धारणा राखिन् । उनले कहिले सेयर अप्रतयातिस बढ्ने र कहिले अप्रत्यासित घट्नेभित्रको कारण पत्ता लगाउनु पर्ने बताइन् । उनले हालसम्म धितोपत्र बोर्डको अध्यक्ष नियुक्त हुन नसक्नु विडम्वना रहेको तर्क राखिन् । त्यस्तै सासंद छिरिङ लामाले पनि सेयर बजार एकाएक बढ्ने र एकाएक घट्ने कसरी हुन्छ भन्ने जिज्ञासा राखिन् । सांसदहरुले सेयर बजारमा देखिएका इन्साइडर ट्रेडिङदेखि अन्य समस्याहरु सुधार गर्दै अगाडि बढ्नु पर्ने बताएका छन् ।

काठमाडौं । सेयर बजारमा केही वर्ष अघिसम्म ८० प्रतिशतभन्दा ज्यादा हिस्सा बैंक तथा वित्तीय संस्था र इन्स्योरेन्स कम्पनीहरूले ओगटेको थिए । बैंक तथा इन्स्योरेन्स जस्तो मुद्राको मात्रै कारोबार गर्ने सेवामूलक क्षेत्रको सेयर बजारमा अहिले हिस्सा घटेर ६३.८ प्रतिशतमा झरेको नेपाल स्टक एक्चेन्जको (नेप्से) तथ्यांक छ । खासगरी सेयर बजारमा जलविद्युत कम्पनीहरूको उपस्थिति बढिरहँदा बैंकहरूको हिस्सा घटेको देखिन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा जलविद्युतसहित अरू उत्पादनमूलक कम्पनीहरूले पनि सर्वसाधारणलाई सेयर जारी गरेर पैसा संकलन गरिरहेका छन् । त्यसकारण पनि पुँजी बजारमा बैंक तथा बीमा क्षेत्रको प्रभुत्व घटिरहेको छ । बैंक तथा बीमा क्षेत्रमा केही वर्षयतादेखि चलेको मर्जर तथा प्राप्तिको अभियानले पनि संख्या घटाउन काम गरेको छ । खासगरी सेयरको दोस्रो बजारमा कुनै एउटा समूहको मात्रै प्रभुत्व रहँदा जोखिम हुने बुझाइ छ । त्यसमा वास्तविक क्षेत्र भनेर बुझिने जलविद्युत जस्तो उत्पादनमूलक क्षेत्रको प्रवेश बढिरहनु शुभसंकेत नै हो । किनकि नेपालको अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा सम्भावनाको क्षेत्र भनेको पर्यटन र ऊर्जा क्षेत्र नै हो । हामीले यस क्षेत्रको विकास विस्तारबाट अपार लाभ लिन सक्ने सम्भावना छन् । पछिल्ला समय नेप्सेमा पर्यटन, सिमेन्ट, कृषिलगायत क्षेत्रको पनि प्रवेश बढिरहेको छ । यद्यपि, हाल नेप्सेमा १२ वटा समूहगत परिसूचक मापन गर्ने गरिएको छ । वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, वित्त कम्पनी, बीमा कम्पनी, म्युचुअल फन्ड, होटल, उत्पादन तथा प्रशोधन, व्यापार, जलविद्युत् र अन्य समूहका परिसूचकहरूलाई नेप्सेले गणना गर्छ । यसरी सेयर बजारमा क्रमशः क्षेत्रगत विविधता बढिरहेको देखिन्छ । यसले सेयर बजारमा लगानीको आकर्षण र उपस्थिति समेत बढाएको छ । विगतमा विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोरोना महामारी, रुस–युक्रेनबीच चलेको युद्धको विश्वव्यापी प्रभाव र विश्वव्यापी रूपमा आर्थिक क्षेत्रमा देखिएको मन्दी तथा असन्तुलनले नेपालको सेयर बजारमा पनि ठूलो असर परेको हो । आर्थिक असन्तुलन, सरकारको पुँजीगत खर्चको दयनीय अवस्था, तरलता संकटका कारण बढेको ब्याजदर र सेयर बजारप्रति नेपाल राष्ट्र बैकको कसिलो नीतिका कारण विगतमा बजार घटेको हो । एक हजार आठ सय अंकबाट पनि तल झरिसकेको नेप्से परिसूचकांक अहिले भने हालै आएको आव २०८१/८२ को मौद्रिक नीतिले बजार दुई हजार आठ सय अंककाे छेउछाउ आइसकेको छ । अब क्रमशः सेयर बजार उकालो लाग्ने धेरै आधार तय भएका छन् । सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि सार्वजनिक गरेको नीति कार्यक्रममा पनि शेयर बजारको संरचनागत सुधार गर्ने, कसिलो नीतिहरूमा पुनःविचार गर्दै गैरआवासीय नेपालीलाई पनि सेयर बजारमा प्रवेश गराउने र पुँजी बजारको भरपर्दो विकास गर्ने नीति लिएको छ । त्यसले लगानीकर्तामा एक खालको उत्साह थपेको देखिन्छ । वर्तमान सरकार गठनसँगै आएको मौद्रिक नीतिले संस्थागत लगानीकर्ताहरूका लागि २० करोडको क्याप हटाएको छ । सेयर धितो कर्जाका लागि प्रोत्साहन गरेको अवस्था छ । यसले गर्दा बजार बढिरहेको देखिन्छ । केही हप्तायता बजार निरन्तर बढिरहँदा सेयर बजार पुँजीकरण पनि बढेको छ । २०८१ साउन २१ गते सोमबारको कारोबारको आँकडाअनुसार सेयर बजार पुँजीकरण ४४ खर्ब ३८ अर्ब नाघेको छ । जुन कुल ग्राहस्थ्य उत्पादनको आकारभन्दा १४ खर्ब मात्र कम हो । कुनै बेला अर्थात् तीन हजार तीन सय अंकमा मार्केट पुगेको बखत ४० खर्बको पुँजीकरण भएको सेयर बजार अहिले नेप्सेमा थपिएका कम्पनीहरूका कारण ४४ खर्ब पुगेको छ । खासगरी सेयर बजार जिडिपीकै हाराहारी हुनुपर्ने विश्वव्यापी मान्यता रहे पनि नेपालमा सबै उद्योग, व्यवसाय नेप्सेमा सूचीकृत नभएको कारण त्यो नभएको देखिन्छ तर पनि पछिल्ला समय नेप्सेमा सूचीकृत हुने कम्पनीहरू बढिरहेका देखिन्छन् । नेपालको सेयर बजारको दायरा फराकिलो र पुँजीको पैमान पनि