अमेरिका–इरानको वार्ता हर्मुज र आणविक मुद्दाले अवरोध

काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच जारी सैन्य तनावमा अस्थायी विराम सोमबारसम्म कायम रहेको देखिएको छ । तर, दीर्घकालीन शान्ति सम्झौताका लागि भइरहेको वार्ताले सप्ताहन्तमा नयाँ अवरोधहरू सामना गरेको छ ।

दुई सातासम्म चलेको हवाई आक्रमणपछि अमेरिकी सेनाले शुक्रबार सैन्य कारबाही रोकेको थियो ताकि कूटनीतिक पहलमार्फत शान्ति वार्तालाई ‘समय र अवसर’ दिन सकियोस् ।

पछिल्ला केही दिनदेखि इरानले पनि क्षेत्रीय लक्ष्यहरूविरुद्ध सैन्य कारबाही नगरेको बताउँदै पाकिस्तानमा चीनको पहलमा पुनः सुरु गरिएको कूटनीतिक प्रयास सफल भए आफूले पनि संयम अपनाउने जनाएको छ ।

यद्यपि, सप्ताहन्तमा अन्य पक्षहरूले भने यस द्वन्द्वसँग सम्बन्धित सैन्य गतिविधि जारी राखे, जसले तनाव अझ बढ्न सक्ने जोखिम र वार्ताकारहरूले सामना गरिरहेका जटिल चुनौतीलाई उजागर गरेको छ ।

साउदी अरबको सेनाले यमनमा इरान समर्थित हुथी विद्रोहीका लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरेको थियो । यो कारबाही हुथीहरूले पछिल्ला दिनहरूमा लालसागर हुँदै आवतजावत गर्ने जहाजहरूमा आक्रमण गरेपछि गरिएको हो ।

उता युक्रेनी सेनाले क्यास्पियन सागरमा रहेको एक इरानी व्यावसायिक जहाजमा आक्रमण गरेको समाचार सार्वजनिक भएको छ । उक्त आक्रमणमा एक नाविकको मृत्यु भएको र अर्का एक घाइते भएका छन् । युक्रेनले उक्त जहाज रुसलाई सैन्य सामग्री पुर्याउन प्रयोग भइरहेको दाबी गरेको छ भने इरानले यसलाई ‘शत्रुतापूर्ण र आपराधिक कार्य’ भन्दै कडा विरोध जनाएको छ ।

यद्यपि अमेरिका–इरानबीचको युद्धविरामले लगानीकर्ताहरूमा सकारात्मक सन्देश दिएको छ । यसअघि ह्वाइट हाउसले इरानमाथि ‘व्यापक आक्रमण’ गर्ने सम्भावना विचार गरिरहेको खबर बाहिरिएपछि बजारमा चिन्ता बढेको थियो । सोमबार प्रारम्भिक कारोबारमै अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य करिब ६ प्रतिशतले घट्यो भने फ्युचर्स बजारले वाल स्ट्रिटमा मजबुत कारोबार हुने संकेत देखायो ।

वार्ताकारसामु चुनौती

विशेषज्ञहरूका अनुसार स्थायी शान्तिको सम्भावना अझै चुनौतीपूर्ण छ । वार्ताकारहरूले सबैभन्दा पहिले इरानको आणविक कार्यक्रमको भविष्य, इरानमाथिका प्रतिबन्ध हटाउने विषय तथा मध्यपूर्वका इरान समर्थित समूहहरूलाई तेहरानले गर्ने समर्थनजस्ता विवादास्पद मुद्दामा सहमति जुटाउनुपर्नेछ ।

आर्थिक दृष्टिकोणले हेर्दा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय सामुद्रिक सुरक्षाको प्रत्याभूति, साथै विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै दुईतर्फी जहाज आवागमनलाई पुनः सहज र सामान्य बनाउने विषय हो ।

विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल आपूर्ति हुने यही जलडमरूमध्य अहिले पनि अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण बन्द रहेको छ ।

इरानको ठीक विपरीत किनारमा रहेको ओमान वार्ताको प्रमुख मध्यस्थकर्ताका रूपमा उदाएको छ । समाचारअनुसार शुक्रबार र शनिबार ओमानी प्रतिनिधिमण्डल तेहरान पुगेको थियो । उनीहरूले जलमार्गबाट जहाज सञ्चालनलाई अस्थायी रूपमा व्यवस्थित गर्ने सहमति खोज्ने प्रयास गरेका थिए ।

दुवै पक्षले वार्तालाई रचनात्मक भनेका छन् । तर विश्लेषकहरूका अनुसार जहाज आवागमन छोटो अवधिमै पूर्ण रूपमा सामान्य हुने सम्भावना कम छ ।

ड्युश बैंकका विश्लेषकहरूले सोमबार सार्वजनिक टिप्पणीमा भनेका छन्, ‘बजारका लागि सबैभन्दा ठूलो जोखिम ऊर्जा र समुद्री ढुवानी क्षेत्रमै कायम छ । हर्मुज जलडमरूमध्यको आवागमन अझै गम्भीर रूपमा प्रभावित छ भने द्वन्द्व लालसागरसम्म फैलिएको छ ।’

उनीहरूका अनुसार यसले खाडी क्षेत्र र लालसागर दुवैका प्रमुख निर्यात मार्ग एकैपटक अवरुद्ध हुने जोखिम बढाएको छ । मुख्य पक्षहरूबीचको युद्धविराम सकारात्मक भए पनि सहायक मोर्चाहरूमा झडप जारी रहेकाले अवस्था अझै नाजुक रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ ।

अन्य सामग्रीहरू  : 

इरानका परमाणु केन्द्रमा धावा बोल्ने अमेरिकी योजना सार्वजनिक

साउदीको परमाणु डिलपछि किन चर्चामा आयो पाकिस्तान ?

पृथ्वीतर्फ आउने क्षुद्रग्रहलाई बीच आकाशमै ध्वस्त पार्ने चीनको महायोजना

गोप्य रूपमा सुन थुपार्दै चीन, सरकारी तथ्यांकभन्दा धेरै सुन भएको दावी