सेवा : शिक्षा

काठमाडौं । अछामका कैलाश कठायत एसईई दिएर उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि अहिले काठमाडौं आएका छन् । अछामको मेल्लेख गाउँपालिकामा रहेको जनता माबिबाट एसईई दिएका उनी ब्रिजकोर्स गर्न भनेर काठमाडौं आएका हुन् । उनी अहिले काठमाडौं बागबजारमा रहेको निम्स इन्स्टिच्युटमा ब्रिजकोर्स पढिरहेका छन् । कैलाशलाई साइन्स लिएर पढ्न मन छ । तर, साइन्स पढ्न सजिलो छैन । कलेजमा सीमित कोटा हुने भएकाले विद्यार्थीले प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्छ । गाउँमा अंग्रेजी, गणित विषय राम्रोसँग पढ्न नपाएको भन्दै प्रतिस्पर्धाकै लागि पढिरहेको बताउँछन् उनी । गाउँमा राम्रो शिक्षक नहुनु र भएको शिक्षकले पनि राम्रोसँग नपढाउँदा भोलिलाई सजिलो होस् भन्दै ब्रिजकोर्स गरिरहेको उनले बताए । ब्रिजकोर्समा उनी अहिले म्याथ, अंग्रेजी, फिजिक्स, बायोलोजी र बायोमेटिक्स विषय पढिरहेका छन् । बागबजारमा रहेको निम्स इन्स्टिच्युट ब्रिजकोर्स अथवा अन्य कुनै पनि कक्षा तयारीका लागि नाम चलेको इन्स्टिच्युट हो । त्यहाँ अहिले ब्रिजकोर्स पढ्न आउने विद्यार्थीको भिड लाग्न थालेको छ । इन्स्टिच्युटका प्रबन्ध निर्देशक रामचन्द्र गौतम अहिले विद्यार्थी आउनेक्रम जारी रहेको बताउँछन् । ‘भर्खर एसईई सकिएको छ,’ उनी भन्छन, ‘पूर्वपश्चिम दूरदराजका विद्यार्थीहरू काठमाडौं आउनेक्रम जारी छ, अब ८, ९ गतेपछि विद्यार्थीको संख्या अझै बढ्छ ।’ निम्सले हरेक वर्ष १२ सय बढी विद्यार्थीलाई ब्रिजकोर्स पढाउने गरेको छ । भक्तपुर सल्लाघारीमा रहेको एसईआई इन्स्टिच्युटमा पनि ब्रिजकोर्स पढ्ने विद्यार्थीको भिड लागेको छ । वैशाख ३ गतेदेखि भर्ना कार्यक्रम सुरु गरी कक्षा सञ्चालन गरेको इन्स्टिच्युटले अहिले विद्यार्थी आउनेक्रम जारी रहेको बताएको छ । एसईई परीक्षा भर्खरै सकिएकाले विद्यार्थी आउनेक्रम जारी रहेको हुँदला इन्स्टिच्युटले वैशाख महिनाभरि भर्ना कार्यक्रम जारी राखिने जनाएको छ । बझाङका सागर भण्डारी पनि बृज कोर्स पढ्नकै लागि काठमाडौं आउने तयारी गरिरहेका छन् । एसईई सकेर बसेका उनी होटेल म्यानेजमेन्ट पढ्ने योजनाका साथ ब्रिजकोर्स पढ्न काठमाडौं आउन लागेका हुन् । केदारस्यु गाउँपालिकाको शिक्षोदय माबिबाट एसईई दिएका उनलाई होटेल मेनेजमेन्ट (एचएम) पढ्ने रहर छ । सागरका दाइ चन्द्र अहिले भाइका लागि कुन कलेज, इन्स्टिच्युट राम्रो छ भन्ने खोजीमा छन् । सागर जस्तै दुर्गममा रहेका विद्यार्थी राम्रो इन्स्टिच्युटको खोजीमा छन् भने कैलाश जस्ता धेरै विद्यार्थी ब्रिजकोर्स गरिरहेका छन् । ब्रिजकोर्समा अधिकांश विद्यार्थीको रोजाइ कक्षा ११ मा धेरै प्रतिस्पर्धा हुने विषय परेका छन् । ब्रिजकोर्सले प्रवेश परीक्षा पास गर्न सजिलो हुने उनीहरूको विश्वास छ । एसईई दिएर बसेका विद्यार्थीको भीड अहिले शहरका इन्स्टिच्युटमा लागेको छ । धेरैजसो विद्यार्थी भर्ना भएर ब्रिजकोर्स पढिरहेका छन् भने कतिपय भर्ना हुनेक्रममा छन् । पहाड अथवा