बढिरहेको छ । यसले नै वास्तवमा सेयर बजारको सुदूर भविष्य उज्ज्वल रहेको देखाउँछ । खासगरी पछिल्लो दशक नेपालमा पनि शेयर बजारप्रति आमसर्वसाधारणको बुझाइ परिवर्तन भएको छ । यस क्षेत्रलाई सबैले सकारात्मक दृष्टिले हेर्न थालेका छन् । वास्तवमा कुनै पनि देशको अर्थतन्त्रको अवस्थाको चित्र सेयर बजारले नै दर्साउछ । त्यसकारण पनि सेयर बजारलाई देशको अर्थतन्त्रको ऐना भनिएको हो । ठूल–ठूला उद्योग तथा व्यवसाय स्थापना तथा सञ्चालन गर्न पुँजीको संकलन गर्ने महत्वपूर्ण माध्यम हो पुँजीबजार । त्यसकारण अर्थतन्त्रलाई विस्तारित गर्न र अघि बढाउन पुँजीबजारको महत्वपूर्ण भूमिका हुने गर्छ । सो तथ्य आमराजनीतिक नेतृत्व, कर्मचारीतन्त्रले बुझ्न जरुरी छ । अहिले नेपालमा सेयर किनबेचका लागि डिम्याट खाता खोल्नेहरूको संख्या २०८० चैतसम्ममा ६२ लाख नाघिसकेका छन् । त्यसमा महिलाको संख्या नै २६ लाख नजिक पुगेको तथ्यांक छ । यद्यपि, आर्थिक मन्दी, तरलता संकटलगायत कारण सेयर बजार सुस्ताउँदा अहिले सेयर बजारका सक्रिय लगानीकर्ता २०–२२ लाख रहेका छन् । जे होस् पछिल्लो वर्षहरूमा नेपालमा सेयर बजारप्रति बढेको आकर्षण उत्साहप्रद हो । यसले सम्भावना भएका उद्योग, व्यवसायले आइपिओ मोडलमा आवश्यक लगानी जुटाउन सक्ने आधार दिएको छ । पछिल्लो समय सरकारले बढेको ब्याजदरलाई घटाउन निरन्तर प्रयास गरेको देखिन्छ । त्यसमा बैंककाे चर्को ब्याजदरविरुद्ध व्यसायीहरूले गरेको आन्दोलनले ठूलो दबाब परेको हो । बैंकहरूकाे ब्याजदर घट्दा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव सेयर बजारमा पर्छ । तरलता सहजताको अवस्था हुँदा र बैंककाे ब्याजदर घट्दा विगतदेखि नै सेयर बजार बढ्ने गरेको दखिन्छ । त्यसकारण आगामी दिनहरूमा बजार झनै बढ्दै जाने आधार तय भएको छ । खासगरी बजेटलगत्तै आएको मौद्रिक नीतिले पनि सेयर बजारलाई उत्साह दिएको छ । सेयर बजारलाई कता डोर्याउने भन्ने कुरामा मौद्रिक नीतिको धेरै भूमिका हुनेगर्छ । यद्यपि, मौद्रिक नीति सरकारको बजेट तथा नीति कार्यक्रमलाई सघाउन ल्याउने गरिन्छ । विगतका वर्षहरूमा मौद्रिक नीतिमा सेयर बजार र घरजग्गाप्रति कसिलो बनाइएकामा यसपटक धेरै नै खुल्ला गर्ने गरी प्रोत्साहनकारी रूपमा मौद्रिक नीति आयो । मौद्रिक नीति बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि पनि केही खुकुलो गरी आयो । फलस्वरूप सेयर बजारमा हरियाली छाएको देखिन्छ । गत वर्षहरूमा राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत सेयर धितो कर्जामा १२ करोडसम्मको क्याप लगाएको हो । ४–१२ को नीतिले पनि सेयर बजारको गतिशीलतालाई कमजोर बनाएको हो । अहिले ती व्यवस्था हटाइएको छ । फलस्वरूप सेयर कारोबारको ‘भोलुम’ र नेप्से परिसूचक निरन्तर बढिरहेका छन् । विगतमा तीन हजार तीन सय अंककाे नेप्से परिसूचकांक पुगिरहँदा बजारमा एकै दिन २१ अर्ब ६४ करोड ७६ लाखसम्मको कारोबार भएको हो । अहिले त्यो रेकर्डसमेत ‘बे्रक’ भएर नेप्सेमा झन्डै २२ अर्ब (रु २१ अर्ब ९१ करोडसम्म) करोबार भएको छ । यसरी बजारमा एउटा खालको आत्मविश्वास देखिएको छ । यसले समग्रमा आशा जगाएको छ । वित्तीय बजारमा तरलता सहजताको अवस्था सिर्जना भएको छ । मुलुकको आर्थिक अवस्था तथ्यांकीय हिसाबले सबल बन्दै गएको अवस्था छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका गर्भनर महाप्रसाद अधिकारीले नै अर्थतन्त्र तथ्यांकीय रूपमा सबल बन्दै गएकाले बजारमा त्यसको सकारात्मक प्रभाव क्रमशः पर्दै जाने बताएका छन् । ब्याजदर घटिरहेको छ । त्यसकारण सेयर बजार उकालो लागिरहने देखिन्छ । सेयर बजार एउटा लगानीको उत्तम माध्यम हो भन्ने आमसर्वसाधारणले बुझिसकेका छन् । कतिपय नेताहरूले विगतमा सेयर बजार जुवाको खाल हो, अनुत्पादक क्षेत्र हो भने पनि अहिले उनीहरुले समेत आफ्ना बुझाइ सच्च्याएका छन् । त्योभन्दा बढी सर्वसाधारणले नै शेयर बजारमा उत्साहप्रद सहभागिता देखाएर पुँजीबजारप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण रहेको दर्शाइरहेका छन् । सरकारले पनि सेयर बजारप्रति अत्यन्त प्रोत्साहनकारी नीति देखाउन जरुरी छ । सेयर बजारले आमसर्वसाधारणलाई अर्थशास्त्रको बचतको सिद्धान्त सिकाउँछ । अलिअलि भएको पैसाले आइपिओ भर्ने, सेयर किन्ने गर्दा मान्छेले पैसाको महत्व र त्यसको पुँजीकरणको भेउ थाहा पाउँछन् । अहिले सेयर बजारमा धेरै मान्छेहरू आकर्षित भएका, लागेकाले धेरैलाई यस क्षेत्रले रोजगारी र अवसर पनि दिएको छ । खासगरी नेपाली समाजमा विगतमा गृहिणीको उपमा दिएका महिलाहरूको संख्या नै सेयर बजारमा ४२ प्रतिशत पुग्नुले आर्थिक क्षेत्रमा महिलाहरू कति सशक्त रूपमा आइरहेका छन् भन्ने पनि दर्शाउँछ । अर्को सेयर बजारबाट सरकारले १५ अर्बसम्म कर विगतमा पाएको हो । त्यसकारण सरकारले पुँजीबजारको विकास, उन्नयनमा जोड दिनुपर्छ । पुँजी बजारको विकासमा ध्यान दिन नसके सरकारको आर्थिक समृद्धिको नारा गफमा सीमित हुन्छ । रासस (गौतम आर्थिक लेखक तथा विश्लेषक हुन् ।)

काठमाडौं । मंगलबार सेयर बजारमा १४५ अंकको गिरावट हुनु बजार करेक्सन मात्रै रहेको लगानीकर्ताहरूले बताएका छन् । नेप्से परिसूचक १४५.०५ अंकले घट्दा मंगलबार कारोबार रकममा भने नयाँ रेकर्ड कायम भएको छ । दिनभरि ३२२ कम्पनीको २३ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ । जुन कारोबार रकम हालसम्मकै उच्च हो । सत्ता समिकरणपछि बजारमा करेक्सन नआई निरन्तर बढिरहेकाले यो करेक्सन आवश्यक रहेको लगानीकर्ताहरूको भनाइ छ । लगानीकर्ता छोटेलाल रौनियारका अनुसार १४५ अंकको गिरावट बजार करेक्सन मात्रै रहेको र सेयर बजार अझै निरन्तर बढ्ने बताउँछन् । ‘सत्ता समिकरणपछि एक÷दुई दिनमा सामान्य करेक्सन आएपनि समग्र सेयर बजार घटेको थिएन । त्यसैले मंगलबारको गिरावट बजार करेक्सन र प्रोफिट बुक मात्रै हो,’ उनी भन्छन्, ‘आजको बजार करेक्सन मात्रै हो भन्ने कुरा त कारोबार रकमले पनि बताएको छ ।’ त्यस्तै लगानीकर्ता तुलसीराम ढकालले पनि मंगलबारको बजार गिरावट करेक्सन मात्रै रहेको बताए । ‘बजार घट्नु भनेको बजार अझै मजबुद बन्दै गएको भन्ने उदाहरण हो,’ उनी भन्छन्, ‘मंगलबारको गिरावट मुख्यत प्रोफिट बुकको लागि करेक्सन मात्रै हो र यो करेक्सनले बजारलाई बलियो बनाउँदै लैजान्छ ।’ लगानीकर्ता तारा फुलेल पनि मंगलबार १४५ अंकको गिरावट भएपनि यो करेक्सन र प्रोफिट बुकको लागि मात्रै भएको बताउँछन् । ‘हेर्दा त यो ठुलो ठुलो अंकको गिरावट हो तर, पनि यो गिरावट भनेको मार्केट करेक्सन र प्रोफिट बुकको लागि मात्रै हो,’ उनी भन्छन्, ‘लगानीकर्ताहरूले ढुक्कले लगानी गरे हुन्छ, केही समय बजार अझै बढ्छ ।’ मंगलबार घटेको बजारमा ८ कम्पनीको सेयर मूल्य बढेको छ भने २३३ कम्पनी घटेको छ । त्यस्तै १ कम्पनीको मूल्य स्थिर रहेको छ । फाइनान्स समूहका लगानीकर्ताले सबैभन्दा धेरै ८.२७ प्रतिशतका दरले गुमाएका छन् । मंगलबार सुचीकृत सबै समूह राताम्मै छन् । घटेको बजारमा दुई कम्पनीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ । थ्रिस्टार हाइड्रोपावर र कुथेली ब्रुखरीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट लागेको हो । सबैभन्दा धेरै गुमाउनेमा नेपाल फाइनान्स, गुर्खास फाइनान्स, सेन्ट्रल फाइनान्स, पञ्चकन्या माई हाइड्रोपावर, एनआरएन इन्फास्टक्चर, सुभव पावर र हाथवे इन्भेष्टमेन्ट नेपालका लगानीकर्ताले १० प्रतिशतका दरले गुमाएका हुन् । कारोबार रकमको आधारमा सबैभन्दा धेरै हिमालयर रिइन्स्योरेन्सको सेयर कारोबार भएको छ । कम्पनीको १ अर्ब ४९ करोड ७८ लाख रुपौयाँको सेयर कारोबार भएको छ ।

काठमाडौं । सेयर बजारमा नयाँ रेकर्ड कायम भएको छ । मंगलबार सेयर बजारमा १४५ अंकको गिरावट आएपनि कारोबार रकममा भने नयाँ रेकर्ड कायम भएको हो । मंगलबार नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) परिसूचक १४५.०५ अंकले घटेर २६५१.३२ को विन्दुमा बन्द भएको छ । तर, कारोबार रकम भने पौने २४ अर्ब बढीको भएको छ । जुन हालसम्मकै उच्च कारोबार हो । आज दिनभर ३२२ कम्पनीको २३ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ । फाइनान्स समूहका लगानीकर्ताले सबैभन्दा धेरै ८.२७ प्रतिशतको दरले गुमाएका छन् । मंगलबार सूचीकृत सबै समूह राताम्मै भएका छन् ।घटेको बजार पनि दुई कम्पनीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट लागेको छ । थ्रिस्टार हाइड्रोपावर र कुथेली ब्रुखरीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट लागेको हो । मंगलबार ८ कम्पनीको मात्रै सेयर बढेको छ भने २३३ कम्पनीको घटेको छ । एक कम्पनीको भने स्थिर रहेको छ ।