दुर्गम गाउँमा बसेर एसईई दिएका उनीहरू यतिबेला ब्रिजकोर्स गर्नकै लागि शहर पसेका छन् । एसईईपछि के पढ्ने भन्ने रोजाइअनुसार त्यसैको तयारीका लागि भन्दै अहिले ब्रिज कोर्स पढिरहेको विद्यार्थीहरू बताउँछन् । विशेषगरी स्टाफ नर्स, ओभरसियर, साइन्स म्यानजेजमेन्ट पढ्ने योजना बनाएका विद्यार्थीहरू तयारीस्वरूप ब्रिजकोर्स गर्ने गर्छन् । नयाँ बानेश्वरमा रहेको अल्फाबिटा पनि विद्यार्थीहरूका लागि राम्रो इन्स्टिच्युट मानिन्छ । त्यहाँ पनि अहिले विद्यार्थीको भीड लागेको छ । अल्फबिटाले वैशाख २ गतेदेखि नै ब्रिजकोर्स पढाउन सुरु गरिसकेको छ । अहिले विद्यार्थी आउने, बुझनेक्रम जारी रहेको अल्फाबिटाका एक कर्मचारीले बताए । उनका अनुसार वैशाख महिनाभरि भर्ना कार्यक्रम जारी रहने छ । ‘एसईई सकेका विद्यार्थीको भीड लागेको छ,’ उनी भन्छन्, ‘दिनहुँ, ५० देखि ६० जना विद्यार्थी यो विषयमा बुझनमात्र आउँछन्, अहिले आएकालाई पढाउँदै नयाँलाई थप्दै ब्रिज कोर्स पढाउने काम भइरहेको छ ।’ शिक्षाका विभिन्न कार्यक्रम चलाउँदै आएको अल्फाबिटाले वर्षेनी हजारौ विद्यार्थीलाई ब्रिजकोर्स पढाउने गरेको जनाएको छ । हरेक कलेजले क्षमतावान विद्यार्थीलाई आफ्नो कलेजमा भर्ना गर्न रूचाउँछन् । यसका लागि कलेजले सञ्चालन गर्ने हरेक कक्षामा कलेजले प्रतिभावन विद्यार्थी होस् भन्ने चाहन्छ । कुनै पनि कलेजमा मेडिकलदेखि अन्य विषयको कक्षामा भर्ना हुन प्रवेश परिक्षा दिनुपर्छ । त्यसका लागि नाम चलेका वा नचलेका कलेजले प्रवेश परीक्षा लिने गर्छन् । ब्रिजकोर्स गरेका विद्यार्थीलाई कलेजले लिने प्रविश परीक्षामा अरू विद्यार्थीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सहयोग पुग्छ । प्लस टु वा प्राविधिक विषय पढ्न इच्छा भएका विद्यार्थीलाई पनि यस्तो कोर्सले पुलको रूपमा काम गर्ने इन्स्टिच्युटका सञ्चालकहरू बताउँछन् । काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुरदेखि पूर्वपश्चिमका मुख्य शहरमा विद्यार्थीको भीड अहिले इन्स्टिच्युटमा देखिन थालेको छ । ब्रिज कोर्स मुख्यतः ३ महिनाको हुन्छ । यसमा कुन विषयका लागि विद्यार्थीले तयारी गर्ने योजना बनाएको छ । त्यही अनुसारका विषयहरू पढाइ हुन्छ । यस्तो बेलामा कुन इन्स्टिच्युट विद्यार्थीका लागि राम्रो हो भन्ने विद्यार्थी स्वंय र अभिभावकलाई पनि दोधार पर्छ । संस्थानहरूले पढाएबापत फरक–फरक शुल्क लिने गरेका छन् । यसका लागि ८ हजारदेखि १० हजार खर्च विद्यार्थीले तिर्नुपर्ने हुन्छ । उपत्यकामा चलेका इन्स्टिच्युट इन्टेल इन्स्टिच्युट बगबजारमा रहेको यो इन्स्टिच्युृट पनि नाम चलेको इन्स्टिच्युट हो । सन् १९९५ मा स्थापना भएको इन्स्टिच्युटले हालसम्म लाखौँ विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षा र अन्य क्षेत्रका विषयवस्तुको पनि तयारी गराइरहेको छ । एसईई दिएर राम्रो कलेमा अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीहरूका लागि यो संस्था पनि उपयुक्त हुन्छ । साइन्सदेखि हरेक