काठमाडौं । राजनीतिक अस्थिरताको नकारात्मक असर मुलुकको अर्थतन्त्रमा देखिएको तथ्य कसैबाट लुकेको छैन । पटकपटक भएका सरकार परिवर्तनका कारण विकास र समृद्धिका मुद्दा सधैँ ओझेलमा रहे । अस्थिर राजनीतिले मुलुकको समग्र विकास एवं समृद्धिमा कसरी असर गरिरहेको छ र त्यसको मूल्य हामीले चुकाइरहेका छौँ भन्ने उदाहरणका रुपमा चालु आर्थिक वर्षको बजेटलाई लिन सकिन्छ । बजेटका सिद्धान्त र प्राथमिकता एउटा अर्थमन्त्रीले र वार्षिक बजेट अर्कै अर्थमन्त्रीले ल्याए । बजेट कार्यान्वयन गर्ने समयमा पुनः सरकार परिवर्तन भयो र मुलुकको अर्थतन्त्रको बागडोर सम्हाल्ने जिम्मा अहिलेको अर्थमन्त्रीको काँधमा आएको छ । प्रतिनिधिसभाका दुई ठूला दल नेपाली कांग्रेस र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) सहितका दलहरुको गठबन्धनमा नयाँ सरकार बनेपछि भने राजनीतिक स्थिरता कायम हुने अपेक्षा गरिएको छ । कोभिड महामारीपछि  सुस्ताएको मुलुकको अर्थतन्त्र बिस्तारै लयमा फर्किन थालेको छ । यसै सन्दर्भमा मुलुकको विद्यमान अर्थराजनीतिक अवस्था, चुनौती, समाधानका लागि सरकारले गरिरहेका प्रयास र आगामी योजनाबारे उपप्रधानमन्त्री तथा अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेललसँग गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश : मुलुकको समग्र अर्थतन्त्रलाई यहाँले कसरी हेर्नुभएको छ ? अहिलेको अवस्था के हो ? समस्या कहाँ छ ?  नेपाली अर्थतन्त्र अहिले दबाबमा छ । कतिपय आर्थिक सूचकहरु नकारात्मक छन् । समग्र मागमा न्यूनता आएको छ । राष्ट्रिय उत्पादन घटिरहेको छ । त्यसको प्रभाव रोजगारीमा परेको छ । राजस्व संकलन लक्ष्यअनुसार हुन सकेको छैन । पुँजीगत खर्च सन्तोषजनक ढंगले गर्न सकिरहेका छैनौँ । समग्रतामा भन्दा नेपाली अर्थतन्त्र अहिले दबाबमा छ । यो अवस्थाबाट मुलुकलाई बाहिर निकालेर अर्थतन्त्रलाई चलायमान गर्न जरुरी छ र अर्थतन्त्रमा जे जति समस्या देखिएका छन्, ती प्रत्येक समस्यामा प्रवेश गरेर समाधान खोज्दै अगाडि बढ्नुपर्ने अहिलेको आवश्यकता हो । शिथिल अर्थतन्त्रलाई गतिशील र चलायमान बनाउनु अहिलेको मुख्य चुनौती हो । यसका निम्ती अर्थतन्त्रका सबै संवाहक क्षेत्रलाई त्यहाँ रहेको समस्यामा प्रवेश गरेर समाधान खोज्न हामी केन्द्रित हुनुपर्छ । निजी क्षेत्र अर्थतन्त्रको एउटा महत्वपूर्ण खम्बा हो । सरकारले निजी क्षेत्रसँग कसरी सहकार्य र समन्वय गर्न खोजिरहेको छ ? आर्थिक मन्दिको यो समयमा आम नागरिकको मनोबल कसरी उकास्ने रु सरकारका योजना के छन् ?  निजी क्षेत्र हाम्रो अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार हो । निजी क्षेत्रको मनोबल बढाउनु, उत्पादनका निम्ति उत्प्रेरित गर्नु र समग्र अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनु यतिबेला महत्वपूर्ण प्राथमिकताको विषय हो । मैले अर्थ मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेपछि लगातार निजी क्षेत्रसँग नियमित संवादमा छु । उहाँहरुले भोगिरहेका समस्या के हुन्, समस्या समाधानका लागि निजी क्षेत्रका अपेक्षा के छन् र ती अपेक्षाहरु पूरा गर्न सम्भव छन् वा छैनन् भन्ने कोणबाट हामी नियमित संवाद गरिरहेका छौँ । क्रमशः समाधानका प्रयासहरु अगाडि बढेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैङ्कले केही दिनअघि चालु आवको मौैद्रिक नीति सार्वजनिक गरेको छ । मौद्रिक नीतिले अर्थतन्त्रसँग सम्बन्धित मौद्रिक क्षेत्रका समस्या समाधानका निम्ती धेरै हदसम्म भूमिका निर्वाह गरेको छ । समग्रतामा निजी क्षेत्रलाई भरोसायोग्य अभिभावकका रुपमा सरकार छ भन्ने सन्देश दिन चाहन्छु । अहिलेको प्रतिनिधिसभाबाट बन्नसक्ने बलियो र स्थिर सरकार यही हो । लामो इतिहास भएका र व्यवस्था बदल्न योगदान गरेका दुई ठूला दल मिलेर सरकार बनाएका छन् । राणाशासन, पञ्चायत र राजतन्त्र अन्त्य गर्नका लागि सङ्घर्ष गरेको दुई पुराना दलहरु नेपाली कांग्रेस र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) अहिले सरकारमा छन् । यो सरकारले राजनीतिक अस्थिरताका कारण अर्थतन्त्रमा प्रभाव पार्ने अवस्था अब हामी आउँन दिँदैनौँ भन्ने सन्देश दिइरहेको छ । निजी क्षेत्रलाई उत्साहित भएर उत्पादनमा, लगानीमा केन्द्रित हुनका निम्ती सरकारले प्रोत्साहित गर्छ । यो सरकार निजी क्षेत्रलाई अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्दैछ भन्ने अनुभूति दिलाउन चाहन्छौँ । चालु आवको बजेट संसद्मा पेस भएसँगै विनियोजन कुशलताको विषय संसद् र बाहिरसमेत निकै पेचिलोसँग उठाइयो । सङ्घीयतालाई नै कमजोर पार्नेगरी स–साना आयोजनाका लागि पनि केन्द्र सरकारबाट बजेट छुट्याइयो, पहुँचका आधारमा बजेट बाँडियो भन्नेजस्ता गम्भीर प्रश्न संसद्मा उठाइएका छन् । विनियोजनमा कुशलता नदेखिएको बजेट कार्यान्वयन कतिको चुनौतीपूर्ण छ ?  