विषयको तयारी गर्न लागेका विद्यार्थीहरूका लागि इन्टेल इन्ष्टिच्युटले ब्रिजकोर्स सञ्चालन गर्ने गर्छ । अर्बिटल शिक्षा फाउण्डेशन अर्बिटल शिक्षा फाउण्डेशन प्राविधिक विषयलगायत मेनेजमेन्ट क्षेत्रमा अध्ययन गर्न चाहेनेहरूका लागि उपयुक्त संस्था हो । विशेषगरी बीबीए, बीएचएम, बीटीटीएम लगायत मेनेजमेन्ट फ्याकल्टी पढ्ने योजनामा रहेका विद्यार्थीलाई प्रतिस्पर्धा गर्न यहाँ राम्रो तयारी गराइन्छ । अनुभवी शिक्षकहरू रहेको यो संस्थामा एसईई दिएर यी विषय पढ्ने सोचमा हुने विद्यार्थी लागि यो राम्रो ठाउँ हो । व्यवस्थापन, विज्ञान, स्टाफनर्स लगायत मेडिकल शिक्षामा अध्यन गर्न चाहने विद्यार्थीले ब्रिजकोर्स गर्न सक्छन् । क्यामब्रिज इन्स्टिच्युट काठमाडौं नयाँ बानेश्वरमा रहेको यो इन्स्टिच्युट पनि विद्यार्थीहरूलाई ब्रिजकोर्सका लागि राम्रो शिक्षा प्रदान गर्ने संथाभित्र पर्छ । यसले बर्सेनि हजारौंको संख्यामा विद्यार्थीहरूलाई तयारी कक्षा सञ्चालन गराउँछ । राम्रो कलेजमा अध्यन गर्न वा अन्य तयारीका लागि पनि यो इन्स्टिच्युटले सहयोग पु¥याउँदै आएको छ । यो इन्ष्टिच्युट विशेषगरी ए लेभल अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थी, स्टाफ नर्स, ओभरसियर विषयमा तयारी गर्नेहरूका लागि उपयुक्त ठाउँ हो । पाठशाला शिक्षा प्रतिष्ठान नयाँ बानेश्वरमा रहेको पाठशाला पनि विद्यार्थीहरूका लागि राम्रो पाठ सिकाउने संस्था हो । यसले लामो समयदेखि विद्यार्थीहरूका लागि तयारी कक्षा सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । हरेक वर्ष हजारौँको संख्यामा विद्यार्थीलाई ब्रिजकोर्स तयारी गराउँदै आएको यस प्रतिष्ठाले व्यवस्थापन, साइन्स लगायत विभिन्न विषयको तयारी गरिरहेका विद्यार्थीहरूका लागि सहजीकरणको काम गर्छ ।

काठमाडौं । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री सुमना श्रेष्ठले विद्यालय भर्ना अभियानमा सहयोग गर्न सम्बन्धित सबै पक्षलाई आग्रह गरेकी छन् । उनले स्थानीय तह, शिक्षासेवी, अभिभावक लगायतका सरोकारवाला निकायको सहयोगबिना सबै बालबालिकाहरुलाई विद्यालयमा सहभागी गराउने र गुणस्तरीय शिक्षा दिने कुरा सम्भव नभएकाले यसमा सबैको सहयोग आवश्यक रहेको तर्क समेत गरिन् । मन्त्री श्रेष्ठले विद्यालय तहको शिक्षालाई सरकारले शिक्षा क्षेत्रमा आगामी आर्थिक वर्षको नीति, कार्यक्रम र बजेट ल्याउने योजना समेत घोषणा गरिन् । उनले सबै बालिबालिकाहरुको विद्यालयमा सहभागिता र गुणस्तरको सुनिश्चितता गर्ने कुरालाई सरकारले मुल नारा बनाएर अघि बढेको र त्यसका लागि आवश्यक सुझाव लिन आफू सहितका शिक्षा मन्त्रालयका कर्मचारीले हरेक विद्यालयका प्रधानाध्यापकसँग फोन संवाद गर्ने कार्यक्रमलाई अघि बढाइएको बताइन् । बालबालिकाहरुले विद्यालय छोड्नुको कारणबारे वडा तहमा, विद्यालय तहमा नै पुगेर बुझनका लागि पनि पालिका र विद्यालयका प्रधानध्यापकसँगको सम्वादलाई आफूहरुले जोड दिएको पनि स्पष्ट पारिन् । ‘मुलभुत रुपमा हामीले पहिचान