बजेट निर्माणमा भिन्न प्रकारको अभ्यास यसपटक हुन गयो । एउटा सरकारको अर्थमन्त्रीले बजेटको सिद्धान्त र प्राथमिकता प्रस्तुत गर्नुभयो, अर्को सरकारको अर्थमन्त्रीले बजेट प्रस्तुत भयो र तेस्रो भिन्नै सरकारको अर्थमन्त्रीका रुपमा बजेट कार्यान्वयन गर्ने बेला म आएको छु । यो राजनीतिक अस्थिरताको परिणाम थियो । यति छोटो अवधिमा फरकफरक सरकार, फरकफरक अर्थमन्त्री र तिनका फरकफरक भूमिका जुन ढङ्गले प्रकट भए, त्यो सबै राजनीतिक अस्थिरताका कारण सिर्जना भएको परिस्थिति थियो । अहिले हामीले मुलुकलाई राजनीतिक स्थिरतातर्फ डो¥याउन सकेका छौँ । अहिले सरकारमा रहेका राजनीतिक दलहरुबीच जुन समीकरण बनेको छ र सहयात्रा अघि बढेको छ, यो सहयात्रा आउने निर्वाचनसम्म निरन्तर अगाडि बढ्छ । सत्ता गठबन्धनमा रहेका दलहरुबीच बनेको सहमतिअनुसार हामी आउँदो निर्वाचनसम्म सँगै अघि बढ्छौँ । यसकारण राजनीतिक स्थिरता कायम भएको छ भन्ने सन्देश अहिले गएको छ । यस स्थितिमा बजेटमा विनियोजन कुशलता कति देखियो वा देखिएन भन्नेबारे म टिप्पणी गर्न चाहन्न । किनभने हाम्रो विनियोजन कुशलताबारे आममानिस, संसद्, अर्थविद् विकासविद् सबैतिर चर्चा भइरहेकै छ । विनियोजन कुशलताका दृष्टिकोणले हामीहरु उत्कृष्ट साबित हुन सकेका छैनौँ भन्ने स्पष्ट छ । चालु आवको बजेटमा पनि विनियोजन कुशलता राम्रोसँग प्रदर्शित हुन सकेको छैन । स्थानीय तह र प्रदेशबाट कार्यान्वयन हुने प्रकृतिका योजना तथा कार्यक्रममा सङ्घ सरकारबाटै बजेटले समेट्ने स्थिति देखिएका छन् । आवश्यक पूर्वतयारी र अध्ययन नभएका योजनामा बजेट हालिएको छ । हामीले तीन तहको सरकारको अभ्यास गरिरहेको छौँ र सङ्घीय सरकारका निश्चित अधिकार, दायित्व, कर्तव्यसँगै सीमाहरु पनि छन् । त्यस्तै, प्रदेश र स्थानीय सरकारका पनि निश्चित सीमाहरु छन् । ती सीमाहरुभित्र रहेर कार्यसम्पादन गर्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्दछ । बजेट बनाउँदा पनि त्यसप्रकारको विनियोजन कौशल हामीले प्रदर्शन गर्न सक्नुपर्छ । विनियोजन कौशलका दृष्टिकोणले हामीहरु चुकिरहेका छौँ । अहिले हामी बजेट कार्यान्वयनको चरणमा आइसकेका छाैँ । बजेट कार्यान्वयन गर्दा हाम्रो ध्यान सीमित स्रोतसाधनलाई परिचालन गरेर अधिकतम नतिजामुखी कसरी बन्न सकिन्छ भन्नेतर्फ जानुपर्छ । बजेटले समेटेको राष्ट्रिय प्राथमिकताका, राष्ट्रिय गौरव र महत्वका र राम्रो प्रतिफल दिने आयोजनालाई चाँडोभन्दा चाँडो सम्पन्न गर्नेमा कुरामा सरकारको ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्नेछ । निर्माण थालनी भइसकेका आयोजनालाई जतिसक्दो चाँडो सम्पन्न गर्ने कुरा यो सरकारको पहिलो प्राथमिकतामा पर्छ । नयाँ योजना/कार्यक्रम सुरु गर्ने भन्ने आफ्नो ठाउँमा छँदैछ, त्योभन्दा पनि अहिले सुरु भइसकेका योजना सम्पन्न गर्नेतर्फ सरकारको ध्यान केन्द्रित हुन्छ । आयोजना सुरु हुने तर तोकिएको लागत र समयमा सम्पन्न हुँदैनन् भन्ने आम गुनासो छ र यो यथार्थ पनि हो । त्यसकारण अब हामी सुरु भइसकेका आयोजनालाई सम्पन्न गर्नतर्फ लाग्छाैँ । त्यसमा पनि राष्ट्रिय गौरव, प्राथमिकता तथा महत्वका र राम्रो प्रतिफल दिने आयोजनालाई निर्माण सम्पन्न गर्ने विषय प्राथमिकतामा रहन्छ । हाम्रो स्रोतलाई पनि हामी त्यही ढङ्गले परिचालन गर्छौं । विनियोजन कुशलतामा देखिएका कमजोरीहरु हामी यो तरिका र माध्यामबाट दुरुस्त गर्ने कोसिस गर्छौं । बजेट विनियोजन यथार्थपरक हुन नसकेको, विकास परियोजनाहरु समयमा सम्पन्न नहुँदा लागत बढ्दै गएको, स्रोत सुनिश्चित गरिएका आयोजनाका लागि न्यून बजेट प्रस्ताव गर्ने र नयाँ आयोजना थप बजेट प्रस्ताव गर्ने प्रवृत्ति छ । यी समस्या समाधानका लागि सरकारले कसरी काम गर्छ ? कस्ता आयोजना तथा कार्यक्रममा स्रोत सुनिश्चित गर्ने वा नगर्ने, किन गर्ने वा नगर्ने भन्ने बीचमा एउटा स्पष्ट दृष्टिकोण लिएर अगाडि जानुपर्दछ । एक आवमा सम्पन्न गर्न नसकिने तर आयोजना निर्माण गर्नैपर्ने अवस्थामा हामी बहुवर्षिक आयोजनाका रुपमा अगाडि बढाउँछाैँ । त्यस्ता बहुवर्षीय प्रकृतिका आयोजनामा स्रोत छुट्याउँदै गर्दा हामीले के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भने त्यो योजना वा कार्यक्रम हाम्रा लागि आवश्यक हुनसक्छ तर त्यो हाम्रो सामथ्र्यले भ्याउँछ वा भ्याउँदैन भनेर हेर्नुपर्छ । हामी असीमित सङ्ख्यामा बहुवर्षीय आयोजनामा स्रोत सुनिश्चित गर्दै ठूलो सूची तयार गर्ने तर स्रोतको प्रबन्ध गर्न नसकेर कार्यान्वयनमा जान नसक्ने अवस्थामा छाैँ । विगतमा देखापर्ने गरेको यो दुःखद स्थितिलाई अब अन्त्य गर्नुपर्छ । त्यसकारण हामी आँखा चिम्लेर स्रोत सुनिश्चित गर्द हिँड्ने अभ्यासमा हामी जानु हुँदैन । पर्याप्त अध्ययन भएका, राम्रो प्रतिफल दिने, राष्ट्रिय महत्व र प्राथमिकताका आयोजनाहरुमा राज्यको सामथ्र्यभित्र रहेर स्रोत विनियोजन हुने विधितर्फ जानुपर्छ । स्रोतको ख्याल नगरी र आयोजनाको महत्व तथा प्राथमिकतालाई विश्लेषण नगरी स्रोत सुनिश्चितता गर्दै जाने कुराले हाम्रो सीमित स्रोतको सही सदुपयोग हुन सक्दैन । हाम्रो स्रोतको सीमालाई ख्याल गर्दै सीमित स्रोतलाई अधिकतम प्रतिफल दिनेगरी परिचालन गर्नुपर्छ । त्यो प्रकारको विनियोजन कौशलता हामीले प्रदर्शन गर्नुपर्छ । अर्थतन्त्र सुधारका लागि बजेटमा राम्रा योजना र कार्यक्रमका बाबजुद पनि कार्यान्वयनमा चुनौती  छन् । चालु आवको बजेट कार्यान्वयनमा कस्ता चुनौती देख्नुभएको छ ?   चालु आवको बजेट कार्यान्वयनका लागि गरिएको स्रोतको प्रबन्ध र व्यवस्थापन हाम्रालाई चुनौती हो । गत आवमा हामीले गरेको राजस्वको सुरु अनुमान, संशोधित अनुमान र वास्तविक प्राप्तिका बीचमा ठूलो खाडल छ । गत आवमा प्राप्त भएको यथार्थ राजस्वको तुलनामा चालु आवका लागि राखिएको राजस्व वृद्धिदरको लक्ष्य करिब ३० प्रतिशत हाराहारी छ । राजस्वको यो लक्ष्य पूरा गर्न त्यति सजिलो छैन । त्यसका लागि धेरै ठूलो मेहनत गर्नुपर्नेछ । राजस्व सङ्कलनको लक्ष्य निकै महत्वकाङ्क्षी र ठूलो छ । यसमा अन्तर्राष्ट्रिय, क्षेत्रीय र राष्ट्रिय परिस्थितिहरुलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ । हामीले विगतमा गरेका करका दरहरुको परिमार्जनको विश्लेषण पनि गर्नुपर्ने आवश्यकता देखेको छु । सँगसँगै राजस्व प्रशासनको प्रभावकारी परिचालन पनि आवश्यक छ । लक्ष्यअनुसार राजस्व उठाउन हामी कहाँनेर चुक्यौँ भनेर हेर्नुपर्नेछ । कहाँ चुहावट भएको छ भनेर खोज्नुपर्नेछ । त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने कुरामा ध्यान पुर्याउनुपर्नेछ । आन्तरिक उत्पादनलाई बढावा दिएर राजस्वको लक्ष्य हासिल गर्नतर्फ लाग्नुपर्नेछ । पछिल्लो समय विश्वभर नै अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग परिचालनमा सङ्कुचन आएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगलाई हामीले आफ्नो आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा स्वीकार गर्नुपर्ने हुन्छ र त्यसका लागि हाम्रो सामथ्र्य विकास गर्दै जानुपर्ने हुन्छ । यस अर्थमा हामीले आफ्नो सामथ्र्य बढाउँदै जाने र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको दायरा विस्तार गर्दै जानुपर्ने चुनौती हाम्रासामु छ । अर्को कुरा भनेको हाम्रो साधारण खर्च र अनिवार्य दायित्वमा ठूलो रकम विनियोजन गर्नुपर्ने अवस्था छ । आन्तरिक राजस्वले साधारण खर्च धान्न हम्मे पर्ने स्थितिमा हामी आइपुगेका छौँ । सार्वजनिक ऋण र वित्तीय व्यवस्थातर्फको दायित्व निरन्तर बढ्दो छ । पुँजीगत खर्चतर्फ भौतिक पूर्वाधार र विकास निर्माणका योजना तथा कार्यक्रममा पर्याप्त बजेट व्यवस्था गर्न सकसपूर्ण हुँदै गएको छ । हाम्रा योजना तथा कार्यक्रमहरुका निम्ति पर्याप्त स्रोतको प्रबन्ध गर्नुपर्ने अर्को चुनौती छ । स्रोतको प्रबन्ध गरिसकेपछि पनि ती योजना तथा कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुने वातावारण निर्माण गर्नुपर्नेछ । अध्ययन नै नभएका र पूर्वतयारी नसकिएका कतिपय आयोजना पनि बजेटमा परेका छन् । तिनीहरुको कार्यान्वयन कसरी हुन्छ भनेर पनि विश्लेषण गर्नुपर्ने अवस्था छ । समग्रमा स्रोत व्यवस्थापनका दृष्टिकोणले, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगलाई परिचालन गर्ने हिसाबले र निर्धारित योजना तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनका हिसाबले चुनौतीहरु छन् । तोकिएको राजस्व सङ्कलन लक्ष्य भेटाउनका लागि राजस्व प्रशासनलाई चुस्त बनाउनुपर्नेछ । राजस्वका स्रोतलाई ठीक ढङ्गले पहिचान गर्ने र करको दायराको विस्तार गर्नुपर्नेछ । विकास साझेदार र दातृ निकायले दिल खोलेर सहयोग गरून् भन्नका लागि पहिले आफ्नै क्षमता विकास गर्नुपर्नेछ । एकातर्फ पुँजीगत शीर्षकमा बजेट विनियोजनको अनुपात घट्दै जाने र अर्कोतर्फ यो शीर्षकमा छुट्याइएको बजेट खर्च गर्न नसक्ने अवस्थाबाट हामी गुज्रिरहेका छौँ । यो समस्या समाधानका लागि कानुनी, विधिगत र संरचनागत सुधारका लागि सरकारले पहल गर्छ । हाम्रो कार्यसम्पादनमा कहाँ कहाँ प्रश्न रहे भनेर पहिचान गरेर समाधान गर्दै जानुपर्नेछ । चालु आवको बजेट कार्यान्वयनका क्रममा हाम्रो स्रोतको सामथ्र्यलाई विश्लेषण गरी प्राथमिकताका आयोजनामा परिचालन गर्नेतर्फ हामी केन्द्रित हुनुपर्नेछ । उत्पादन बढाउन, रोजगारी सिर्जना गर्नसक्ने, राम्रो र प्रतिफल दिने आयोजनामा खर्च केन्द्रित गर्नुपर्छ भनेर हामी अघि बढिरहेका छौँ । चालु आवको बजेटमा दोस्रो चरणको आर्थिक सुधार सुरु गरिने भनिएको छ, त्यसका लागि सरकारका तर्फबाट के कस्ता प्रयास होलान् ?  