गरेको एउटा चाँही धेरै बालबालिकाहरु फर्मल एजुकेशन विद्यालय शिक्षाभन्दा बाहिर छन् । विद्यार्थीहरुलाई विद्यालयमा भर्नाको लागि एउटा पुस हुन्छ । र त्यसपछि क्रमिक रुपमा हामीले देख्दै पनि आएका छौं । यसपालि नीति तथा कार्यक्रममा पनि महशुस गर्नेगरी तपाईले फरकपन देख्न सक्नुहुन्छ । हामीले यसमा फोकस के गरेका छौं भन्दाखेरी शिक्षा डेलिभर गर्ने शिक्षकहरुको मासिक तलव, जुन सानोसानो अनुदान जान्छ, एकमुष्ट बजेट पठाउन मिल्छ कि भनेर हामीले वित्त आयोगसँग पनि छलफल शुरु गरेका छौं’, उनले भनिन् । विद्यालय स्थापना तथा सञ्चालन मापदण्डको मयौदामाथि सुझाव माग मन्त्री श्रेष्ठले विद्यालय स्थापना तथा सञ्चालन मापदण्डको मस्यौदामाथि सुझाव दिन पनि संवद्ध सबै पक्षको ध्यानाकर्षण गराइन् । शिक्षाको गुणस्तर काम गर्न सरकारले सो मापदण्ड बनाएर शिक्षा मन्त्रालयको वेबसाईटमा राखेको उल्लेख गर्दै त्यसमा आवश्यक सुझाव दिन शिक्षक, अभिभावक, विज्ञहरु, स्थानीय तह, प्रदेश सरकार सबैलाई सुझाव दिन उनको आग्रह थियो । मन्त्री श्रेष्ठले संघीय विद्यालय शिक्षा ऐन संघीय संसदको विषयगत समितिमा विचाराधिन अवस्थामा रहेकाले पनि सरकारले विद्यालय तहको शिक्षामा गुणस्तर काम गर्न सम्बन्धित पक्षसँगको छलफललाई केन्द्रित गरेको स्पष्ट पारिन् । ‘एकदम महत्वपूर्ण म के आह्वान गर्न चाहन्छु भने हामीले विद्यालय स्थापना तथा संचालनको मस्यौदा मापदण्ड वेबसाईटमा राखेका छौं । यसो भन्दा मैले भन्नेपर्ने कुरा के छ भने धेरैभन्दा धेरै पालिकाहरसँग मैले भेटघाट गरेँ । सामुहिक प्रयासबाट मात्रै हामीले हाम्रा विद्यार्थीहरुको र अन्तत देशको भविष्य निर्धारण गर्छ । त्यसकारण म सम्पूर्णमा हात जोडेर के अनुरोध गर्न चाहन्छु भने गुणस्तरीय शिक्षामा हामी सबै योगदान महत्वपूर्ण छ’, उनले भनिन् मन्त्री श्रेष्ठले विद्यालय तहका विद्यार्थीहरुलाई राष्ट्रिय परिचय पत्र दिने व्यवस्था गर्नुपर्ने प्रश्ताव पनि गरिन् । विद्यालय तहका विद्यार्थीहरुको एकीन तथ्यांक बनाउन र उनीहरुले पाउने गरेको छात्रवृत्ति बापतको रकम उनीहरुकै खातामा हालिदिन पनि विद्यार्थीहरुलाई राष्ट्रिय परिचय पत्रको आवश्यकता देखिएकाले त्यसका लागि सम्बन्धित मन्त्रालय र स्थानीय तहसँग छलफल गरेर अघि बढ्ने उनको योजना छ । शिक्षा क्षेत्रलाई राजनीतिमुक्त बनाउन निर्मम हुन्छु मन्त्री श्रेष्ठले शिक्षा क्षेत्रलाई राजनीतिकरणबाट मुक्त गर्नुपर्ने दोहोर्याइन् । शिक्षामा राजनीतिकरण हुन नदिन आफू निर्मम भएर लागिपर्ने पनि बताइन् । मन्त्री श्रेष्ठले शिक्षकहरुलाई राजनीतिक कार्यक्रममा सहभागी नहुन पनि सचेत गराइन् । ‘जति पनि यो दलीय राजनीतिकरणको जर्जरमा हामी परेका छौ । सम्पूर्णमा आग्रह छ–शिक्षकहरु, विद्यालय व्यवस्थापनका साथीहरु, अब यो दलीय राजनीतिकरणले ग्रसित हाम्रो शिक्षा क्षेत्रलाई दलीय राजनीतिकरणबाट मुक्त गर्नुपर्छ । यसमा म निर्मम भएर लाग्ने पनि छु । विद्यालय समय पछि पनि विद्यार्थीहरुलाई राम्रो गर्न ढाडस दिने हो कि ? त्यसका लागि म अनुरोध गर्न चाहन्छु’, उनले भनिन् । मन्त्री श्रेष्ठले पछाडि परेका विद्यार्थीहरुको शैक्षिक उन्नयनमा लाग्न पनि शिक्षकहरुलाई आग्रह गरिन् ।