समग्रतामा हाम्रो अर्थतन्त्रलाई देखिनेगरी सुधारको आवश्यकता छ । परम्परागत ढङ्गले जाने होइन कि सुधारका पहललाई थप प्रभावकारी बनाएर जानुपर्नेछ । बजेटमा उल्लेख गर्नुभएको सुधारको विषयलाई धेरै टिप्पणी गर्न चाहन्न । हामीले भने अर्थतन्त्रमा जे जस्ता समस्या देखिएका छन् त्यसलाई सुधार गरेर जाने कोणबाट हाम्रा प्रयास हुनेछन् । यसलाई पहिलो र दोस्रो सुधार भनेर अल्झनुभन्दा पनि प्रभावकारी सुधार नै अहिलेको आवश्यकता हो । हामी त्यसतर्फ केन्द्रित हुन्छौँ । मुख्यगरी निजी, सहकारी र सार्वजनिक क्षेत्रका अलगअलग भूमिका छन् । त्यसलाई उत्कृष्ट बनाउने गरी आर्थिक सुधारमा लैजाने हो । कार्यसम्पादन करार सम्झौता गरी जवाफदेही तथा उत्तरदायी रुपमा कार्यसम्पादन गर्ने भन्ने कानुनी व्यवस्था प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन भएको जस्तो लाग्छ यहाँलाई ?  कार्यसम्पादन करार सम्झौताको एउटा अभ्यास रहँदै आएको छ । कार्यसम्पादनमा आधारित रहेर व्यक्तिको मूल्याङ्कन गर्ने र निश्चित परिभाषित जिम्मेवारीप्रति जिम्मेवार बनाउने प्रणालीलाई जोड दिएर जानु जरुरी छ । त्यसमा हामी ध्यान दिन्छौँ । राजस्व संकलनमा देखिएका समस्याको खास कारण के हो जस्तो लाग्छ ?  कर प्रणालीमा सुधारका लागि कस्ता कदम आवश्यक छन् ? सरकारले के कस्ता योजना बनाएको छ ? राजस्व सङ्कलनमा जस्ता समस्या देखिएका छन् । यसका पछाडि एउटा मात्रै कारण छैनन्, धेरै कारण छन् । अर्थतन्त्रमा आएको शिथिलता, आर्थिक क्रियाकलापमा आएको सुस्तता, उत्पादन आयात, निर्यात, उपभोग आदि क्षेत्रमा आएको शिथिलताको एउटा प्रभाव छ । त्यसलाई अन्त्य गर्न उत्पादन बढाउनुपर्ने, माग बढाउनेतर्फ ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ । हामीले अवलम्बन गरिरहेको राजस्व परिचालनसँग स्म्बन्धित ऐन, नियम कानुन छन् त्यसमा केही कमी कमजोरी छन् कि, ध्यान दिनुपर्ने विषयमा ध्यान पुग्न सकेको छैन कि भनेर हेर्नुपर्ने आवश्यकता छ । यद्यपि, हामीले करका दर तथा कर निर्धारणका सन्दर्भमा स्पष्ट कानुनी विषयमा निश्चित व्यवस्था छ । आर्थिक ऐनमार्फत बजेट सार्वजनिक क्रममा यो काम गर्छौं । हामीले प्राप्त गरेको अनुभवका आधारमा सूत्रीकरण गर्ने, विश्लेषण गर्ने र थप के गर्ने भनेर पूर्वतयारी गर्नु आवश्यक छ । त्यसका लागि करको दायरा विस्तार गर्ने, कर प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउने कर सङ्कलनका क्षेत्रमा जे जस्ता समस्या देखिएका छन्, त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने, कर प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो सोच हो । त्यही अनुसार हामी अगाडि बढ्छौँ । सरकारी राजस्व संकलन लक्ष्यभन्दा निकै कम छ । ऋण र अनुदान पनि लक्ष्यअनुसार उठ्न सकेको छैन । सरकारले आन्तरिक ऋण धेरै उठाउँदा निजी क्षेत्रका लागि कर्जा परिचालन गर्नसक्ने धेरै ठाउँ बाँकी रहँदैन । यी समस्यालाई कसरी सम्बोधन गर्नुहुन्छ ?  सार्वजनिक ऋणको हकमा सकेसम्म हामीले होसियारी अपनाउनुपर्ने नै हुन्छ । सार्वजनिक ऋणमा पनि मुख्यगरी आन्तरिक ऋणको आकार असीमित रुपमा बढ्न नपाओस् भनेर हामीले होसियारी अपनाउनुपर्नेछ । सरकारले आन्तरिक ऋण धेरै उठाउँदा बजारमा तरलताको अभाव वा निजी क्षेत्रमा प्रवाह हुने कर्जाको दायरामा सङ्कुचन आउन सक्ने पक्षमा पनि ध्यान दिन जरुरी छ । हामी के कुरामा बढ्दा जोड दिन्छौँ भने नी बजेटले निर्धारण गरेको सीमाभित्र आवश्यकता र अत्यावश्यक अवस्थामा सार्वजनिक ऋण परिचालन गर्ने हो । स्थिति हेरी सीमा निर्धारण गरिएको छ, सोही आधारमा परिस्थिति आवश्यकतामा ध्यान दिने हो । हाम्रो ध्यान आन्तरिक ऋणमा भन्दा पनि अन्तर्राष्ट्रिय एवम् वैदेशिक सहयोग, सहुलियतपूर्ण कर्जामा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता छ । मुलुकको समग्र अर्थतन्त्र सरकारको वित्तीय नीतिबाट निर्देशित हुन्छ र त्यसलाई सहयोग गर्नेगरी मौद्रिक नीति आउने गर्दछ तर अहिले अर्थतन्त्रका सबै समस्या समाधान मौद्रिक नीतिले गर्छ भन्ने स्थापित हुँदै गएको देखियो । अघिल्ला अर्थमन्त्रीहरुले सार्वजनिक रुपमै राष्ट्र बैंकले असहयोग गरेका कारण सुधारमा ढिलाइ भयो भनेर अभिव्यक्ति दिइरहनु भएको त्यसलाई तपाईं कसरी लिनुहुन्छ ?  