गोरखा । गोरखाका स्थानीय तहमा सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिले आफ्ना बालबालिकालाई अनिवार्य रूपमा सामुदायिक विद्यालयमा पढाउनुपर्ने भएको छ । जिल्लाका ११ पालिकामध्ये पाँच वटा पालिकाले पालिकाभित्र सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिले आफ्ना छोराछोरीलाई सामुदायिक विद्यालयमा नै पढाउनुपर्ने निर्णय गरेका हुन् । गोरखाको भीमसेन थापा गाउँपालिका, अजिरकोट गाउँपालिका, गोरखा नगरपालिका, धार्चे गाउँपालिका र बारपाक सुलिकोट गाउँपालिकाले सूचना जारी गरेर सार्वजनिक पदमा रहेका सबैले आफ्ना बालबालिकालाई सामुदायिक विद्यालयमा पढाउन निर्देशन दिइसकेका छन् । सामुदायिक विद्यालयमा शैक्षिक गुणस्तर सुधारसँगै अभिभावक र बालबालिकाको आर्कषण बढाउन जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, शिक्षक, विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष, सदस्यलगायत सबै सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिले बालबालिका सामुदायिक विद्यालयमा पढाउनै पर्ने निर्णय भएको गोरखा नगरपालिकाका नगरप्रमुख कृष्णबहादुर रानामगरले जानकारी दिए । ‘सामुदायिक विद्यालयलाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाई गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चिता गर्न सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले यस्तो निर्णय गरिएको हो’, अजिरकोट गाउँपालिकाका अध्यक्ष दीपक देवकोटाले भने, ‘सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिले बालबालिका बाहिर नपठाएपछि अरुलाई पनि सामुदायिक विद्यालयमा पढाउन हौसला पुग्छ ।’ बारपाक सुलिकोट गाउँपालिकाले पनि गाउँसभाको निर्णयबमोजिम सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिले आफ्ना छोराछोरीलाई सामुदायिक विद्यालयमा पढाउनुपर्ने नीति लागू गरेको बारपाक सुलिकोट गाउँपालिकाका निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत भोदराज भट्टले जानकारी दिए । बारपाक सुलिकोटले चालु शैक्षिकसत्र २०८१ देखि यस्तो नीति लागू गरेको हो । गाउँपालिकाको यो निर्णयले शिक्षालाई बालमैत्री, गुणस्तरीय, प्रतिस्पर्धी र नजितामुखी बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास भीमसेन थापा गाउँपालिकाका अध्यक्ष लोकप्रसाद बन्जराले व्यक्त गरे । भीमसेन थापा गाउँपालिकाले सवै वडामा सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिका बालबालिका कुन–कुन विद्यालयमा अध्ययनरत छन् भन्ने विवरणसमेत पठाउन सबैलाई निर्देशन दिएको उनको भनाइ छ । भीमसेन थापा गाउँपालिकाले सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर सुधार गर्न ‘विद्यार्थी खोजौँ र विद्यालय बचाऔँ’ अभियानसमेत सम्पन्न गरिसकेको छ । रासस