वित्तीय नीति र मौद्रिक नीति एक अर्कामा अन्तरसम्बन्धित हुन्छ । यसमा द्विविधाको कुरा भएन । खासगरी सरकारको बजेट आयो । सरकारको वित्त नीति सार्वजनिक भयो । सँगसँगै मौद्रिक नीति कस्तो हुन्छ ? त्यसले हाम्रो समस्या समाधान गर्ला त भन्ने जिज्ञासासँगसँगै थियो । मलाई लाग्छ यसपटकको मौद्रिक नीति बढी चर्चामा रहन गयो । यो चर्चामा किन रह्यो त भन्दा वित्त नीतिले सम्बोधन गर्न बाँकी रहेका विषयहरु पनि मौद्रिक नीतिले सम्बोधन गरिदिन्छ कि भन्ने अपेक्षा पनि कतिपयमा थियो । मौद्रिक नीति वास्तविक रुपमा आउँछ कि आउँदैन भन्ने पनि मानिसको अपेक्षा थियो । मेरो विचारमा वित्त नीति र मौद्रिक नीति एकअर्कामा अन्तरसम्बन्धित छन् । वित्त नीति अनुकूल नै मौद्रिक नीति आएको छ । यसबीचमा नेपाल राष्ट्र बैंक, अर्थ मन्त्रालयबीचको सम्बन्ध, वित्त नीति र मौद्रिक नीतिबीचको सम्बन्धहरु निःसन्देह विश्वासको जगमा खडा भएको हुनुपर्छ भन्ने मलाइ लाग्छ । लघुवित्त र सहकारी क्षेत्रमा देखिएको समस्या समाधानका लागि सरकारले के कस्ता पहल चाल्छ ?  लघुवित्त क्षेत्रमा देखिएका समस्या समाधानका लागि प्रयासहरु भइरहेको नै छ । खासगरी त्यसको कर्जा प्रवाह कर्जा असुलीमा क्षेत्रमा जे जस्ता समस्या देखिएका छन् । मलाई लाग्छ धेरै हदसम्म लघुवित्त क्षेत्रका देखिएका समस्या समाधान हुने दिशामा गएको छ । सहकारी क्षेत्रमा अलिकति विकराल, जटिल देखिएको र कठिन भएको सत्य हो । कतिपयले सहकारी क्षेत्रमा देखिएका समस्यालाई सहकारी आन्दोलनको औचित्यमाथि प्रश्न उठाएको पाउछाँै । त्यो ठीक तरिका होइन । सहकारी क्षेत्रमा देखिएको समस्याले सहकारी आन्दोलनको औचित्यलाई खण्डित गर्न सक्दैन । समस्या जहाँ छन् त्यहाँ प्रवेश गरेर समाधान गर्नुपर्छ । सहकारीमा देखिएका विकृतिलाई समाधान गर्दै सहकारी आन्दोलनलाई सबल, सशक्त र प्रभावकारी बनाएर जानुपर्छ । हाम्रो अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण खम्बाका रुपमा अगाडि बढाउनुपर्छ । सहकारीहरु सहकार्यमा आधारित छन्, सहलगानीमा आधारित छन् । त्यसकारण उनीहरु स्वनियमनमा पनि छन् । यही आधारमा सञ्चालित हुन्छन् । पछिल्ला दिनमा स्वनियमनले मात्रै काम गरेन । त्यसमा विकृति, विसङ्गति देखा नपरोस्, बचतकर्ता पीडित नहुन् भनेर स्वनियमनका अतिरिक्त एउटा नियमनकारी प्रबन्ध, कानुनी, संरचनागत प्रबन्ध पनि आवश्यक छ भन्ने अनुभूति भएको छ । सहकारीमा देखिएका समस्या समाधान गर्ने कोणबाट विचार गर्दा नियमनका लागि कानुनी प्रबन्ध नै अहिलेको समाधान हो । सहकारी आन्दोलनको समस्याको समाधान यो हो भन्ने कोणबाट छलफल केन्द्रित भएको छ । हामीले सहकारी आन्दोलनभित्र देखिएका विकृतिलाई नियन्त्रण र नियमन गर्न नियमनकारी प्रबन्ध गर्नुपर्छ । कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्छ । सागपात बिक्री गरेर ज्याला मजदुरी गरेर सहकारीमा बचत गरेका बचतकर्ता यतिबेला सबैभन्दा बढी पीडा र मर्कामा छन् । उनीहरुको माग कहिलेसम्म सम्बोधन होला ?  सहकारी क्षेत्रमा देखिएको यो समस्या सम्बोधन गर्नका लागि सरकारले शीघ्र प्रभावकारी र परिणाममुखी  प्रयास अगाडि बढाउँछ । हामी यसलाई विलम्ब गर्ने, कुनै ढिलाढाला गर्ने पक्षमा छैनाैँ । शीघ्र प्रभावकारी प्रयास गर्छौं । नियमनको व्यवस्था गरेर साँचो अर्थको सहकारीको प्रवद्र्धन गर्ने काममा सरकार अगाडि बढ्छ । नयाँ सरकार आएपछिका दिनमा सेयर बजारमा केही आशाको सञ्चार देखिएको छ । के यो स्वाभाविक हो ? प्रधानमन्त्रीले संसद्बाट नै सेयर बजारका सम्बन्धमा महत्वपूर्ण अभिव्यक्ति दिनुभएको छ । सेयर बजारमा अहिले जुन प्रकारको उत्साहको अवस्था देखिएको छ, त्यसको पछाडि सबैभन्दा पहिला सरकारको नीति, दृष्टिकोण, प्रधानमन्त्रीको महत्वपूर्ण सम्बोधन र अभिव्यक्ति नै जिम्मेवार छन् भन्ने म ठान्दछु । उत्साहको पछाडिको मुख्य कारण यो हो । अर्थमन्त्रालय सम्हालेको नाताले मेरो नाम पनि जोडिनुलाई मैले अन्यथा भन्न मिलेन तर मुख्य रुपमा सरकारको नीति र प्रधानमन्त्रीको अपिल, सम्बोधन नै मुख्य जिम्मेवार हो । आम लगानीकर्ताले यो सरकारलाई भरोसा गरेको छ, पत्याएको छ । यसले कुनै पनि अपरिपक्व निर्णय लिँदैन भन्ने बुझाइ छ । हामीले शेयर बजारलाई अर्थतन्त्रको ऐना भन्ने गरेका छौँ । यो सरकारले नीतिगत स्थायित्व, राजनीतिक स्थायित्वको सुनिश्चित गरेर अगाडि जान सक्छ भनेर विश्वास पैदा भएको हो । पुँजी बजारलाई अनुशासित, मर्यादित, पारदर्शी ढङ्गले अगाडि बढाउन चाहन्छ । कुनै पनि अदृश्य व्यापार नहोस्, कुनै पनि अनियमितता नहोस् भनेर परिपक्व ढङ्गले अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने सरकारको मान्यता छ । कुनै पनि लगानीकर्ता पीडित नहुनुस् लगानी नडुबोस् भन्नेमा होसियार छ ।